Wynalaizek niniejszy dotyczy przyrza¬ dów elektrycznych prózniowych ii posiada szczególniejsza donioslosc w zakresie wy¬ krywania drgan o wysoikiej czestotliwosci, stosowanych w urzadzeniach sygnalowych, opartych naJ dziiallatniu fal elektrornaglnetycz- nych, W daWniejislzych przyrzadach' ijejgjo ro¬ dzaju uzywano zwykle rurke sizklatna, za¬ wierajaca w prózni katode, która mozna roz¬ zarzac zapolmoca jakiegokolwiek odpowied¬ niego zródla pradu, anode lub plytke, polaczona W obwodzie lokalnym zi jednym koncem rozzarzonej katody, oraz przewod¬ nik czyli siatke, umieszczona wpoblizu ka¬ tody i poddana dzialaniu potencjalu zmien¬ nego; zimiajny potencjalu wyfwieralja wplyw w nai natezenie pradu, przeplywajacego prózni pomiedzy katoda a plytka czyli a- noda. Zmiana pradu w! wymienionym obwo¬ dzie lokalnym nie koniecznie musi pozO- staWac w jakimkolwiek okreslonym sto¬ sunku do zmiany potencjalu na siatce* lepz za to zalezy w batrdzo znacznym stopniu od charakteru prózni, w której sa umieszczo¬ ne elektrody.Wobec tego w dawniej sizych typach przekaznika lub amiplifikatora prózniowe¬ go wypompowywatno powietrze z nurki moz¬ liwie doklajdniie, usuwajac je zarówno ze sciiaJn rurki, jak i z metalu elektrod. W tych warunkach prad, przeplywajjacy w rurce pomiiedzy rozzarzona katoda a plyt¬ ka ozyli anoda, pnzedstalwiai jedynie wyla-dowanie elektiloaów s nagrzanej katody i ^nie zalezy od obecwiosci resztek gazu, jako sród;&wiska ^z^ao^zaoego, W rurce o wy¬ sokiej prózni prad w obwodzie lokalnym czyli plytkowym Wzrasta wraz ze wzrostem potencjalu siatki i maleje wraz ze spad¬ kiem tegoz potencjalu, atoli przyrost pra¬ du przy danym wzroscie potencjalu siatki nile rózni sie od zmnieijsizenia, spowodowa¬ nego przez spadek potencjalu siatki, tak da¬ lece, zeby igiozna/ bylo uziiac przyrzad za dobry detektor drgan o wysokiej czestotli¬ wosci Imnemi slowy, niesymetrycznosc pra¬ du w obwodzie lokaljnyija, wywolania przez drgania o wysokiej czestotliwosci, nile jest o tyle duza, zeby przyrzad mógl skutecznie dzialac lacznie 2 telefonem lub innym od¬ biornikiem do wykrywania talEiich dirgan.Przyrzad ten nadaje tsie raczej na prziekaz- nik lub amplifikattor drgain o Wysokiej' cze¬ stotliwosci Jednakze jesli w ri^rce pozostanie pew¬ na ilosc galzu, to dzialanie przyrzadu be¬ dzie calkiem inne. Przy zastosowaniu bar¬ dzo niskiego napiecia w obwodzie lokalnym lub plytkowym przyrzad jest stosunkowo bardzo nieczuly, to znaczy, ze damej zmia¬ nie potencjalu siatki bedzie odpowiadac bardzo malaj zmlama pradu w obwodizie lo¬ kalnym; Przyrzad stalje sie bardziej czulym dopiero ze wzrostem napiecia w obwodzie lokalnym. Wszelako istnieje granica dla na¬ piecia, które moze byc zastosowane w ob¬ wodzie lokalnym, albowiemi jednoczesnie ze wzrostejn napiecia zwieksza sie jonizacja gazu, wskutek czego w rurce ukazuje sie niebieskawe swiatlo, elektrody ulegaja zni¬ szczeniu, zwieksza sie wiec ilosc gazu, wreszcie rurka staje sie niezdatna dodajszej pracy. Dlatego tez napiecie obwodu lokal¬ nego wybiera sie mozliwie jak naijwyzsze, lecz nie dochodzace do wskaizaJnej granicy, W przyrzadzie prózniowym o taktei ustroju spadek