Wynalazek niniejszy dotyczy ukladów rozdzielczych energji elektrycznej, w szcze¬ gólnosci zas przyrzadu do wytwarzania i\ rozdzialu energji elektrycznej pod postacia pradu zmiennego wielkiej czestotliwosci, i posiada glównie na celu stworzenie udo¬ skonalonego przyrzadu odpowiadajacego temu zadaniu.W ukladach rozdzielczych, stosujacych energie elektryczna pod postacia pradu zmiennego o wielkiej czestotliwosci, wy¬ twarzana bezposrednio przez generator o- party na zasadzie -zwyklego alternatora, umieszczal isie zaizwycziaij pomiedzy genera¬ torem a obwodem uzytkowym transformator wielkiej czestotliwosci, gdyz naogól nie jest rzecza dogodtna wytwarzac bezposred¬ nio w uzwojeniu twornikowem alternatora sile elektromotoryczna takiej wielkosci, jakiej zwykle wymaga uklad; Naprzyklatd w ukladzie radiotelegraficznym zazwyczaj alternator o wielkiej czestotliwosci jest po¬ laczony zapomoca transformatora podno¬ szacego napiecie, przystosowanego do cze¬ stotliwosci radiotelegraficznych. Gdy sto¬ sunkowo duze ilosci: energlji elektrycznej maja byc w ten sposób wytwarzane, prze¬ twarzane i rozdzielane, wówczas prad twornikowy w alternatorze osiaga wartosc stosunkowo znaczna z powodu wzglednie niskiego woltazu uzwojenia twornikowego.W wypadkach1 podobnych nalezy stosowiac specjalna budowe obu przyrzadów o wiel¬ kiej czestotliwosci, zarówno alternatora, jak i podnoszacego napiecie transformatora, Naprzyklad stwierdzono pozytek przedsie-bratnia specjalnych srodków ostroznosci, ^pobiegajac^li krazeniu pradów po¬ przecznych w uzwojeniu twortiikowem al¬ ternatora o wielkiej czestotliwosci oraz niedopuszczajacych do powstawaniaj w u- zwojeniu twomikowem nadmiernych po¬ tencjalów statycznych. Dalej zadanie ni¬ niejszego wynalazku polega na stworzeniu udoskonalonego polaczenia alternatora o wielkiej czestotliwosci z transformatorem podnoszacym naipiecie w celu wytwarzania i rozdzielania wielkich stosunkowo ilosci energji elektrycznej pod postacia pradów zmiennych o wielkiej czestotliwosci. W wykonaniu wynalazku grupujemy uzwoje¬ nie twornika w alternatorze o wielkiej cze- stoliwosci w kilka oddzielnych i niezalez¬ nych obwodów twornikowych i laczymy je selekcyjnie z odpowiadaja^emi im nieza¬ leznemi obwodami pierwotnymi transfor¬ matora podnoszacego napiecie w taki spo¬ sób, ze kazdy obwód pierwotny stanowi wraz z jednym tylko obwodem twornika kompletny lub zamkniety obwód elektrycz¬ ny. Dzieki podobnemu rozmieszczeniu prad krazacy w jakimkolwiek niezaleznym ob¬ wodzie twornikowym nie jest w stanie zna¬ lezc bezposrednio polaczenia elektryczne¬ go z jakimkolwiek innym obwodem twor¬ nikowym i wskutek tego prady poprzeczne nie moga bezposrednio przeplywac od jed¬ nego obwodu twornika do drugiego. Kaz¬ dy pierwotny obwód transformatora jest uziemiony najpraktyczniej poprzez odpo¬ wiednia samoindukcje, a poniewaz kazdy obwód pierwotny miesci sie wraz z obwo¬ dem twonnikiowym w zaimkn;etym obwo¬ dzie elektrycznym, przeto kazdy obwód twornikowy jest! w rzeczywistosci sam u- ziemiony i przez to w uzwojeniu tworniko- wem nile moze powstac nadmierny poten¬ cjal statyczny, z powodu pradów pojem¬ nosciowych przeplywajacych z latwoscia z jednego izolowanego obwodu na drugi, w ukladzie zasilanym energja elektryczna pod postacia pradu zmiennego o wielkiej cze¬ stotliwosci. Szeroka zasada wynalazku, po* legajacego na doborowem polaczeniu kilku niezaleznych obwodów twornikowych z kil¬ koma niezalezneiDi obwodami pierwotnemi transformatora w taki sposób, ze kazdy obwód' pierwotny istotnie wchodzi w sklad kompletnego obwodu elektrycznego z