Znane typy wiertel do obrotowego wiercenia otworów wiertniczych, zarówno wykonane jako jedna calosc, jak i posiadajace nakladana koron¬ ke, zaopatrzone sa w ostrza, lub co najmniej w jedno ostrze, czesto wykonane ze specjalnie twardego tworzywa, np. spiekanych weglików wolframu. Ostrza te o róznych ksztaltach, np. w postaci plytek lub graniastoslupów, rozmiesz¬ czone sa na czole wiertla w ten sposób, ze kra¬ wedz scinajaca skale znajduje sie na linii pro¬ mienia wiertla. Prace tych ostrzy mozna okre¬ slic jako skrobanie skaly w plaszczyznie czolowej, w której obraca sie scinajaca krawedz ostrza.Ostrze pracuje cala dlugoscia swej krawedzi sci¬ najacej, jednak ze wzgledu na ruch obrotowy praca wykonana przez dowolny odcinek tej kra¬ wedzi jest tym wieksza, im dalej od srodka ten odcinek sie znajduje. Totez, jak to latwo prze¬ widziec, ostrza wiertel znanego typu tepia sie najszybciej przy obwodzie wiertla, a najmniej w poblizu jego srodka. Koniecznosc szlifowania *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wynalazca jest inz. Józef Galanka. calych ostrzy w celu ich ponownego naostrze¬ nia i doprowadzenia do pierwotnego ksztaltu zachodzi juz wtedy, gdy stepia sie jego odcinki krancowe, mimo iz reszta krawedzi scinajacej nie ulegla jeszcze sitepdendu. Szlifujac cale ostrze trzeba z koniecznosci zdzierac wiele cennego tworzywa równiez i z niestepionych jeszcze od¬ cinków ostrzy. Z tej to przyczyny zuzycie two¬ rzywa rozklada sie w sposób nastepujacy: na zu¬ zycie ostrza w czasie wlasciwej pracy tj. wier¬ cenia skaly przypada zaledwie pare procent, a reszta przypada na zdzieranie na szlifierce podczas ostrzenia wiertla, jak równiez na czesc ostrza, nie nadajaca sie do wyzyskania po calko¬ witym stepieniu ostrza wiertla. Poza tym szybkie tepienie ostrza przy obwodzie wiertla opóznia proces wiercenia, jak równiez zmusza do czestych przestojów wiertel.Wynalazek niniejszy polega na takim rozmie¬ szczeniu ostrzy wiertla, aby praca wykonywana wzdluz calego ostrza byla jak najbardziej równo¬ mierna, a przez to i zuzywanie ostrza nastepo¬ walo mozliwie równomiernie we wszystkich je¬ go odcinkach. W tym celu rozmieszczenie ostrzywedlug wynalazku jest skosne i ekscentryczne z tym, ze wierzcholek blizszy srodka wyprzedza ostrze w ruchu obrotowym. Nalezy zaznaczyc, ze wiertlo wedlug wynalazku przeznaczone jest do pracy przy jednym kierunku jego obrotu.Praca ostrza wiertla wedlug wynalazku rózni sie zasadniczo od pracy ostrzy wiertel znanych.Wyprzedzajacy wierzcholek ostrza wcina sie w skale jak klin, nastepne zas czesci ostrza roz¬ szerzaja powstale zaglebienie, rozsuwajac czastki skaly urobionej, której opór zmniejsza sie ze wzgledu na wytworzenie dodatkowej plasz¬ czyzny dzialania oraz z tego powodu, ze skala jako material niejednorodny odpryskuje mniej¬ szymi lub wiekszymi ziarnami, zaleznie od jej wlasciwosci. Praca ostrzy wiertla wedlug wy¬ nalazku moze byc porównana z praca pluga, któ¬ rego krawedz przednia wcina sie w ziemie, a dal¬ sza czesc lemiesza pluga ma za zadanie odrzuca¬ nie skiby.Wierzcholek ostrza wyprzedzajacy i czesc jego krawedzi scinajacej, które zapoczatkowuja prace ostrza, maja do odbycia za jednym obrotem naj¬ mniejsza droge i pracuja przy malej predkosci obwodowej, dalsze zas odcinki ostrza pokonujac mniejszy opór skaly maja za zadanie obrobienie wiekszej powierzchni oraz pracuja z wieksza predkoscia obwodowa. W ten sposób zachodzi do pewnego stopnia wyrównanie trudnosci zadan poszczególnych odcinków ostrza, co powoduje bardziej równomierne ich zuzycie.Dalsza cecha wiertla wedlug wynalazku jest ustawienie ostrza w ten sposób, aby krawedz sci¬ najaca nie lezala w plaszczyznie prostopadlej do osi obrotu, lecz byla umieszczona skosnie do tej plaszczyzny, a mianowicie w ten sposób, aby wierzcholek wyprzedzajacy w ruchu obrotowym, znajdujacy sie blizej srodka, wystawal z wiertla w kierunku osiowym. Tego rodzaju wysuniecie do przodu wierzcholka wyprzedzajacego jeszcze bardziej zwieksza jego sprawnosc w czasie wier- t&nia. Zmniejszajac lub zwiekszajac kat wychy¬ lenia krawedzi scinajacej wzgledem