potencjalu siatki pociagal za soM$ zmniejszenie pr^h* w obwoclw lokalnym, wzrost zas potencjalu siatki wywoluje Wzrost pradu w obwodzie lokalnym; atoli zmniejszenie pradu jest znacznie wieksze anizeli wzrósl, spowodowany przez podwyz¬ szenie potencjalu siatkii. Wskutek tego jeze¬ li siatka znajduje isie pod dzialaniem drgan o wysokiej czestotliwosci, to obecnosc tych drgan ujawni sie przez spadek pradu w ob¬ wodzie lokalnym czyli plytkowym, spadek zas ten wykrywaj sie zapomoca telefonu lub inneigo wskaznika, wlapzone^o w obwód lo¬ kalny.Baidania wykazaly, ie przez utrzymywa¬ nie wewnatrz przyrzadu, opisanego wyzej w ogólnych zarysalch, pewnego okreslonego cisnienia gaizu, zawarttego w naczyniu w i- losci o wiele mniejszej od tej, któtfa* j^st po¬ trzebna do tak zwaneigo dzialania1 aiudjono- wego, i niewiele wiekszej od tej, która jest dozwolona w przyrzadzie o wysokiej próz¬ ni, opisanym naj poczatku, otrzymuje sie na¬ der ciekawa zaleznosc pomiedzy pradem w obwodzie plytkowym a! zmiainlami poten¬ cjalu siatki Stwierdzono, ze przy takiem okreslonem cisnieniu gazu lub pary w przy¬ rzadzie zmianal pradu W obwodzie plytko¬ wym, zwiazana ze zmiana potencjalu sialt- ki, podlega prawu czystego wyladowania elektronowego w rurce, z wyjatkiem przy^ padku, gdy napiecie obwodu siatkowego jest zawarte w pewnych waskich1 granicach* W tym ostatnim wypadku maimy najwidocz¬ niej do czynienia ze zjawiskiem nieistajtecz- nem, polegajaceni na tern, ze drgania o wy¬ sokiej czestotliwosci, dziailajac na si&tke, wywoluja niaigly spiaidek pradu W obwodzie lokalnym. Trudno jest wytlómaiczyc to zja¬ wisko, wszelako jesit ono faktemi. ZaJstoso- wanie drgan lub fal ciaglych o wysokiej czestotliwosci we wskazanych! gralnicaich na¬ piecia wywoluje taki raptowny spadek pra¬ du w obwodizie lokalnym, ze otrzymuje sie bardizo wyrazny sygnlal w odiK^rnSfau tele¬ fonicznym lub innym, wlaczonym w obwód lokalny. Udoskonalony w temJ sposób ptfzy* — 2 —rzad nietylko jest nadzwyczajnie czuly na impulsy wysokiej czestotliwosci, lecz, ze wzgledu na wyrazistosc sygnalów, dziala¬ nie atmosferyczne mie ma tu takiego powaz¬ nego znaczenia, jak w innych przyrzadach wykrywajacych.Jakkolwiek detektor f udoskonalony przez wynalazek niniejszy, wymaga obec¬ nosci niewielkiego lecz okreslonego cisnie¬ nia gazu w przestrzeni, mieszczacej elektro¬ dy, to jednak dzialaniu jego nie towarzyszy ani' niebieskie swiatlo, ani zadne innie nie¬ watpliwe oznaki jonizacji gazu. Ilosc za¬ wartego gazu lub pary wynosi zapewne nie wiecej nad 1/10 ilosci, potrzebnej w tak zwanym aiudjonie.Czulosc udoskonalonego przyrzadu zmienia sie wraz z potencjalem, dzialaja¬ cym na siatke, i ma wartosc maksymalna przy pewnym okreslonym potencjale. Dla osiagniecia tej maksymalnej czulosci musi dzfliafec na obwód siatki okreslony potencjal, którego wartosc jest rózna dla róznych przyrzadów. Poniewaz drgania wysokiej czestotliwosci potencjal ten zmieniaja, wiec prad w obwodzie plytki doznaje nagfego zmniejszenia, wytwarzajac tern samem za¬ dany sygnal.Do wytwiorzenia i utrzymania potrzeb¬ nego cisnienia gazu w udoskonalonym przy¬ rzadzie nie wystarczal pozostawienie