jed¬ nym tylko obwodem twornikowym, moze byc urzeczywistniona1 w przyrzadach roz¬ maitego typu i postaci, W postaciach wy¬ konania, ponizaj sizczegplowo opisanych, uzwojenie pierwotne transformatora skla¬ da sie z kilku cewek, zas kazda z tych o- statnich z tylu niezaleznych przewodników lub obwodów elektrycznych* ile niezalez¬ nych obwodów posiada twornik.W ten sposób gdy uzwojenie twornika w alternatorze o wielkiej czestotliwosci jest podzielone na grupy, skladajace sie kazda z n niezaleznych obwodów tworni¬ kowych, kalzda cewka pierwotna sklada sie z n niezaleznych przewodników lub obwo¬ dów, polaczonych najpraktycznieji ze soba pod postacia kabla o n zylach i skreconych jako pojedyncza jednostka, n niezaleznych przewodników lub obwodów pierwotnych kazdej pierwotnej cewki sa polaczone na¬ stepnie doborowo z n niezaleznemi obwo¬ dami! twornikowemi w taki sposób, azeby przeszkodzic bezposredniemu przeplywo¬ wi pradu elektrycznego od jednego obwodu twornikowego do drugiego.Fig. 1 zalaczonego rysunku wyobraza rzut pionowy alternatora i transformatora o wielLiej iczesitiotiliwloscii, stanowiacych u- rzeczywistnienie zasady niniejszego wyna¬ lazku, fig. 2 — rzut pionowy^ w skali wiek¬ szej, poCzesci w przekroju, transformatora wskazanego na fig. 1, fig. 3 — schemat po¬ laczen elektrycznych przyrzadu z fig. 1, fig. 4 — perspektywe cewek pierwotnych transformajtlora, fig. 5 — cewki wtórne i wreszcie fig. 6 i 7 — zmodyfikowana bu¬ dowe transformatora, — 2 —Przyrzad przedstawiony na fig. tf skla¬ da z sie alternatora o wielkiej czestotliwo^ sei A oraz transformatora T\ Alternator o wielkiej czestotLiwoscii posiada maigne- snice ruchoma szybkobiezna oraz nierucho¬ me uzwojenie twornikowe, w którem po¬ wstaja sily elektromotoryczne zmienne o wielkiej czestotliwosci, W mysl niniejsze¬ go wynalazku uzwojenie twornikowe al¬ ternatora jest picdiziieiloine na killkai nieza¬ leznych obwodów, o ozem szczególowiej bedzie mowa w zwiazku z fig, 3, Transfor¬ mator T najkorzystniej umiescic na wierz¬ chu alternatora A. Podstawa transformato¬ ra przysrubowana jest do podpór umie¬ szczonych na kadlubie ajlternalara. Trans¬ formator o rdzeniu powietrznym sluzy specjalnie do przetwarzania energji pradu zmiennego o czestotliwosci stosowanej w radijiotelegrafji, w rodzaju wytworzonej przez alternator A o wielkiej czestotliwosci W rzeczywistosci przyrzad ma fig, 1 jest specjalnie przeznaczony do uzytku w -u- kladach radjotelegraficznych, gdzie uzwo¬ jenie wtórne transfarmartara T jest polaczo¬ ne z antena.Transformator T sklada sie z dwóch pionowych lub stojacych slupków 10 i 11, odpowiednio przymocowanych do podsta¬ wy 12 i sciagnietych sworznitetlmi 9, Slupki oraz podstawa sa wykonane z materjallu izolujacego, np, z drzewaL Podstawa 12 jest przysrubowana do podpór 13 na wierz¬ chu kadluba alternatora A, Fig, 1 przed¬ stawia transformator od strony wtórnej, podczas gdy fig, 2 podaje druga czyli) stro¬ ne pierwotna transformatora.Cewki pierwotne i wtórne P i S trans- fonrnajtora sipoozywaija pomiedzy slupkami 10 i 11. Uzwojenie twornikowe alternatora A jest podzielone na trzydziesci dwa ob¬ wody, z których dziesiec ozniaczcmo (na fig. 3) cyfra M Trzydziesci dwa oitwcdy twornikowe 14 sa rozmieszczone w czte¬ rech grupach po osiem w kazdej. Peariiewaz zarówno rozmieszczania Jak i polaczenia elektryczne kazdej grupy osmiu obwodów, sa zasadniczo identyczne, przeto na fig. 3 zostaly przedstawione jedynie tylko pola¬ czenia kompletne jednej z grup, Cewki transformatora T stanowia cztery jedi^o&tki czyli grupy zawierajace kazdai osiem