Wynalazek dotyczy ukladów, obejmu¬ jacych sygnalizacje radjotelegraficzna, w szczególnosci zas dotyczy ukladów odbior¬ czych podobnych sygnalów. Chodzi glów¬ nie o to, by sygnaly wytworzone failami o- kreslonej dlugosci mozna bylo odbierac z wylaczaniem sygnalów fal tej samej dlugo¬ sci, nadanych jednak z punktów innych* Poza teni wynalazek ma na celu wytworze¬ nie takiego zespolu, który uniemozliwilby przygodnemu posiadaczowi stacji tadjote- l^graificznej przejmiowiainiie sygnalów prze¬ sylanych z pewnej okreslonej stacji. Ze¬ spól powinien zapobiegac przytem imiterfe- remeja pod dzialaniem tej samej dlugosci co i fale pr^mowtaiae, które wytworzone byc moga umyslnie dlaj przeszkodzenia pwacy fiteicji.Próbowano juz stosowac w tym celu dwa przewody powietrzne, niezalezne od siebie dla ddbienania bezposredniego. We¬ dlug pewnej propozycji dwie anteny po¬ ziome, ustawione osiowo, sprzegaja sie z obwodem odbiorczym, przyczem jedno po¬ laczenie zachodzi ziajpomioca samoindaikcji i pojemnosci, w celu uzgodnienia w fazie tych tylko pradów w obu przeiwcdach po¬ wietrznych, k)tórte pjochodza wskutek od¬ dzialywania nadplywiaijajcych z pewnego tylkokierunku, chociaz zapomoca przelacz¬ nika zwrotnego mozna uzgodnic na zmia¬ ne w faizie praid, wywolywiamy przez sygna¬ ly {naplywajace iwi kierunku przeciwnym.W ómnym znowu ustitfoju stosowano dwie pary ram pionowych pod prostym do sie¬ bie kawern na odieglosc jednej czwartej cze-SL sci dlugoisci fali i byly polaczone w sposób v zwykly z osobnemi radiogonjornetrami, któ¬ rych ce^i^rmgednb byly wlaczone w ob¬ wodach Spirzsezoitie z obwodem odbiorczym.Obracajac.ipfzefto kazd% z tych cewek pod katem prostym do kierunku stacji nadaw¬ czej, stacje te |pózbalwiclne,sa(jmoizinJosci od¬ dzialywania na cewki, zabezpieczajac sie od interferencji nadsylanych przez nia fal ptzy odbieraniu sygnalów innej stacji.Niniejszy wynalazek pozwala regulo¬ wac dowolnie faze pradów oddzialywuja¬ cych na przewód odbiorczy z dwóch anten o samodzielnych osrodkalch podzialiu fal.W ten sposób wysylane z dowolnego punk¬ tu fale mozna zneutralizowac w obwodzie odbiorczym, pozwalajac jednoczesnie na to, by fale pochodzace z pewnej okreslonej stacji, calkowicie mogly oddzialywac na ten przewód. Kazda antena moze byc w tym celu wlaczona do obwodu pomocniczego, zlozonego z dwu odnóg, z których jedna zawiera opór pozorny pojemnosciowy, dru- gai zas indukcyjny, a' obie sa sprzezone w sposób nastepujacy z obwodem odbior¬ czym.Mozna tu stosowac róznorodne narza¬ dy odbiorcze i anteny, a wiec np. dwie sa¬ modzielne anteny odbóiortcze, ustawione wzgledem sfebie oraiz wzgledem kierunku, z którego wyplywaja odbierane fale, w ta¬ ki jsposób, zeby prady powstajace w ante¬ nach pod ich wplywem, róznily sie pod wzgledem faz.W tym celu osrodki promieniowania an¬ ten nalezy ustawic na odmiennej odleglo¬ sci od stacji nadajacej odbierane sygnaly.Prady wytwarzane w tych warunkach przez fale nadchodzace z innych stron docieraja do anteny wylacznie w punktach jednako¬ wo oddalonych od osrodków jej promie¬ niowania; prady te róznia sie