w rur¬ ce pewnej ilosci gajzu podczats wypompo¬ wywania, poniewaz ilosc ta nie pozostaje niezmienna, lecz naogól zmniejsza sie przy funkcjonowaniu iprzyrzadu wskutek znane¬ go dzialania oczyszczajacego, chociaz w pewnych przypadkach ilosc obecnego gazu raczej wzraisita wskutek innych przyczyni Dla osiagniecia niezbednego okreslonego cisnfenia gazu lub pairy w rurce umieszcza sie w niej materjal o wlasciWem cisnieniu pary. Stwierdzono, ze do tego celu odpo¬ wiedni jest miedzy imnemi aimalgamiah Sa¬ rnia rtec wydaje sie nieodpowiednia z po¬ wodu zbyt wysokiego cisnfenra w 'zwyklej temperaturze, chociaz przez obnizenie tem¬ peratury rteci mozna osiagnac zadane ci¬ snienie pary.Fig, 1 rysunku przedstawia widok perspektywiczny jednego modelu przyrza¬ du, wykonanego w mysl niniejszego wyna¬ lazku, fig. 2—ilustruje zapomoca krzywych niektóre cechy elektryczne przyrzadu, a fig, 3, 4 i 5 przedstawiaja uklady polaczen, wskazujace, w jaki sposób nowy przyrzad moze byc zastosowany do urzadzen od¬ biorczych w radj ©telegrafjl Przyrzad wyladowawczy (fig. 1) sklada sie z naczynia 1, które moze byc szklane, z umieszczonemi z riieiri katoda 2, wysyla- jaca elektrony, i anoda 3. W przedstawio¬ nym przyrzadzie zarówno katoda, ak i a- noda sa wykonane z drutu, naijwlasciwiej z wolframu, tantalu lub innego metalu trud¬ no; topliwego i dajacego sie latwo uwalniac od gaizu. Anoda moze miec równiez forme plytki, jak przedstawiono schematycznie na fig. 3. Katode 2 staniowl krótki drucik wolframowy, zgiety w |kszt!altie literty V i polaczony z przewodnikami 4, 5, doprowa¬ dzaj acemi prad1. Drucik jest podtrzymywa¬ ny w zgieciu przez haczyk 6, umocowany wespól z przewodniikami 4 i 5 na ramce 7 w ten sposób, ze drucik katodowy miesci sie w plaiszczyznie, przechodzacej przez dluzsze boki ramki. Wsporniki kajtody 4, 5 i 6 sa zaopatrzone w mafe krazki szkla¬ ne 8, które zmniejszaja daznosc do zwar¬ cia pomiedzy katoda aj siatka za posrednic¬ twem rozpylonego metalu, osadzonego na ramce 7, Z zewnatrz dookola ramki jest na¬ winiety drut 9 w fonmie gestych zwojów.Przewodnik 9, powszechnie zwany siatka, sluzy do zmieniania pola elektrycznego wpoblizu katody, a tern samem do zmienia¬ nia pradu elektronowego pomiedzy katoda i anoda. Drucik anody podifcrzyimuja haczy¬ ki 10, umocowane w rozwidlonej podipórce szklanej //. Ramfcdi 7 or&z podporo 11 sa zmontowane na szklanym slupku 12, wlu- — 3 --towanym na jednym koncu naczynia. Prze¬ wodniki 13, 13', dostarczajace pradu, na¬ grzewajacego katode, oraiz przewodniki 14, 14', polaczone z koncami anody, sa wluto- wane w sposób zwykly w slupek 12. Wy¬ prowadza sie oba konce anody w celu la- twiejsizego nagrzewiania jej podczas opróz- nianiia' przyrzadu. Natomiast isiatka posiada tylko jedno polaczenie ziapomoca przewod¬ nika 16, wlutowamego w szklo, poniewaz siatke imozna w dostatecznym stopniu u- wolmic od gazu bez nagrzewania jej1 pra¬ dem.Przed salutowaniem naczynia umie¬ szcza sie w nilem w sposób, opisany ponizej, niewielka ilosc latwo rozpylajacego sie ma- terjaliu 17, nip. amalgamatu siarki), piecio¬ tlenku fosforu, szesciochloricu wolframu luib wicgóle substancji