plaszczyzny prostopadlej do osi obrotu mozna konstruowac wiertla wedlug wynalazku tak dostosowane praktycznie do róznycn tworzyw ostrza i róznych wlasciwosci wierconych skal, ze bedzie w kazdym przypadku osiagnieta równomiernosc obciazenia, a zatem i zuzycia calej krawedzi scinajacej.Wynalazek nadaje sie do zastosowania zarów¬ no do wiertel wiercacych pelny otwór, jak i do wiertel pracujacych na rdzen, czyli zwanych ko¬ ronkami rdzeniowymi. Praktyczne rozwiazania wiertel wedlug wynalazku moga byc rozmaite, rózniace sie miedzy soba iloscia ostrzy oraz ich przekrojem i dlugoscia w stosunku do danej sre¬ dnicy wiertla, katem nachylenia ich wzgledem promienia przechodzacego przez punkt prze¬ ciecia linii krawedziowej z obwodem wiertla, ka¬ tem nachylenia krawedzi scinajacej w stosunku do plaszczyzny prostopadlej do osi obrotu itd.Zalaczone rysunki przedstawiaja schematycz¬ nie przedmiot wynalazku na przykladzie dwóch wiertel, z których jedno sluzy do wiercenia pel¬ nego otworu (fig. 1), a drugie do wiercenia na rdzen (fig. 2).Fig. 1 przedstawia w górnej czesci czolowy wi¬ dok wiertla do wiercenia pelnych otworów, a w dolnej — przekrój podluzny tego wiertla.Korpus a ze spiralnymi wcieciami b posiada w tym przykladzie trzy ostrza c. Krawedz tna¬ ca kazdego z nich nie lezy wzdluz promienia, lecz tworzy z promieniem przechodzacym przez punkt przeciecia linii krawedziowej z obwodem wiertla kat a, zas*z plaszczyzna prostopadla do osi obrotu tworzy kat fi. Kierunek obrotu wiertla zaznaczony jest strzalka. Przy obrocie w tym kie¬ runku wierzcholki d ostrza znajdujace sie blizej srodka wyprzedzaja calosc ostrza. Linia przery¬ wana zaznaczono wewnetrzne kanaly do dopro¬ wadzenia wody do miejsca wiercenia.Stosownie do twardosci przewiercanej skaly oraz jakosci tworzywa, z którego wykonane sa ostrza, mozna obrac najodpowiedniejsze wartosci katów aiM tak np. przy zastosowaniu ostrzy ze spiekanego weglika wolframu do wiercenia róznych skal okazalo sie szczególnie korzystne utrzymywanie kata a w granicach 7—15°, a ka¬ ta fi w granicach 10—45°.W przypadku wiercenia pelnych otworów o wiekszej srednicy pozadane jest zaopatrzenie wiertla w dodatkowe ostrza, rozmieszczone pod tymi samymi katami a i p jak ostrza glówne, lecz znacznie krótsze i rozmieszczone jedynie w poblizu obwodu. Wówczas ostrza glówne, o ile dochodza do obwodu wiertla, obejmuja cala po¬ wierzchnie przekroju wierconego, a praca ich w poblizu obwodu wspomagana jest praca ostrzy dodatkowych. Mozliwe jest równiez i w praktyce bardzo pozyteczne w przypadku wiercenia otwo¬ ru o szczególnie duzej srednicy rozmieszczenie ostrzy glównych tak, aby nie siegaly samego ob¬ wodu; wówczas strefa obwodowa wiertla jest obslugiwana wylacznie przez ostrza dodatkowe.Fig. 2 przedstawia w górnej czesci czolowy wi¬ dok wiertla do wiercenia otworów na rdzen, zwanego równiez koronka rdzeniowa, a w dol¬ nej czesci przekrój podluzny tego wiertla. Korpus a posiada czesc ostrzy c* rozmieszczonych skos¬ nie pod katem a do promienia przechodzacego przez punkt przeciecia linii, krawedziowej ostrza z obwodem wiertla, jak równiez skosnie pod ka- — 2 —tern fi do plaszczyzny prostopadlej do osi obrotu.Kierunek obrotu koronki zaznaczony jest strzalka.Podobnie jak w poprzednio opisanym przykla¬ dzie wartosci tych katów winny byc dobrane do rodzaju tworzywa ostrza i wierconej skaly, przy czym dla spieku weglika wolframu i wiercenia róznych skal szczególnie korzystne okazalo sie utrzymywanie kata a w granicach 7 — 15°, a kata fi w granicach 10—40°.Wiertla wedlug wynalazku, zarówno do obro¬ towego wiercenia otworów w skalach pelnym przekrojem, jak i do wiercenia obrotowego na rdzen, moga byc wykonane jako jedna calosc, lub moga skladac sie z oddzielnego korpusu i nakla¬ danej koronki. Zastosowanie ich zwieksza szyb¬ kosc wiercenia, zmniejsza zuzycie-kosztownego tworzywa, zmniejsza liczbe przestojów wiertla zwiazanych z tepieniem sie ostrza oraz umozli¬ wia wiercenie przy wiekszej predkosci obrotowej wiertla niz dotychczas. Dlatego zastosowanie wiertel wedlug wynalazku stanowi postep w te¬ chnice wiertniczej. PL