przeto co do faz. Róznica faz jest jednak rózna dla fal naplywajacych z róznych stron. Tak np. dla sygnalów pozadanych prad jednej an¬ teny poprzediza prad w antenie drugiej, sko¬ ro natomiast fale naplywaja ze strony prze¬ ciwnej prad drugiej anteny wyprzedza p£ad w antenie pierwszej. Wobec odmien¬ nego ustosoinjkowainiia róznic w faJzach pra¬ dów wytworzonych przez fale naplywaja¬ ce z róznych stron, powlsitaje moznosc zo¬ bojetnienia w oibwodzie odbiorczym takich pradów, nie niweczac przytem pradów wy¬ niklych z fal, jakie na danej stacji nalezy przyjac. Dla] neutralizacji niema potrzeby, by dwie grupy fal przychodizSy ze stron przeciwnych, aczkolwiek podobny waru¬ nek jest korzystny, a wlaisciwie zapewnia¬ jace neutralizacje ustosunkowanie fal ist¬ nieje dopóty, dlopókii ifetnieija dwie rózne stacje naldawczie lezace w kierunkach od¬ miennych wzgledem stacji odbiorczej.Dla uniemozliwienia nieuprawnionego przejmowania sygnalów w punktach in¬ nychHiz stacja odbiorcza wytwarzamy fa¬ le lub faJle intetrferujace o dlugosci odpo¬ wiadajjacej dlugosci fali sygnalowej. Fale te wytwarzaja sie w punktach obranych w stosunku do narzadu odbiorczego tak, a- by dlzialamie ich w przewodzie odbiorczym miogjio byc zneutralizowane. Jezeli punkt, lub punkty, w których nalezy zabezpieczyc sie od przejmowania sygnalów, leza w pew¬ nym okreslonym kierunku wzgledem stacji nadawczej, pojedyncza fala inierferujapa, wysylana z punktu dowolnego" pomiedzy stacja nadawcza i punktami, od których mamy sie zabezpieczyc, ochroni nas calko¬ wicie. Jezeli jednak punkty niebezpieczne leza po stronach róznych od stacji nadaw¬ czej natenczas nalezy wytworzyc dwie lub wiecej fal interferujacych w punktach dobranych w taJki sposób, by mozna bylo zobojetnic interferencje na stacji odbior¬ czej, ale i tak jednoczesnie, by w zadnym z punktów niepozadanych nie mogly sie zobojetnic fale wszystkie.Opis i zalaczone rysunki 'Zawieraja wsizelkie szczególy dotyczace nowego po¬ myslu, Fig. 1 przedstawia schematycznie pe- — 2 —wien ty|p obwodu odbiorczego, który moze znalezc zastosowanie, fig, 2 — ilustruje od¬ powiednia forme narzadu przesuwajacego faze, fig* 3—przedstawia wykres wektorowy, wyjasnila;jacy ustosunkowainie faz poszcze¬ gólnych pradów w obwodzie odbiorczym, fig. 4 i 5—podaje dwie odmienne formy wy¬ kresów cftrzymywanych na stacji odbiorczej, fig, zas 6 i 7 — odmiany obwodów odbior¬ czych.Fig, 1 przedstawia dwie stacje nadaw¬ cze A i B, które wydaja fale jednakowej dlugosci. Pomiedzy niemi znajduja sie dwie anteny 1 i 2, wysuniete od stacji odbtorczej 3 W kieirunku stacji A, wzglednie B. Anite- ny skladaja sie najpraktyczniej z dlugich pozitomych drutów, wyciagnietych nieco wy¬ zej od powierzchni ziemi, albo zaizolowa¬ nych i umieszczonych bezposrednio na zie¬ mi. Niekiedy bywaja one mawet zalkopane w ziemi. Anteny dla wzmocnienia dzialania powinny byc ulozone w kierunku stacji. U- strój powyzszy i ich powyzisizy uklad nie stanowiiaj cechy znamiennej wynalazku; je¬ dynie wymaganiem jest, by osrodki promie¬ niotwórcze 4 i 5 amten lezaly na równych