o odpowiedniem ci¬ snieniu pary w temperaturze, istniejacej w przyrzadzie podczais dzialania. Materjal o wyzszem cisnieniu pary, jiak np. rtec, moz¬ na stosowac pod warunkiem utrzymywania go podczas pracy w odpowiednio niskiej temperaturze, njp. w bocznej komorze. Ga¬ zy pod wtejscitwem cisnieniem wywieraja pozadany skutek, atoli cisnienie rzeczywi¬ ste, a prawdopodobnie i charakter gazu u- legaja zmianie wiskutek pewnych reakcyj chemicznych lub elektrochemicznych w rur¬ ce, wobec czego dlzialanife gazów jest tylko czasowe. Materjal 17 umieszcza sie badz swobodnie w naczyniu glównem, jak wiska- zano na figurze, badz w komorze bocznej.Rodzaj tego materjalu zalezy od tempera¬ tury oraz napiecia, przy których przyrzad dziala (bedzie to wyjasnione nizej), slu¬ zy zas ten materjal do utrzymywania w przestrzeni pary pod okreslonem niskiem cisnieniem.W celu opróznienia przyrzadu nagrze¬ wa sie szklane scianki rurki o tyle, zeby sie z nich usunela wilgoc, anode zas, zarów¬ no jak i katode, nagrzewa sie pradem, by usunac gazy. W razie uzycia1 amalgamatu, jako zródla pary, metal, podlegajacy amal- gamowaniu, np. srebro, umieszcza sie w naczyniu przed opróznieniem go. Rtec naj- praktyczniej jest umiescic w komorze bocz¬ nej , chlodzonej podczas nagjrzewamiai przed¬ wstepnego. Do opróznienia rurki sluza zna¬ ne metody, stosowane do wytwarzania prózni w lampkach zarowych, resztki zas gazu usuwamy badz zapomoca pompy Gaedego, badz tez zapomoca srodków che¬ micznych, jak np. pary wapnia lub magne¬ zu. Pozostale slady gazów, mogacych podb¬ iegac jonizacji, usuwamy z elektrod przez rozzarzenie ich i wytworzenie wyladowa¬ nia elektronów przy uzyciu siatki' jako ano¬ dy. Stosowane napiecie wzrastal stopniowo w miare usuwania gazu.Gdy czesci przyrzadu oraJz srebro lub inny metal, podlegajacy amalgamowaniu, zostaja uwolnione od gazu, wprowadza sie do naczynia pary rteci. Dokonywa sie to, naprzyklad, w; nastepujacy sposób. Czysta rtec utrzymuje sie podczas wytwarzania prózni w komorze bocznej w temperaturze stosunkowo niskiej. Gdy próznia jeist wy¬ tworzona, doprowadza sie rtec do tempe¬ ratury pokojowej lub wyzszej. Rtec wtedy przedostaje sie do naczynia glównego i wy¬ twarza amalgamat srebral. W temiperaturze pokojowej na proces ten1 potrzeba jednego lub dwóch dni. Pozostaly nadmiar rteci musi byc z rurki usuniety. Mozna to usku¬ tecznic przez lekkie ogrzewanie rurki tu¬ dziez otoczenie bocznej komory rteciowej mieszanina oziebiajaca luib powietrzem plynnem. Komore te mozna wtedy zamknac przez zalutowianie. Po doprowadzeniu próz¬ ni w naczyniu do cisnienia o tyle niskiego, ze moze powstac czyste wyladowanie elek¬ tronów, oraz po usunieciu z anody gazu, podlegajacego jonizacji, w takim stopniu, ze swiecenie niebieskie, bedace oznaka jo¬ nizacji gazu, jest wykluczone, nalczynie za- lutowywa sie. Wykonany w ten sposób przy¬ rzad: bedzie dzialal w zwyklej temperatu- — 4 —rze pokojowej, wytwarzajac zasadniczo czyste wyladowanie elektronowe pomiedzy anoda a katoda, bez wyraznej jonizacji, chociazby napiecie wtztrOsilo do 300 —? 