Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do drukowania.rachunków i biletów przejazdowych, zwlaszcza specjalnych biletów kolejowych, które umozliwia drukowanie na bilecie i na karcie kontrolnej klase, date, numer kasy wydajacej bilet oraz numer biezacy, który musi zgadzac sie z numerem juz znajdujacym sie na bilecie. Jed¬ noczesnie urzadzenie drukuje pasek kontrolny z tymi samymi danymi Urzadzenie posiada tablice nastawna, sklada¬ jaca sie z szeregu skal nastawnych. Dla kazdej ze skal przewidziana jest dzwignia nastawna, która moze byc dowolnie przestawiana wzdluz skali. Jedna skala stosuje sie przy drukowaniu specjalnych biletów, np. biletów niedzielnych, Mletów dla specjalnych okolicznosci, biletów ul¬ gowych przejazdowych i taryfowych itd.; druga •kala drukuje klase, a pozostale skale ceny prze¬ jazdu. Urzednik kasowy nastawia odpowiednio dla danego biletu wlasciwa dzwignie nastawna, ustawia wiec dzwignie pierwszej skali na po¬ trzebny bilet specjalny, druga dzwignie na zada¬ na klase, pozostale zas dzwignie nastawia odpo¬ wiednio do wydrukowania ceny biletu Nastepnie drukowany bilet, zaopatrzony juz w numer bieza¬ cy, umieszcza wraz z karta kontrolna, zespolona odlaczalnie z biletem w specjalnym otworze wej¬ sciowym urzadzenia i naciska przycisk, zamyka¬ jac przez to obwód pradu silnika elektrycznego, napedzajacego urzadzenie. Urzadzenie zostaje uruchomione i wykonywa caly przebieg roboczy.Nastawiona cene biletu mozna odczytac przez okienko na stronie przedniej i tylnej kasy. Pod* czas dzialania urzadzenia czynne sa dwa liczniki ogólne, z których jeden jest zaopatrzony w me¬ chanizm do nastawiania na zero. Jednoczesnieurzadzenie drukuje nastawione dane na bilecie, karcie kontrolnej i pasku kontrolnym, do któ¬ rego urzednik nie ma dostepu. Dla kazdego rodzaju biletów specjalnych, przewidziany jest poza tym licznik dzialowy, który przy drukowa¬ niu odpowiedniego biletu specjalnego drukuje cene przejazdu biletu specjalnego. Poszczególne liczniki dzialowe wykazuja osobne sumy wply¬ wów ze sprzedazy kazdego rodzaju biletów spe¬ cjalnych. Poza tym urzadzenie jest wyposazone w klucz, za pomoca którego mozna przestawiac galke nastawna dowolnie w jedno z pieciu po¬ lozen.Pierwsze polozenie galki nastawnej jest polo¬ zeniem blokujacym. W tym polozeniu galki urzadzenie jest zablokowane i nie moze byc pod zadnym wzgledem uruchomione, nie moze wiec byc uzyte ani do wydrukowania biletu, ani tez do wskazywania wyniku przeprowadzonego dla kontroli sumowania. Drugie polozenie galki jest polozeniem roboczym, w którym urzadzenie wy¬ konywa normalne drukowanie biletów. W trze¬ cim polozeniu galki zostaje wydrukowana kwota zsumowana przez licznik ogólny bez urzadzenia do nastawiania na zero, na kartce specjalnie wprowadzonej, pokazujac w ten sposób sume od poczatku wszystkich kwot nastawianych i za¬ rejestrowanych w urzadzeniu. W czwartym po¬ lozeniu galki drukuje sie na specjalnie wprowa¬ dzonej kartce kwote zsumowana przez licznik z urzadzeniem do nastawiania na zero, jest to wiec suma kwot nastawionych w urzadzeniu i zarejestrowanych, poczawszy od pewnej okres¬ lonej chwili. Przy ustawieniu galki w czwartym polozeniu mozna np. odczytac kwote nastawiona i zarejestrowana w ciagu sluzby danego urzed¬ nika przy poczatkowym nastawieniu licznika na zero. W piatym polozeniu galki nastawnej urza¬ dzenie drukuje na specjalnej kartce ilosc wyko¬ nanych przebiegów drukarskich oraz odpowied¬ nie, ilosci dla kazdego poszczególnego rodzaju biletów.Urzadzenie wedlug wynalazku ulatwia i przy¬ spiesza wydawanie specjalnych biletów i rachun¬ ków wszelkiego rodzaju, umozliwiajac jednocze¬ snie calkowicie pewna kontrole wydanych bile¬ tów, wzglednie wystawionych rachunków i po¬ branychkwot. 