odleglosciach od jednej przynajmniej ze staicji A i B, w tym celu by pochodzace z tych stacji fale nie spotykaly sie z obiema anrtenaimi jednoczesnie, lecz wytwarzaly pewna róznice faz pradów powstajacych pod wplywem fal, rozchodzacych sie w kie¬ runkach odmiennych.Obie anteny lacza sie z ziemia 6. Wla¬ czone szeregowo uzwojenie 7 i 8 stanowia uzwojenia pierwotne transformatorów 9 i 10 o zmiennem napieciu. Uzwojenia1 wtórne, oznaczone przez 11 i 12, wlaczone sa w dwa obwody zaopatrzenie w narzad do prze¬ suwania faz. Kazdy z tych obwodów powi¬ nien sie skladac z dwóch czesci o odmien- njych pod wzgledem katów faiz charaktery¬ stykach. W wypadku, przedstawionym na rysunku, obwody skladaja sie z dwóch od¬ nóg, z których jedna zawiera opór 13, kon¬ densator 14 i saimoindukcje 15, druga zas równolegla posiada opór 16 i samoinduikcje 17. Wskutek stosownego ukladu odnóg wy¬ padkowy opór pozorny pierwszej odnogi jest pojemnosciowym, drugiej zas — induk* cyjnym.Samoindiukcje 15, 17 tworza uzwojenia pierwotne tramislormatorów 18, 19, 20 i 21, a uzwojenia wtórne 22, 23, 24 i 25 znajduja sie w nastrojonym odpowiednio obwodzie odbiorczym, który obejmuje równie samo- indukcje 26 i kondensator tonujacy 27.Transformatory sprzezcze 18 i 19 sa pola¬ czone w ten sposób, ze wzmocnienie sprzez- noisci jednego z nich oslabia sprzeznosc drugiego. Maksimum sprzieznosci jednego transformator&j odpowiada minimum na¬ piecia drugiego z nich. W tym celu (fig. 2) sitosuje sie uzwojenia 22 i 23 na obracaja¬ cej sie osi 28. Uzwojenia umieszczone sa pod prostym do siebie katem wewnatrz u- zwojen 15 i 17, znajdujacych sie w tej sar taej plaszczyznie. Obracajac korba 29 os 28, zmieniamy ukl&d uzwojen 22 i 23 w stosunku do uzwojen 15 i 17. O ile uzwojenie 22 lezy równolegle do uzwojenia 15, wspóldzialanie obu uzwojen jest maksymalne. Jednoczesnie uzwojenie 23 lezy prostopadle do uzwojenia 17 i Wspóldziaiainie obu uzwojen zbliza sie do zera. Po obróceniu uzwojen 22 i 23 wspól¬ dzialanie zjwojów 15 i 22 slabnie, natomiast wspóldzialania uzwojen 17 i 23 wzrasta do chwili, w której uzwojenia 22 i 17 dojda dto ukladu prostopadlego. Przy dalszym obro¬ cie uzwojen w tym samym kiferunku od- d'zialywajnia uzwojen odwraca sie i kieru¬ nek pradu równiez staje sie odwrotnym w porównaniu do kierunku panujacego pod- czialsi obrotu w granicaich 90°, Podobnez u- rizadizemie sluzy dlo sprzegania transforma¬ torów 20 i 21.Prady pochloniete przez przewody od¬ biorcze przechodza na obwody siatkowe detektora 30 typu pliotronowego. Jezeli sy¬ gnaly przejmowane pochodza od dzialania fal ciaglych, pliotron odbiorczy moze wy- — 3 —twarzac wibracje lokalne niezbedne przy systemie hetercdynowym. Do tego celu slu¬ zy luznie isprzezanie pomiedzy uzwojeniem. 