cewek pkffjwotnych P i osiem cewek wtórnych S.Osiem cewek pierwotnych P kazdej grupy w transformatorze sa ulozone naprzemian z osmioma cewkami wtómemi S. Na fig, 1 i 2 widzimy tylko dwie z posród czterech grup cewek transformatora. Dwie podgjb- nez grupyl po szesnascie cewek w kazdej, mieszcza sie bezposrednio za uwidocznio- nemi w rzucie pionowym na fig. 1 dwiema grupami cewek. Wynalazek nie ogranicza sie okreslona jaEas iloscia lub rozmieszcze¬ niem cewek transfartmatcira pierwotnych i wtórnych lub tez poszczególna liczba nie¬ zaleznych przewodników lub obwodów te¬ goz, przedstawiona na rysunkach, ponie¬ waz zasady niniejszego wynalazku moga byc równiez uroeczywistnioaie w transfor¬ matorze zawierajacym wieksza lub mniej¬ sza liczbe pierwotnych %. wtórnych cewek i przy innych rozmieszczeniach cewek oraz obwodów niezaleznych, W modyfikaefi wynalazku,, przedsta¬ wionej na rysunku, kazda oewka pierwotna P sklada sie z osmiu niezaleznych prze¬ wodników /5, ulozonych w dwie warstwy, po cztery przewodniki w kaizdej, i zwinie¬ tych jako poszczególna jednostka (fig, 4), Na jednym koncu osiem paizewodników 15 kaitdej cewki P jest polajczoaiych elektrycz¬ nie, jak to wskazuja sdiemajtyczmie pola¬ czenia 16 (fig, 3). Z drugiego konca osiem tych przewodników 16 kazdej cewki la¬ czy sie zosoibnaj z osmiu czynami zbiarcze- mi 17, umieszczenemi jedna nad druga od stromy pterwotoej tauwfofrai*tora T (fig* 2), Szyny 17 «a pttfeyazoaief ka&da «¦ o$obnat z jednym koncem kazdego z o&mltt nieza¬ leznych obwodów 14 jednej grupy uzwo* — 3 —jenia twornikoweigoalternatora A. Drugie konce kazdego z osmiu obwodów; 14 pola¬ czone ze soba komunikuja s:e ze wspól- nemi polaczeniami 16 kazdej z cewek pierwotnych P, wprowiadzionemi pqprzez srodek cewek i umocowanemii do za¬ cisków 18, znajdujacych sie na slupkach 10 i 11 w liczbie czterech na kazdym slup¬ ku, dla .kazdej jednostki transformatora.Osie zacisków 18 kazdej jednostki transfor¬ matora sa nastepnlle polaczone elektrycz¬ nie ze wspólnym koncem osmiu obwodów 14 twornika (fig. 3). Pomiedzy wspólnem polaczeniem 16 kazdej cewki pierwotnej P a ziemila jest wlaczona samoindukcja 19, wskutek czego kazdy z osmiu przewodni¬ ków 15 jest uziemiony poprzez samoinduk- cje 19 i podobniez uziemiony, jak kazdy obwód 14 twornika poprzez samoindukcje 19. Cewki pierwotne P i wtórne S ida na- przemnan i sa oddzielone jedna od drugiej krajzkami izolatora 20 z zastosowaniem wa¬ skiej szczeliny powietrznej pomiedzy kaz¬ dym krazkiem 20 a dwiema przylegajace¬ mu cewkami transformatora (fig. 2). Kazda cewka wtórna sklada sie z czterech prze¬ wodników nawinietych jedna warstwa (fig, 5). Konce wewnetrzne przewodników 21 cewek wtórnych sa polaczone ze soba pa¬ rami (lig. 2 i 3), W ten sposób cztery prze¬ wodniki 21 kazdej cewki wtórnej sa pola¬ czone z czterema odpowiadajacemi im przewodnikami 21 przyleglej cewki wtór¬ nej S. Konce zewnetrzne par cewek wtórnych S lacza sie szynami zbiorczemi wtórnemi 22. Tym sposobem cztery prze¬ wodniki 21 kazdej cewki wtórnej S sa po¬ laczone równolegle pomiedzy soba i szere¬ gowo z czterema równolegle polaczonemu przewodnika 21 przyleglej cewki wtórnej S. W urzadzeniu przeidistawionem na fig. 3 cztery pary cewek wtórnych S kazdej jed¬ nostki transformatora sa polaczone równo¬ legle poprzez Szyny zbiorcze 22, Rzecz zrozumiala, ze te cztery pary cewek moga byc polaczone ze soba w inny sposób.Wtórne szyny zbiorcze 22 leza pomiedzy slupkami 10 i 11 po stronie przeciwnej ce¬ wek P i S wzgledem sizyn zbiorczych pier¬ wotnych 17. W transformatorze poczwór¬ nym T winny