4 Urzadzenie przedstawione na rysunku prze¬ znaczone jest do drukowania specjalnych biletów kolejowych, przy czym fig. 1 przedstawia widok z przodu urzadzenia, fig. 2 —widok urzadzenia od tylu; fig. 3 —bilet i karte kontrolna, wy¬ drukowane w urzadzeniu; fig. 4 — specjalna kartke, na której zostaly wydrukowane kwoty zsumowane w obu licznikach ogólnych; fig. 5 — widok z góry tablicy nastawnej i galki nastaw¬ nej; fig. 6 — podluzny przekrój urzadzenia na¬ pedzanego silnikiem elektrycznym; fig. 7 — przekrój czesci urzadzenia recznego napedu przedstawionego na fig. 18; fig. 8 — widok bo¬ czny urzadzenia do drukowania pasków kontrol¬ nych, niedostepnych od zewnatrz; fig. 9 — prze¬ krój osiowy powiekszonej podzialki licznika dzialowego dla poszczególnych rodzajów biletów; fig 10—przekrój wzdluz linii A—A na fig 14; fig. — 11 przekrój wzdluz linii D —Dnafig 13; fig. 12 — przekrój w podzialce zmniejszonej wzdluz linii B — B na fig. 15; fig. 13 — prze¬ krój pionowy urzadzenia drukarskiego; fig. 14 — urzadzenie napedowe liczników dzialowych po¬ suwania licznika ogólnego oraz urzadzenie do posuwania naprzód biletów; fig. 15 — urzadzenie do wlaczania napedowego kola zebatego do uru¬ chomiania licznika dzialowego; fig. 16 — urza¬ dzenie blokujace liczniki dzialowe i urzadzenie zwalniajace licznik dzialowy, polaczony wspól¬ nym kolem zebatym; fig. 17 — przekrój dzwigni nastawnej i urzadzenie sterujace walce drukar¬ skie oraz urzadzenie napedzajace licznik ogólny z moznoscia lub tez bez moznosci nastawiania na zero; fig. 18 — przekrój galki nastawnej i ste¬ rowany mechanizm do blokowania wzglednie przestawiania urzadzenia w polozenie robocze oraz do drukowania kwot wskazanych przez liczniki róznego rodzaju biletów; fig. 19 — prze¬ krój urzadzenia, przedstawionego na fig. 18, w polozeniu obróconym o 90°, przy czym poka¬ zany jest mechanizm blokujacy; fig. 20 i 21 — kola zebate do wlaczania urzadzenia otwieraja¬ cego zaslonki i do napedu urzadzenia do druko¬ wania cyfr liczników dzialowych i ogólnych; fig. 22 — widok mechanizmu blokujacego galke nastawna; fig. 23 — urzadzenia do drukowania, zaopatrzone w liczniki ogólne i dzialowe i do otwierania zaslonek do wprowadzania papieru do zadrukowania, fig. 24 — mechanizm do prze¬ noszenia ruchu galki nastawnej na walek tarczy kciukowej, sterujacej urzadzenie drukarskie i otwieranie zaslonek; fig. 25 — szczegól bloko¬ wania urzadzenia przy nastawieniu galki na¬ stawnej na polozenie blokady; fig. 26 — urza¬ dzenie do drukowania kwot zsumowanych w licznikach ogólnych i dzialowych.Urzadzenie umieszczone jest w oslonie 1 i po¬ siada od strony obslugi, to znaczy z przodu ta¬ blice 2 z szescioma podzialkami do nastawiania dzwigni 3 wedlug zadanych danych.Pierwsza podzialka ma dziesiec róznych pozy¬ cji: AD, AV, MD, R itd, przy czym do kazdej z nich przydzielony jest jeden rodzaj biletów specjalnych (bilety niedzielne, bilety na specjalne