31 obwodu anodowego i uzwlojenieni 32 ob¬ wodu siarkowego.Zespól odbiorczy powyzszego typu mo¬ ze przejmowac rówlnfe debrze sygnaly sta¬ cji A, jak i stacji B bez interferencji, o ile obie stacje wysylaja fajle jednakowej dlu¬ gosci* Uklad ten dziala w sposób nastepu¬ jac W najprostszymi wypadku nalezy siclbfie wyobraizic dwie anteny, ustawione bezpoi- sredniio pomiedzy stacjami A i B. Odle¬ glosc osrodków promieniowania 4 i 5 wyno¬ si V4 dlugosci fali. Pochodzacy z A impuls spotka antene 1 o % okresu przed antena 2, wobec czego pra|d wytwarzany w ante¬ nie 1 bedzie sie róznil o 90° od pradu wy¬ twarzanego w antenie 2. Wykres fig. 3 przedstawia owe prady zapomeca wekto¬ rów A-l i A2. Impuls pochodzacy z B spot¬ ka znowu antene 2o!i okreisiu przed ante¬ na 1, prad anteny 2 bedzie zatem wyprze¬ dzal prad anteny 1 o 90°.Prady powyzsze przedstawiaija wektory Bt i B2. Prady Ax i A2 przedstawione sa jako prady synichroi- niezne, co nie jest jednak konieczne. O ile prad, krazacy po polaczonej z antena 1 od¬ nodze pojemnosciowej, wyprzedza prad glówny o 45°, prad zas w obwodzile induk¬ cyjnym opózni sie o 45°, wektory wlasciwe beda sie przedstawialy w postaci A\, A\% B\% B\. W tych samych warunkach pra¬ dy w obu odnogach anteny 2 mozna ozna¬ czyc wektorami A\, A'%, B\2.Jezeli uregulowac transformatory w ta¬ ki sposób, ze z pierwszym obwodem od¬ biorczym jest sprezona wylacznie odnoga indukcyjna, z drugim zas wylacznie odnoga pojemnosciowa, to przekazywane na olbwód odbiorczy prady przedstawiac beda wekto¬ ry A\a B\, A% i Bc2. Wektory B\ i Bc2 wzajemnie sie znosza, wektory zas A\ i Ac2 odpowiadaja sobie fazowo. O ile prze¬ to B\ i Bc sa jednakowe, znosic sie beda calkowicie, podczas gdy dzialanie wekto¬ rów A\ i A\% bedzie w obwodzie odbior¬ czym spotegowane. Prady B\ * B* moz¬ na z latwoscia sprowadzic do jednakowego natezenia, zmieniajac sprezenie jednego lub dbu transformatorów 9 i 10.Jezeli pragniemy odbierac sygnaly sta¬ cji B, mozna w podobny sposób zobojetnic sygnaly stacji A zapomioca sprzezamLa z ob¬ wodem odbiorczym odnogi pojemnoscio¬ wej tylko pierwszego obwodu antenowego crajz odnogi indukcyjnej obwodu drugiego.Dla dzialania powyzszego zespolu nie jest nieodzoWinemi zachowanie przedstawio¬ nego pcitoyzej (fijg. 3) ustosiunkowania faz pradu. Zapcmnoca odpowiednio przesiuwaja- cych fazy obwodów mozna wytworzyc w o- bu obwodach prady, które Wyprzedzaja prad glówny o wiecej niz 45° lmb o tylez stopni opózniaja sie wzglledeini niego, zniie- iiiisbjac siticpil&n sipreznosci miedzy ofowoda- mi mozma nakladac na oibwód odbiorczy prady, które wyprzedzaja lub biegna za pradem anteny pod wskatealnyni katem. W kazdym przeto wypadku mozma uregulo¬ wac przyrzad ^ taki sposób, ze prady wy¬ twarzanie w dbiu antenach iprzeiz nfepozad^-- ne sygnaly moga byc zicibojetiiioitte "w obwo¬ dzie cdhiortezym.Jezeli w watrunkaich odmiennych nie mozna osiagnac calkowitego zlewania sie faz dbu wytworzonych przez sygnaly pra¬ dów, zawsze mozna osiagnac, by róznica wynosila mniej od 180° i aby prady nie znosily sie mawziajem, sikoro alparat jest u- stawiony na unicestwienie niepozadanych sygnalów, dopóki ustosunkowanie faiz pra¬ dów ize stacji A róznic sile bedzie od usto¬ sunkowania faz pradów stacji B.System odbiorczy powyzszego typu moze znalezc zaistosowanie przy zabezpieczeniu nadawanych sygnalów od przejmowania ich przez osobe piostronna. W chwili odbie¬ rania