Wynalazek dotyczy nabojów kruszacych, po¬ siadajacych oslone wytrzymala na cisnienie i za¬ wierajacych dwutlenek wegla w postaci stalej lub cieklej jako ladunek rozrywajacy, oraz ini¬ cjator pobudzajacy nabój, przy czym oslona po¬ siada zamkniecie, otwierane wskutek zwiekszo¬ nego cisnienia wytwarzanego w ladunku po nastapieniu zaplonu inicjatora, dzieki czemu la¬ dunek przechodzi do otworu nawierconego.Nabój tego rodzaju opisany jest w patencie brytyjskim nr 517 417.Wynalazek dotyczy udoskonalenia naboju wy¬ mienionego typu o zwiekszonej skutecznosci dzialania na wegiel lub inny material poddawa¬ ny kruszeniu.W mysl wynalazku nabój kruszacy sklada sie z dwóch komór oddzielonych przegroda, przy czym jedna z komór jest napelniona dwutlen¬ kiem wegla w fazie cieklej i jest zaopatrzona w narzad zamykajacy, a druga komora zawiera inicjator, tak iz po zapaleniu inicjatora wytwa¬ rza sie cisnienie rozrywajace przegrode i pote¬ gujace cisnienie samego ladunku, wskutek czego otwiera sie zamkniecie i ciekly dwutlenek we¬ gla wycieka do otworu nawierconego, powodu¬ jac pekanie materialu kruszonego. Ciekly dwu¬ tlenek wegla ulega nastepnie rozprezaniu i za¬ mieniajac sie w gaz, przenika do szczelin wytworzonych wskutek pekania materialu i po¬ woduje lamanie sie materialu na kawalki.Na rysunku przedstawiono przedmiot wyna¬ lazku, przy czym fig. 1 przedstawia nabój kru¬ szacy w przekroju podluznym; fig. 2 — odmiane naboju w przekroju pionowym; fig. 3 i 4 przed¬ stawiaja dalsza odmiane naboju w przekroju pionowym i poprzecznym; fig. 5 przedstawia w przekroju pionowym odmiane naboju wedlug fig. 3, a fig. 6 — inna odmiane w przekroju pionowym.Wedlug fig. 1 nabój posiada oslone stalowa, wytrzymala na cisnienie i zlozona z dwóch ru¬ rek cylindrycznych 1 i 2 zesrubowanych razem.Rurki 112 posiadaja komore przednia 3 i tylna 4, oddzielone stalowa przegroda 5.Rurka 2 posiada ksztalt znany w konstrukcji nabojów i znajduje sie miedzy rurka 1 i glowica zapalnika 6.Przegroda 5 w ksztalcie tarczy posiada otwór 7 o wielkosci wystarczajacej do wprowadzenia cieklego dwutlenku wegla do komory przedniej 3, a dostatecznie maly, aby nie zahamowac wy¬ wazenia przegrody pod wplywem cisnienia,, wy¬ tworzonego przy spaleniu inicjatora. Tarcza 5 utrzymuje sie w swym polozeniu za pomoca wystepu 8 na rurce 1 oraz powierzchni 9 na¬ gwintowanego odcinka czesci 2. Mozna równiez zastosowac pierscienie uszczelniajace miedzy tarcza 5 i powierzchniami 8 i 9.Rurka 1 posiada z przodu oparcie 11, na któ¬ rym spoczywa pierscien uszczelniajacy 12 z tar¬ cza zamykajaca 13, utrzymywana w swym polo¬ zeniu przy pomocy pierscieniowego podparcia 53 na wewnetrznym koncu glowicy 54 wedlug pa¬ tentu brytyjskiego nr 517 417. Glowica jest po¬ laczona z rurka 1 gwintem. Przednia komora 3, znajdujaca sie w rurce 1 i ograniczona tarczami 5 i 13, jest wypelniona dwutlenkiem wegla.Wolny koniec rurki 2 jest polaczony srubowo z glowica zapalnika 6, zgodnie z patentem bry¬ tyjskim nr 517 417. Tylna komora 4, znajdujaca sie w rurce 2 miedzy przegroda 5 a glowica za¬ palnika 6, zawiera inicjator 14, skladajacy sie z torebki papierowej 15, wypelnionej mieszan¬ ka 16, wydzielajaca cieplo albo wytwarzajaca gaz, i zaopatrzonej w zapalnik lub glowice lontu 17, umieszczonego w mieszance, opisanej w patencie brytyjskim nr 517 417. Mieszanka 16 posiada sklad podany w patencie brytyjskim nr 28 215 lub nr 