znajdowac sie cztery komple¬ ty wtórnych szyn zbiorczych 22A zaopatrzo¬ nych w koncówki 23. Na rysunku zostaly przedstawione kable 24 do polaczenia czterech kompletów szyn zbiorczych 22.Rzecz oczywista, ze komplety te moga byc polaczone ze soba badz szeregowo, badz równolegle, badz tez. szeregjowo równo¬ legle, Z powyzszego wynika, ze kazdy prze¬ wodnik 15 w kazdej cewce pierwotnej P stanowi nfezalezny obwód pierwotny, po¬ laczony istotnie w kompletny obwód elek¬ tryczny, z jednym tylko obwodem 14 twornika, Innemi slowy, prad elektryczny krazacy w kazdym poszczególnym prze¬ wodniku moze krazyc w jednym i tylko jednym obwodzie twornikowym 14. Urza¬ dzenie podbbne zapobiega przeplywowi bezposredniemu pradów poprzecznych z jednego obwodu twornikcwego na dtugi.Odpowiadajace przewodniki cewek pier¬ wotnych kazdej jednostki transformatora sa polaczone równolegle pomiedzy soba i szeregowo z odpowiadal)acym im obwodem twornikowym, W ten sposób, osiem prze¬ wodników, 15 polaczonych z jedna i ta sa¬ ma szyna zbiorcza 17, sa polaczone elek¬ trycznie równolegle ze soba i szeregowo z obwodem 14 twcrniika, komunikujacym sie z ta sama szyna zbiorcza. Kazdy pier¬ wotny obwód lub przewodnik 15 jest uzie¬ miony poprzez saimoindukcje 19% wskutek czego woltaz wzgledem ziemi na jakiej¬ kolwiek czesci obwodu twornikowego lub pierwotnego jest ograniczony. Ogranicza to i potencjal statyczny, jaki moze istniec na uzwojeniach twornika, lub na uzwoje¬ niach pierwotnych przyrzadu.Alternatory, o wifelkieji czestotliwosci — 4 -typu,stosowanego w przyrzadzie stano- wiacym niniejszy wynalazek, sa budowane przy zachowaniu specjalnej ostroznosci, w celu uzyskania jednakowych cc do wiel¬ kosci 5 fazy woltazy, wytwarzanych w róz¬ nych cbwodai:ih uzwojenia twoinikowego, Z pominieciem pcdcbnych ostroznosci w praktyce niepodobna zbudowac taka ma¬ szyne o tak nieznacznej niedokladnosci, izby nie bylo róznic woltazu w rozmaitych obwodach twornika. Trudnosc te w nader znacznej mierze usuwa rozmieszczenie oraz polapzenie zarówno obwodów pierwotnych transformatora, jak i obwodów tworniko- wych w niniejszym wynalazku, poniewaz kazdy obwód twornika jest rzeczywiscie elektrycznie niezalezny od innych obwo¬ dów twornikowych i przeto . nierównosci woltazów w rozmaitych obwodach, przy krazeniu pradów poprzecznych od jednego obwodu twornika do drugiego, nie zachodza.Jakkolwiek bezposrednie prady po¬ przeczne pomiedzy obwodami twornika sa calkowicie usuniete przez elektryczne oddzielenie obwodów, w mysl zasady ni¬ niejszego wynallazku, to jednak mozliwosc istnienia; pradowi poiprzecznyizih nie jest cal¬ kowicie usunieta, gdyz obwody tworniko- we sa skojarzone magnetycznie poprzez obwody pierwotne transformatora. Acz¬ kolwiek prady poprzeczne sa nader znacz¬ ne i dla wielu celów dostatecznie zreduko¬ wane co do wielkosci przez oddzielenie elektryczne obwodów twornikowych,, moz¬ na jednakze redukowac naj zyczenie lub w razie potrzeby jeszcze silniej wielkosci pra¬ dów poprzecznych zapomoca oddzielania magnetycznego! tych obwodów, o takiej wartosci i fazie woltazów, ze moglyby one wywolac stosunkowo znaczne prady po¬ przeczne, W tym celu nalezy wymierzyc wielkosc i fazy woltazu we wszystkich róznych obwodach twornikowych i obwo¬ dy te podzielic na dwie lub cztery grupy w taki sposób, ze obwody nalezace do jednej girupy wytwarzaja woltaze bardzo pómiie- dzy soba zblizone, co do wartosci i fazy.Nastepnie te grupy obwodów twornika la¬ czymy z dworna lub czterema niezaleznem, tra,nsformatorami, których strumienie prak¬ tycznie nie sa pomiedzy soba skojarzone. PL