isygnalów ze stacji A w celu zabez¬ pieczenia sie od przejmowania kh w ja¬ kimkolwiek ipiinkcie posrednim mozna wy- — 4 —tWótóyC itó stacji) SMe inifcerfemfaza o jeid* ndkowej iZ Ma czytitta dlugosci. Fala ta rrfoizfe byc zdbóijetaiaina pomiedzy punktami A \ B, póiniewac Miai tej przestrzeni tale po¬ suwaja sie w kierunkach odwirotnych. Wo¬ bec tego ustosunkowanie faz obu pradów stsccji A bedzie odmienne od iistOS4inkowa- niai faz pradów sitiacji 5. W innych punktach w kierunku stacji A i 5, w których fale po- ruszaijA sie w i*edna i te sama strone, fala zaklócajaca nie moze byc zneutralizowana, a Wiec sygnaly sftalcjt A nie moga byc przej¬ mowanie. Przy zifiiacznych odleglosciach po¬ miedzy sbalcjajmii A i B moznaby odbierac sygnaly stacji A w ptiriktach blizsizych sta¬ cji A niz stacji B dzidki odimiennemu nate¬ zaniu lal. W punktach blizszych od stacji B niz od staicji A fala interferujaca fcedzie pósLackc napiecie zmaczme wieksze od fali sygnalowej. Wobec tego sygnaly przy po¬ suwaniu sie fal w kierunku jednakowym nie beda mogly byc przejmowane.Dla zabezpieczenia sie od przejmowania sygnalów w jednym tylko punkcie, który tine lezy na linji laczacej staieje, mozma wy¬ tworzyc fale interfemujaea w putófccle po¬ miedzy stacja nadawcza a owym punktem.Punkt tu wybrac nalezy w taki sposób, by fajle int^eruijaca mozna bylo zneutralizo¬ wac na stacji odbiorczej, Jezeli Wypada za¬ bezpieczyc sie od przejmowania sygnalów w róztiych fl&ttstfoonych na pewnej po^ wferzchni -puirddach, wytwarzac nalezy dwie lufc wiecej fa^l zaklócajajcyck Jeden ze spo¬ sobów roZiwaAz^tniai takiego zadania dalje fig. 4, wyobrazajaca wykres odbiorczy, powsta¬ jacy w obwodzie odbiorczym:, opisanym po¬ wyzej. Narzad odbiorczy powinien, neutra¬ lizowac fale krzyzujace wytwamzane na sta¬ cjach C i D, ^przejmujac Jednoczesnie na¬ dawane z A sygnaly, W zadiraym punkcie bardziej oddalonym od staicji A niz stacje Ci D nie mozna zneutralizowac obu fal m- terfenujacych, przy jednoczesnem przejmo¬ waniu sygnalów z A z najwieksza wydajno¬ scia, Mezmia natotóiast zobojetftic fafte z C i D w kazdym takim punkcie, jak punkt E, letzacym ita lAoji stacji wspóldzialajacych.Sila jednak sygnalów z A przedstawi w ta¬ kim razie maly wektor O F wykresu od¬ biorczego. Aby calkowicie uniemozliwic przejmowanie sygnalów w takich punktach jak punkt E, nalezy wytwarzac tnzy fale krzyzowane z osrodków G, H i J (fig, 5).Na stacji odbiorczej mozna unicestwic Wszystkie te fale przefc uklad obwodu od¬ biorczego przedstawiony na fig, 5, Przy ta¬ kim ukladzie stacji nie mozna w zaden spo¬ sób zobojetnic wszystkich fal zaklócajacych w punktach lezajcych dalej od staicji nadaw¬ czej A, niz osrodki G, H, J.W razie odbierania sygnalów ze staicji K (fig. 4) i ukladu anteny odbiorczej wzdluz prostej K C nie mozna jednoczesnie [zneu¬ tralizowac zaklócajacych fal C i D, Przy u- stawienihi natomiast anteny w kierunku A E sygnaly iz R moga byc przejmowane przy jednoczesnej neutralizacji fal z C i z D.Rozwiazanie tego zadania przedstawia fig. 6. Widzimy dwie anteny 33 i 34 ustawiane w odmiennych