400 wpiltów i wyzej. Jezeli wszakze napiecie pomiedzy ainoda a katoda pozostaje wt okre¬ slonych granioaJch, d&ije sile zaobserwowac pewna nieprawidlowosc w pradzie wylado¬ wania elektronowego, jak to juz naJdtmilenio- no wyzej. Owe granice napiecia wtskazuje krzywa 18 naJ fig, 2, która dokladniej dla sie zrozumiec po, uprzednieta rozpatrzeniu ukladu, podanego na fig. 3, Na figurze tej przyrzad 19, zbudowany wedlug zasad wyzej wyluszazonych, jest przylaczony do obwodii wtórnego transfor- mattora 20, którego uzwojenie pierwotne wla¬ czone jest w szereg z kondensatoreni21 w uziemiony obwód anteny 22. Siatka 9 jest polaczona przewodem 23 z jednym zaci¬ skiem transformatora, biegun zas ujemny katody 2 laczy sie poprzez opornik 24 za- pomoca przewodnika 25 z drugim zaciskiem uzwojenia wtórnego transforaniatcra. Obwód bocznikowy tego uzwojenia tworzy konden¬ sator 26, dajacy sie regulowac; Zmieniajac badz pojemnosc, badz iodukcyjnosc wlasna obwodu, mozna go nastrajac na rezonans z przybywajacemi drganialmi!, które mamy wy¬ krywac. BaiterjaJ 27 sluzy do rozzarzania ka¬ tody, jak równiiiez do wyznaczenia! potencja¬ lu isiatki 9, wzgledem katody. W obwód plytkowy 28 pomiedzy katoda 2 a anoda 3 jest wlaczone zródlo pradu stalego 29, a takze odpowiedni przyrzad wskazujacy w rodzaju np. sltochawkil telefonicznej' 30, Aby odbienac sygnaly, reguluje sie o- pomik 24 w taki sposób, zeby siatka otrzy¬ mala pewien okreslony potencjal wzgle¬ dem jedrnego z konców katody. Przy nale- zytem napieciu pomiedzy katoda aj anoda, wynoszacem np. 50 do 250 woltów, w ob¬ wodzie plytkowym bedzie krazyl pra|d sta- ly o wartosci niezmiennej, nie wywieraja¬ cy dzialania na sluchawke. Gdy antena przejmuje drgania i nakluta je na poten¬ tat siatki, pole elektryczne wpoblizu kato¬ dy odpowiednio sie zmienia i przy kazdiem drganiu lub iszeregu drgan prad spada, wy¬ wolujac dzwieki w sluchawce. Mozna za¬ obserwowac, ze czulosc danego detektora elektronowego zmienia sie nader 'Wydatnie ze zmiana potencjalu siatki, przyczem ist¬ nieje pewien punkt, w którym sygnaly sly¬ chac najsilniej, i zmiana potencjalu siatki powyzej lub ponizej tej wartosci oslabila wyrazistosc sygnalów.Fig. 2 przedstafwia krzywe charaktery¬ styczne pewnego detektora!, ^/vylkonanegol zgodnie z niniejszym wynalazkiem. W krzy¬ wej 18 rzedne przedstawiajja potencjal siat¬ ki wzgledem] ujemnego bieguna katody, od¬ ciete zas odpowiedni prad w ndkroampe- rach, a mianowicie prad plytkowy przy pewniem napieciu miedzy zaciskami. Czu¬ losc przyrzadu "Wykazuje krzywa 31, któ¬ rej rzedne oznaczaija potencjal siatki;, od¬ ciete zas czulosc w odisetkach maksymalnej czulosci. Innemi slowy, krzywa ta wskazu¬ je stosunkowe wahatoia) pradu plytkowego, wywolane przez drgania przy róznych po- tencjalajch siatki. Figura wiskazuje, iz krzy¬ wa czulosci osiaga maksyimum przy 1,2 wolta.Nalezy podkreslic, ze w pewnych grani- oaich potencjalu siatki, z obu stron powyz¬ szej wartosci krytycznej, prad plytkowy wykazuje pewna nieregularnosc, zmienia sie bowiem wedlug innego prawa, niz poni¬ zej i powyzej wiskazanych granic.W przyrzadzie, przedstawionym na ry¬ sunku, nagla zmilaina potencjalu siatki, spo- wodowana przez drgania, wywoluje wydat¬ ny spadek