okolicznosci, bilety wedlug specjalnej taryfy, dziecinne itd.) Druga podzia&a zawiera trzy — 2 —napisy: I, II, III, odpowiednio do trzech klas* Ostatnie cztery podzialki sa przeznaczone do oznaczania ceny przejazdu, przy czym trzecia z nich sluzy do wskazywania setek zlotych, czwarta — dla dziesiatków, piata — dla jedno¬ stek, ostatnia dla dziesiatków groszy. Z boku kazdej podzialki umieszczona jest dzwignia na¬ stawna, zaopatrzona w przycisk, sluzacy do na¬ stawiania urzadzenia na odpowiednie dane; jest wiec ona osadzona przesuwnie wzdluz podzialki.Kazda dzwignia nastawna 3 (fig. 17) stanowi calosc wraz z wycinkiem zebatym, zazebiajacym sie stale z kólkiem zebatym 5. Rózne kola ze¬ bate 5 przenosza za pomoca tulei 6 (fig. 11) ru¬ chy wlasciwych dzwigni nastawnych 3 na walce drukarskie 7. Wycinek zebaty polaczony jest sprezyscie z wycinkiem zebatym 4. Wycinek 4 zostaje podczas ruchu nastawiania odpowiednio nastawiony, a podczas dzialania urzadzenia na¬ stepnie znowu przestawiony z powrotem. Po ukonczeniu nastawiania kólko zebate 9 zazebia sie z wycinkiem 8 na poczatku dzialania urza¬ dzenia, w tym celu jest osadzone przesuwnie z polozenia podanego na fig. 17 az do zazebie¬ nia z wycinkiem 8. Ruch powrotny wycinka 4 przenosi sie przez to na kolko 9, które zostaje obrócone o mniej wiecej te sama wielkosc kata 1 przenosi ten ruch na walec drukarski 10.Kazdy wycinek zazebia sie oprócz tego na po¬ czatku dzialania z kolem zebatym U do prze¬ stawiania innych walców drukarskich 12. Walce drukarskie 10 naleza przy tym do licznika ogól¬ nego z nastawianiem na zero, podczas gdy walce drukarskie 12 do licznika ogólnego bez nasta¬ wienia na zero. W kazdym liczniku ogólnym nastawiona kwota przy kazdym przebiegu robo¬ czym ulega przez to sumowaniu, przy czym pierwszy licznik moze byc w razie potrzeby, nastawiany na zero, drugi zas nie. Dla usta¬ wienia z powrotem walców drukarskich 10, a przez to dla nastawienia na zero licznika ogól¬ nego, posiadajacego nastawienie na zero uzywa sie specjalnego klucza, wprowadzanego do otwo¬ ru 13, który jest zwykle zamkniety, a otwierany tylko do nastawienia na zero za pomoca dru¬ giego klucza wprowadzanego do szczeliny 14. (fig. 1).Urzadzenie jest napedzane zwykle silnikiem elektrycznym moze byc jednak napedzane rów¬ niez i recznie. Obwód pradu silnika elektrycz¬ nego 15 (fig. 6) zamyka sie przez nacisniecie wylacznika przyciskowego 16 wanego z zewnatrz. Do napedu recznego sluzy korba reczna 17. Nastawiona kwota moze byc odczytana na przedniej stronie urzadzenia przez okienko 18, na tylnej przez okienko 29 (fig. 1 i 2).Klawisze nastawne uruchomiaja walce dru^ karskie i liczniki ogólne przy ewentualnym spro¬ wadzeniu ich w polozenie zerowe.Po nastawieniu na zadane dane kladzie sie drukowany bilet na plyte 20 (fig. 1) i wsuwa sie go nieco do wewnatrz urzadzenia przez otwór 21, po czym uskutecznia sie drukowanie w sposób opisany nizej przez uruchomienie wy¬ lacznika 16. Odcinek przedstawiony na fig. 3 sklada sie z biletu B, wydawanego podróznemu, zespolonego z karta kontrolna B', która zatrzy¬ muje urzednik, przy czym obie czesci moga byc odlaczone od siebie wzdluz perforowanej kra¬ wedzi a.Wydrukowany bilet posiada juz przed wy¬ drukowaniem numer biezacy, który musi odpo¬ wiadac numerowi, który bedzie wydrukowany podczas przebiegu roboczego