480 330. Tylna komora 4 zawiera równiez ciekly dwutlenek wegla, wypelniajacy przestrzen nie zajeta przez inicjator 14.Nabój napelnia sie cieklym dwutlenkiem we¬ gla w sposób podany w patencie brytyjskim nr 387 068 w ten sposób, iz ciekly C02 przechodzi przez otwór 18 w glowicy zapalnika 6 do ko¬ mory tylnej 4 i nastepnie przez otwór 7 w prze¬ grodzie 5 do komory 3, przy czym dodawanie cieklego C02 uskutecznia sie dopóty, dopóki obie komory 4 i 3 nie zostana napelnione.Tarcza 5 moze byc nie perforowana, a pola¬ czenie moze byc wykonane za pomoca kanalu w czesci oslony laczacej komory 4 i 3, albo moze posiadac przewody, pozwalajace na napel¬ nienie komór cieklym CO2 niezaleznie od siebie.Przy zapaleniu naboju dzialanie wystepujace w komorze 4, zawierajacej inicjator 14, jest za¬ lezne od zastosowanej mieszanki. O ile sklad jest taki, iz przy zapalaniu inicjatora wytwarza sie ilosc ciepla, wystarczajaca do przemiany cieklego dwutlenku wegla w stan gazowy w ko¬ morze 4, to zwiekszone cisnienie wytwarza fale, zrywa przegrode 5 i wyrzuca ja w postaci tloka przez krótkie cylindryczne przejscie 19, tworzace wewnetrzny koniec przedniej komory 3. Przez to rozerwanie przegrody 5 cisnienie zostaje prze¬ niesione za posrednictwem cieczy do komory przedniej 3, co powoduje zerwanie tarczy zamy¬ kajacej 13, gdy ciekly dwutlenek wegla zostaje z przedniej komory wyrzucony do wierconego otworu przez kanaly 20 w glowicy 54. EHwutlenek wegla w postaci gazowej dziala w otworze wiertniczym w dalszym ciagu na material kru¬ szony.Po rozladowaniu zuzyty nabój usuwa sie z wywierconego otworu, a po rozkreceniu czesci (j, 2, 1 i 54 umieszcza sie nowy inicjator 14, nowa przegrode 5 i tarcze zamykajaca 13, po czym czesci 6, 2, 1 i 54 sklada sie znów razem i skreca przygotowujac caly nabój do naladowania go znów cieklym dwutlenkiem wegla, po czym na¬ bój ten jest znów gotowy do uzytku.Jezeli inicjator 14 jest mieszanina wytwarza¬ jaca gazy, która przy spaleniu nie wydziela znaczniejszych ilosci ciepla, to wytworzone przez gaz cisnienie powoduje rozerwanie sie tarczy 5 i 13 i rozladowanie sie naboju.Nie jest istotne, czy komora zawierajaca ini¬ cjator zawiera równiez ciekly dwutlenek wegla, poniewaz w przypadku ladunku wytwarzajacego gaz wystarczy samo cisnienie bez odparowywa¬ nia cieklego dwutlenku wegla do rozladowania naboju.W odmianie przedmiotu wynalazku, przedsta¬ wionej na fig. 2, stalowa przegroda rozrywalna 21 stanowi jedna calosc z inicjatorem 22 i jest umieszczona w zbiorniku 23 z papieru lub w opa¬ kowaniu z innego materialu. Calosc inicjujaca jest zawarta w rurce 2, której nagwintowany koniec 10 opiera sie na uszczelce 24, osadzonej na wystepie 25 rurki 1.Przegroda 21 posiada otwór 29 i stanowi scia¬ ne czolowa komory 26, która mozna napelnic cieklym dwutlenkiem wegla, doprowadzanym do tej komory przez otwór 27 z komory 28 w rur¬ ce 2.Inicjator opiera sie na wystepie 25, otaczaja¬ cym przejscie 30. To przejscie posiada taki prze¬ krój poprzeczny, który pozwala na natychmias¬ towe wyprowadzenie gazów z komory 28 przy zapaleniu naboju i rozerwaniu przegrody 29.Równoczesnie jest ono na tyle waskie w sto¬ sunku do srednicy przegrody, ze przegroda po¬ siada wystarczajace oparcie, zapewniajace nie¬ zawodne rozerwanie przegrody bez uprzedniego spowodowania jej znieksztalcenia przed peknie¬ ciem. — 2 —W tym miejscu polaczenia nie nastepuje zgnie¬ cenie krawedzi przegrody, jak przy wykonaniu naboju wedlug fig. 1, i w ten sposób samo dzia¬ lanie scinajace zalezy od stosunku powierzchni srodkowej czesci scinanej i otaczajacego pier¬ scienia, zachodzacego na wystep 25.W odmianie naboju, przedstawionej na fig. 3 i 4, czesc scinana 31 stanowi czesc inicjatora 32, tworzac sciane czolowa komory, zawierajacej mieszanine inicjujaca 16, sluzaca do ogrzania dwutlenku wegla lub wytwarzania gazów. Rur¬ ka 1 posiada wspólne przedluzenie 33, tworzace komore 34 do pomieszczenia inicjatora. Ta ko¬ mora 34 jest polaczona z komora 3 za pomoca krótkiego cylindrycznego przejscia 35, zaopatrzo¬ nego w oparcie 36, na którym spoczywa caly ini¬ cjator* Przegroda 31 jest nie perforowana i jest przy¬ twierdzona do skrzynki inicjatora 37 za pomoca cienkiego kapturka z miekkiego metalu 38, który jest falisty albo posiada wglebienia 39, przez które wyplywa ciekly dwutlenek wegla z ko¬ mory 34 przez przejscie 35 do przedniej komory 3. Nabój dziala w ten sposób, ze bezposrednio po wytworzeniu sie cisnienia w komorze 34 przy zapaleniu naboju wglebienie 39 zostaje splasz¬ czone, zapobiegajac przejsciu gazu do komory 3, dopóki pod okreslonym cisnieniem przegroda 31 nie zostanie zerwana, po czym nastepuje natych¬ miastowe opróznienie gazów z komory 34.Zewnetrzny koniec wydluzenia 33 posiada we¬ wnetrzny gwint do wkrecania glowicy zapal¬ nika 6.Wedlug odmiany, przedstawionej na fig. 5, tylna komora 40 z oparciem, o które opiera sie przegroda 31, jest wykonana w postaci zbiornika 41, umieszczonego w tylnym koncu rurki 1, przy czym zbiornik ten jest wkrecony na wewnetrzny gwint rurki 1. Zamiast wkrecac zbiornik 41 w rurke 1 mozna zastosowac kolnierz, opiera¬ jacy sie na oparciu za pomoca glowicy zapal¬ nika.Zbiornik 41 posiada wewnetrzna sciane czo¬ lowa 42 z osiowym kanalem 43, laczacym komore 40 z komora 3, przy czym sciana ta posiada oparcie 44 do przykrywy 38, przeznaczonej do zapewnienia przejscia cieklego dwutlenku we¬ gla, jak w przypadku urzadzenia wedlug fig. 3.Glowica zapalnika 6 jest wkrecona w tylna czesc rurki 1.Wedlug fig. 6 tylna komora 45, w której umie¬ szczono inicjator 46, jest umieszczona w glowicy zapalnika 47 i w tym przypadku rozrywalna przegroda 48 jest utrzymywana miedzy opar¬ ciem 49 w rurce 1 oraz koncem nagwintowanej czesci 50 glowicy. Przegroda posiada otwór 51, przez który wpuszcza sie ciekly dwutlenek we¬ gla, doprowadzany przez otwór 52 do glowicy naboju i komory 45. Zamiast przegrody lub tar¬ czy 48, mechanicznie przytrzymywanej na ob¬ y/odzie, mozna ja ksztaltowac i umieszczac w po¬ staci tarcz 21 wedlug fig. 2 lub tarcz 31 wedlug fig. 3.Glowica 47 posiada dlugosc zalezna od rodzaju zastosowanego inicjatora.W odmianie wynalazku, w której jest potrze¬ bne tylko pierwsze uderzenie, pozadane jest stlumienie rozproszenia pylu spowodowanego wybuchem. W tym celu wypelnia sie poprzednia komore woda, najlepiej zawierajaca srodek zwilzajacy, który wzmaga jeszcze dzialanie Wo¬ dy, zmniejszajacej ilosc wytworzonego pylu.W tym przypadku jest rzecza korzystna zasto¬ sowanie przegrody nieperforowanej, a w odmia¬ nie, w której przegroda jest zlaczona z inicjato¬ rem, falista powierzchnia lub wglebienie w na¬ krywce nie jest potrzebne.Zamiast przepony stalowej mozna stosowac inne metale, stopy albo materialy niemetaliczne, które pod cisnieniem stosowanym w nabojach ulegaja rozerwaniu. PL