kierunkach -w stosunku do sfeucfji odibioirczj oraz djwie amteny 15 i 36 pod prostym óo ipopnzetdnich katem. Kon¬ cówki krancowe anten 35 i 36 polaczone sa z ziemia,; koncówki, zwrócenie ku stacji po¬ laczone sa zapomoca dtawolnego oporu po¬ zornego, W przedstawionym na rysunku wypajdku opór pozorny sklada sie z szeregu konden¬ satorów 37. Laczac anteny 33 i 34 21 po- szczegióilnemi punktami oporu pozornego 37, mozna zmieniac uklad anten. Jezeli na- pttsyfeilad anteny 33 i 34 polaczyc ize srod¬ kiem oporu pozornego 37, a wiec punktem obojetnym wzgledem airiten 35 i 36 kierunek ukladu odpowie kierunkowi litnjji anten 33 i 34, Przy polaczeniu aritem w innych punk¬ tach, kierunek wypaldkowy pójdzie po linji przecinajacej it^t pomiedzy antenami 34 i 35 której kieruinek'zalezy od charakterystyk ki anten 34 i 35. Pnzy ^polaczeniach odwrót^ nych, a wiec $*fizy ^polaczeniu anteny 34 z — 5 —antena 36, anteny ztais 33 z antena 35, wy¬ padkowy kierunek ukladu pójdzie po linji przecinajacej kat pomiedzy antenami 34 i 35 której kierunek zalezy od charakterysty¬ ki anton 34 i 35. Przy .polaczeniach odwrot¬ nych, a wiec przy polaczeniu amteny 34 z antena 36, ainteny zas 33 z antena 35, wy¬ padkowy kierunek uktajdu pójdzie po linji przecinajacej kat, jaki czynia anteny 34 i 36. Po odpowiednieni ustawieniu anten przejmowanie sygnalów i neutralizacja in¬ terferencji odbywal sie, jak w wypadku fig. 1. Narzady przesuwajace faze oznaczone sa w skróceniu przez 38 i 39.Wykresu fig, 5 nie mozna otrzymac w antenach podlujg fig, 1 i 6, wobec konieczno¬ sci zobojetniania sygnalów trzech odlrebnych stacji. Aby tego dopiac, nalezy stosowac przedstawiany na fig. 7 uklad zdwojony.Stosowane sa w tym celiu cztery amteny.Dwie z nich 40 i 41 naleza do typu dlugich poziomych anten. Anteny 42 i 43 moga byc typu parasolowego albo innego z osrodka¬ mi zblizonemi do staleji odbiorczej.Przy odbieraniu sygnalów w celu zneu¬ tralizowania fal stacji G9 H i J postepowac nalezy w sposób nastepujacy. Narzady do przesuwania faz 44 i 45 powinny byc przy¬ stosowane do zobojetnienia fal G i H, W takim razie nairzady 46 i 47 neutralizowac powinny interferencje stacji J. W wyniku mozna wylaczyc wpllyw faji, nadchodzacych ze wsizystkich kierunków G, H i J, nal prze¬ wód odbiorczy i naijwydatniej przejmowac sygnaly z© stacji.Opisiatny uklad odbiorczy dlawi równiez znakomicie dzialanie fal blednych. Jezeli uklad tlumi fajle interferujace, nadchodzace z róznych stron, tlumi jednoczesnie i nad¬ plywajace z tych samych stron fale bledne.W zastosowaniu pralktycznem okaJzaly sie przytem bardzo korzystne anteny aper- jodyczne. Równiez aperjodycznym pcwinien byc obwód pomocniczy, zawierajacy narza¬ dy do przesuwania faiz. Przy t^kini ustroju ukladu, a wiec przy wytwarzaniu róznic miedzyfalzowych w obwodach nastrojonych regulacja ukladu moznai prawie calkowicie uniezaileznic od zmian czestotliwosci. Przy stosowaniu ofowlodów nasitrojowych piized przekazaniem pradów, na przewód odbior¬ czy nie mozna tego osiagnac. Jednoczesnie zyskuje na tern równilez neiitrallzaicja fal blednych. PL