na bilecie, karcie kontrolnej i pasku kontrolnym i który daje liczbe wykonanych za pomoca urzadzenia druko- wan. Urzadzenie drukuje nastawione dane pod¬ czas przebiegu roboczego w dwóch róznych okre¬ sach czasu, najpierw na bilecie B, a potem na karcie kontrolnej B\ Przedstawiony na fig. 3 bilet B zawiera np. nastepujace dane: II — druga klasa; 374,50 — cena biletu; 7165 — numer bie¬ zacy i litera (F), umieszczona przed tym nume¬ rem, litera zmienia sie w liczniku tak, jakby nalezala do numeru biezacego, a wiec jak gdyby podawala dziesiatki tysiecy; styczen 12 — data; okienko 9 — okienko wydajace bilet.Do drukowania sluzy urzadzenie drukarskie, przedstawione na fig. 11. Walce drukarskie 7 sluza przy tym do drukowania oznaczenia klasy i ceny przejazdu. Walce drukarskie 22 drukuja numer biezacy, podczas gdy walce drukarskie, 23, 24, 25 drukuja date, przy czym walec dru¬ karski 23 drukuje oznaczenia miesiaca, a walce drukarskie 24 i 25 jednostki i dziesiatki two¬ rzace dnie. Walce 23, 24, 25 nastawia sie recznie za pomoca galki pokretnej 26; walce drukar¬ skie 7 sa poruszane przez nastawienie drugiej dzwigni nastawnej 3. Walce drukarskie 22 sa przelaczane o jeden skok dalej samoczynnie za pomoca kola zebatego 27, przy kazdym prze¬ biegu roboczym, uskutecznianym dla wydruko¬ wania biletu.Urzadzenie posiada z przodu zaslone 28, a na tylnej stronie zaslonki 29, które sa zwykle zam¬ kniete, a otwierane przez nastawienie galki na¬ stawnej 30 w sposób, który bedzie nizej opi¬ sany, przy czyni) galke nastawna 30 mozna prze¬ stawic za pomoca klucza 131 (fig. 18 i 19). Przy otwieraniu zaslonek 28 i 29 otwieraja sie dwa otwory 31 lub 32 (fig. 1 i 2), przez które mozna wprowadzic do urzadzenia specjalna kartke kon- — 3 —trolna C (fig. 4), na której moze byc wydruko¬ wana kwota, zsumowana przez oba liczniki 10 i 12. Przy tym ukladzie moze urzednik obslu¬ gujacy urzadzenie ustalic na poczatku i koncu swej sluzby sume ogólna wydanych biletów, az do odpowiedniej chwili, podczas gdy za pomoca drugiego licznika, nastawianego na zero na po¬ czatku jego sluzby, moze byc ustalona bezpo¬ srednio kwota pobrana podczas trwania sluzby.Róznica wskazan pierwszego licznika ogólnego musi przy tym odpowiadac wskazaniom dru¬ giego licznika, nastawionego na zero. W przed¬ stawianym przykladzie urzadzenia obslugujacy na poczatku swej sluzby drukuje licznikiem ogólnym, zawierajacym walce 12, np. kwote 127.669,20, a w koncu sluzby tym samym liczni¬ kiem kwote 131.906,20, jako sume cen biletów wydanych az do tego czasu przez urzadzenie.Poslugujac sie drugim licznikiem ogólnym z walcem 10, który zostal na poczatku sluzby nastawiony na zero, urzednik drukuje kwote 4.237,00, to znaczy te kwote, która zostala na¬ stawiona i zarejestrowana w urzadzeniu. Róz¬ nica obu kwot wydrukowanych i wskazywanych przez licznik ogólny z walcem 12 musi odpo¬ wiadac kwocie, podanej przez licznik ogólny z walcem 10 (fig. 17).Drukowanie kwot, zsumowanych w obu licz¬ nikach ogólnych, moze byc uskutecznione tylko po uprzednim ustawieniu galki nastawnej 30 w odpowiednie polozenie; galke te przestawia sie albo na „druk tylnego licznika" lub na „druk górnego licznika" w stosunku do czolowej strony urzadzenia, przy czym w pierwszym przypadku drukuje walec drukarski 12 kwote zsumowana w liczniku ogólnym bez nastawienia na