pradu w obwodzie plytkowym 28 pod watnunkiejn, ze dodatni potencjal siatki nie rózni sie zbytnio od 1,2 wolta. W przyrzadzie o czystem wyladowaniu elek- tronowem przyrost potencjalu dodatnie¬ go siatki podnosi pira]d plytkowy, przyczem impuls lub ladunek na siatce wywoluje ódu 5 —powiedmi wzrost pradu, pfoporcjoaiajlny do pradu elektronowego, pobieranego przez sama siatke, Z obu stron strefy najwyzszej czulosci1, uwidocznionej w zalamaniu krzywej 18, cecha przyrzadu jest wyladowanie o cha¬ rakterze czysto elektronowym . Cisnienie pary, niezbedne do wywolania tego osobli¬ wego dzialanilai, zalezy od rodzaju uzytego materjalu, np, cisnienie palry rteciowej za¬ wiera sie w granicach od 0,00006 dio 0,00040 IM slupa riteci sianka zais dziala najlepiej pod cisnieniem cid 0,0002 do 0,0030 mm slupa rteci,'.Jezeli jest wymagana wieksza czulosc na nadplywajace fale ad teij, która mozna osiagnac przy polaczeniach, poddanych na fig. 3, to mozna zastosowac upustowe po¬ laczenia nowejgo przyrzadu z przyrzadem o ozystem wyladowaniu elektronowem lub ze wspomnianym wyzej przekaznikiem.Polaczenia elektryczne, odpowiadajace te¬ mu celowi, wskazuja fig. 4 i 5.Nai fig, 4 obwód siatki przekaznika elek¬ tronowego 32 Jest wlaczony w nastrojony obwód lokalny 33. Uklad jest naog£l po¬ dobny do ukladu, przedstawionego na fig* 3. Nallezy jedynie zaznaczyc, ze potencjal sia/tki wyznacza baterja 34. Obwód plytko¬ wy 35 zawiera pradnice 36 lub inne odpo¬ wiednie zródlo pradu stalego o potrzebnem napieciu. Zmienny prad plytkowy dziala mai uzwojenia pierwotne transformatora 37, nile zawierajadcego zelaz&L Obwód wtórny transformatora jest polaczony z obwodem siatkowym 38 detektora 39, zbudowanego zgodnie z mimiejiszytmi wynalazkiem. Nad¬ chodzace drgaSnlaj poteguje przekaznik 32, wytwarzajacy w obwodzie plytkowym prad wzmocniony, zblizony do swego charakteru do przejmowanych drgan. Prad ten prze- twaJrza sie w transformatorze i wykrywa sie w sposób opisany w zwiazku z fig. 3. W pewnych razaJch przekaznik 32 ora^ nowy detektor 39 mozna z korzyscia sprzegac nie zapcmoca transformatora, a zapomoca o- potrwka 40, jak wskazuje fig. 5.Nowy detektor nie wymaga koniecznie, aiby zródlo pradu w obwodzie elektrodo¬ wym posiadalo napiecie niezmienne. Jak wskazuje fig. 3, mozna zastosowac zwykla pradnice, której napiecie podlega niewiel¬ kim wahaniom, np. wskutek komutacji lub innych przyczyn. Przy zastosowaniu zas au- djonu jest niezbedne zródlo pradu o na¬ pieciu stalem, poniewaz pradmLoa zwykla wywolywalaby szmery w telefonie. Nowy przyrzad podlega równiez zaklóceniom „statycznym" lub atmosferycznym w stopniu mniejszym, anizeli przyrzady, opar¬ te nai jonizacji gazu, Daje to moznosc ope¬ rowania w warunkach wysokiej czulosci i usuwa niebezpieczenstwo zaburzen statycz¬ nych, wywolujacych wyladowanie w posta¬ ci niebieskiego swiatla.Wskutek wysokiej opornosci przyrza¬ du zmiana opornosci w obwodzie zewnetrz¬ nym nie ma powaznego znajczenia. Mozna, naiprzyklaid, wlaczyc szeregowo w oibwód odbiorczy dwa, trzy hub wiecej: odbiorni¬ ków telefonicznych; nie pociagnie to zad¬ nych wyraznych zmian w sile Mb wyrazi¬ stosci sygnalów. PL