zero, a w drugim przypadku czynne beda walce dru¬ karskie 10 licznika z nastawieniem na zero.Dalej mozna za pomoca urzadzenia osobno za¬ rejestrowac i ewentualnie wydrukowac na kartce kontrolnej laczna sume poszczególnych rodza¬ jów biletów. Azeby urzadzenie w przedstawio¬ nym przykladzie wydawalo dziesiec rodzajów bi¬ letów specjalnych, zastosowane jest dziesiec licz¬ ników dzialowych 100, rozmieszczonych dokola wspólnego walka 33 (fig. 8, 9 i 13), a których oddzielne walki 33? sa jednakowo oddalone od walka 33. Jesli bedzie poruszona dzwignia na¬ stawna 3 dla nastawienia rodzaju biletu, to zna¬ czy dzwignia, znajdujaca sie najdalej na lewo na fig. 1, to powoduje sie obrót walka 33' dokola walka 33 w ten sposób, ze kólko 101 uprzednio wybranego licznika dzialowego znajdzie sie pod wspólnym kólkiem napedowym 102 (fig. 9 i 14).Dla zaoszczedzenia miejsca liczniki dzialowe i ich walki sa umieszczone w dwóch róznych plaszczyznach pionowych. Walce drukarskie licz¬ ników dzialowych nie drukuja na bilecie, lecz wylacznie na kartce kontrolnej, gdy galka na¬ stawna bedzie przelozona w jedno z obu poda¬ nych polozen. Na pasku kontrolnym 34 zostana umieszczone te same dane, co i na bilecie i karcie kontrolnej. Pasek kontrolny 34 (fig. 8 i 13) od- wija sie z rolki 35 i nawija na rolke 36. Tasma barwna 37 sluzy do drukowania biletów, karty kontrolnej i paska kontrolnego. Walce drukar¬ skie 7, 22, 23, 24 i 25 (fig. 11) posiadaja dwa sze¬ regi znaków na swej krawedzi, przy czym kazdy szereg jest rozmieszczony na 180° obwodu walca tak, ze zawsze dwa jednakowe oznaczenia znaj¬ duja sie naprzeciwko siebie, wskutek czego w tym samym czasie mozna wydrukowac te same oznaczenia za pomoca przeciwleglych stron wal¬ ca drukarskiego. Przy tym ukladzie drukuje sie znakiem, znajdujacym sie na jednej stronie walca drukarskiego na bilecie i karcie kontrolnej, a zna¬ kiem na przeciwleglej stronie walca drukar¬ skiego na pasku kontrolnym. Drukowany bilet prowadzi plytka 20 równiez wewnatrz urzadze¬ nia, a walec popychajacy przesuwa go naprzód, przy czym drukowanie uskutecznia sie za pomo¬ ca ukladu przedstawionego na fig. 3, gdy mlo¬ teczek drukarski 39 jest uniesiony podczas prze¬ biegu roboczego w sposób, który bedzie opisany nizej. Na dzwigni katowej 40 znajduje sie mlo¬ teczek drukarski 39 oraz jeszcze jeden mloteczek drukarski 41, umieszczany obok pierwszego, a sluzacy do drukowania numeru okienka na bilecie i karcie kontrolnej. Stala matryca dru¬ karska do tych danych spoczywa na plycie 42.Do wydrukowania danych na bilecie i karcie kontrolnej sluzy mloteczek drukarski 43, osa¬ dzony na jednym koncu dzwigni przechylnej 44, na której drugim koncu znajduje sie mloteczek drukarski 45 do drukowania wskazan z poszcze¬ gólnych liczników. Ruch wahliwy dzwigni prze¬ chylnej 44 dla przestawienia w polozenie do dru¬ kowania paska kontrolnego lub druku danych z liczników dzialowych uskuteczni sie za pomoca galki nastawnej 30.Do napedu urzadzenia sluzy silnik elektryczny 15 (fig. 6), który napedza poprzez slimak 46 kolo slimakowe 47, obracajac przez to kolo zebate 49, osadzone luzno na walku 48, Kolo zebate 49 za¬ zebia sie z kolem zebatym 50, osadzonym na walku 51. Na walku 51 przekladni, umieszczo¬ nym równolegle do walka 48, zaklinowane jest kólko 52, zazebione stale z kolem zebatym 53, osadzonym luzno na walku 48. Po obu stronach kola zebatego 53 umieszczone jest jeszcze kolo zebate 54 i 55; srodkowe kolo zebate 53 jest osa¬ dzone luzno na walku 48, kolo zebate 54 zas jest na tym walku zaklinowane. Trzecie kolo zebate — 4 —-55 tego ukladu jest ze swej strony luzno osa¬ dzone na piascie srodkowego kola zebatego 53.Kolo 56 (fig. 7 i 18) jest osadzone luzno na czo¬ pie, opartym na dzwigni 57. Dzwignia 57 moze byc przy tym wychylana dokola czopa 58. Kolo 56 posiada taka szerokosc, ze zazebia sie jedno¬ czesnie z obydwoma kolami zebatymi 53 i 54.Jezeli dzwignia 57 bedzie ustawiona w polozeniu, podanym na fig. 18, w którym kolo 56 zazebia sie z kolami zebatymi 53 i 54, to kolo zebate 53 przenosi swój ruch poprzez kolo zebate 56 na kolo zebate 54, które ze swej strony obraca wa¬ lek 48. Na walku 48 sa zaklinowane dwa kola 59 i 60, i sa osadzone nieruchomo kola 61 i 62.Kolo 61 uruchamia walce drukarskie, a kolo 62 wlacza licznik kwot dla rejestracji tychze.Dzwignia wychylna 57 ma na jednym koncu, jak to juz podano, kolo 56, a na drugim kolo 63, które przez wychylenie dzwigni doprowadza sie do zazebienia z kolami zebatymi 53 i 55. Na kole zebatym 55 jest nieruchomo przymocowany kciuk 64 (fig. 6, 8, 10), po którym toczy sie rolka umieszczona na jednym koncu dzwigni 65, przy¬ mocowanej przegubowo w punkcie 66, drugi ko¬ niec której obejmuje ciegno 67. Na ciegnie 67 znajduje sie rowek 68, w którym prowadzony jest czop 69, umocowany na ramieniu 44? dzwi¬ gni wychylnej 44. Jesli kolo 63 bedzie sprzegniete z kolami zebatymi 53 i 55, to powstaje przez to obrót kciuka 64, przez co mloteczki drukarskie 46 zostaja przesuniete w dól, uskuteczniajac dru¬ kowanie poszczególnych danych licznika dzialo¬ wego. Przy normalnym dzialaniu urzadzenia, a wiec przy drukowaniu biletów, odwrotnie sprzega sie kolo 56 z kolami zebatymi 53 i 54, przez co obraca sie walek 48, podczas gdy kolo zebate 55 jest nieruchome. Jeden koniec walka 48 jest sprzezony w odpowiedni sposób z walkiem 70 (fig. 10), uruchamiajacym narzady drukarskie przy normalnym dzialaniu urzadzenia. Na walku 70 jest zaklinowana piasta 71, na której sa nie¬ ruchomo osadzone tarcze kciukowe 72, 73, 74 oraz kolo zebate 75. Tarcza 72 powoduje druko¬ wanie biletu i karty kontrolnej, tarcza 73 zas drukowanie paska kontrolnego 34 i posuw pa¬ ska kontrolnego i tasmy barwiacej. Tarczakciu¬ kowa 74 uruchamia powrót dzwigni sprzegla liczników (fig. 10, 13, 15). Kolo zebate 75 sluzy do posuwania biletów i uruchamiania tarcz kciu¬ kowych dla wlaczenia kola zebatego z góry obranego licznika dzialowego^ Tarcza 72 posiada dwie czesd wystajace z ob¬ wodu i wspólpracuje z krazkiem 76 (fig. 13), opartym o dzwignie 40 wychylna dokola czopa 77 i dzwigajaca mloteczki drukarskie 39 i 41.Przy kazdym przebiegu Roboczym urzadzenia kazda tarcza jest raz czynna, a wiec dzwignia 40 jest dwa razy wychylana, przez co nastapi przy pierwszym razie drukowanie biletu, a przy dru¬ gim drukowanie karty kontrolnej. Z tarcza kciu¬ kowa 73 pracuja razem krazki dwóch dzwigni 78 i 79 Dzwignia 78 waha sie dokola czopa 77 i jest polaczona z ciegnem 78't posiadajacym ro¬ wek 80, w którym jest prowadzony czop 69 ra¬ mienia 44' dzwigni wychylnej 44, niosacej mlo¬ teczki drukarskie 43 i 45. Przez obrót tarczy 73 porusza sie ciegno 78', poruszajac dzwignie wy¬ chylna 44, w dól, przez co nastepuje drukowanie paska kontrolnego 34 za^pomoca mloteczka dru¬ karskiego 43. Druga wspólpracujaca z tarcza 73 dzwignia 79 jest zaklinowana na jednym koncu walka 81, na którego drugim koncu (fig. 10) spo¬ czywa nieruchomo dzwignia 82, polaczona prze¬ gubowo z ciegnem 83. Ciegno 83 jest polaczone ze swej strony z dzwignia 84. Na dzwigni 84 znajduje sie zapadka 85 do przelaczania i posu¬ wania kola przelacznikowego 86, polaczonego nieruchomo z krazkiem 36 do nawijania paska kontoflmego (fig. 8). Przy kazdym (przebiegu ro¬ boczym posuwa sie pasek kontrolny 34 o jeden skok naprzód, przez co zostaje wprowadzony we wlasciwe polozenie. Dzwignia 84 posiada poza tym ramie, polaczone ciegnem 87 z dzwignia 88, która ze swej strony ma równiez zapadke 89, do przelaczania kola 90, polaczonego z krazkiem posuwajacym tasme barwiaca 91. (fig. 13 i 8).Dzwignia 82, posiadajaca ramie (fig. 13) za¬ opatrzone w krazek, jest rozrzadzana za pomoca tarczy kciukowej 64 (fig. 8). Tarcza ta urucha¬ mia równiez dzwignie 82, przez co nastepuje po¬ suw paska kontrolnego i tasmy barwiacej przy kazdym drukowaniu. Wymienione czesci sa po¬ ruszane naprzód nie tylko podczas dzialania urza¬ dzenia, lecz równiez i podczas drukowania kwot, zsumowanych przez liczniki ogólne wzglednie dzialowe.Kolo zebate 75 (fig. 14) zaklinowane na pia¬ scie 71 (fig. 10), osadzonej na walku 70, zazebia sie z kolem zebatym 92, które ze swej strony jest zaklinowane na piascie 93. Piasta 93 jest luzno osadzona na tulei 94, umocowanej na oslonie 95 maszyny. Kolo 96 (fig. 14), posiadajace jeden zab 96', oraz tarcza kciukowa 97 (fig. 15) sa nieru¬ chomo polaczone z kolem zebatym 92. Kolo ze¬ bate 92 pociaga bilet do przodu, a kolo 96 prze¬ lacza dalej liczniki ogólne i dzialowe. Kciuk 97 sprzega kolo zebate napedowe uprzednio wybra¬ nego licznika dzialowego z wspólnym kolem na¬ pedowym.Kolo zebate 92 zazebia sie z kolem zebatym 98, polaczonym nieruchomo z kolem 99, uzebionym nie na calym obwodzie, lecz odcinkami w rów¬ nych odstepach, w którym uzebione czesci ob¬ wodu sa umieszczone na przemian z nieuzebio- — 5 —nymi. Kolo 99 uruchamia kólko zebate 103, które ze swej strony napedza kolo zebate 105 po przez kolo 104. W ten sposób walce 38 do posuwu wprzód biletów (fig. 13) sa obracane jednoczesnie, lecz w przeciwnych kierunkach. Walce sa na czesci swego obwodu nieco splaszczone, przy czym splaszczenia sa zwrócone do siebie wza¬ jemnie podczas postoju urzadzenia, pozostawiajac w ten sposób wolna przestrzen, przez która wsu¬ wa sie bilet oraz karte kontrolna do urzadzenia.Podczas pracy urzadzenia dzialaja niesplaszczone czesci walców 38, zaciskajac miedzy soba bilet i karte kontrolna i posuwajac je naprzód przy obrocie Brak uzebienia na calym obwodzie kola 99 i 103 ma na celu posuwanie biletu skokami, tak ze miedzy dwoma posuwami wystepuje przerwa, podczas której odbywa sie drukowanie biletu wzglednie karty kontrolnej. Przy kazdym przebiegu roboczym urzadzenia nastepuje po kazdym posuwie czesciowym przerwa, po tym drugi posuw i znów przerwa. Podczas pierwszej przerwy drukuje sie bilet, podczas drugiej karte kontrolna. Kolo 96 posiadajace tylko jeden zab 96* (fig. 10i 14) obraca przy kazdym pelnym obro¬ cie kolo 106 o jeden skok naprzód. To kolo 106 polaczone jest nieruchomo z kolem 107 zaze¬ biajacym sie z kolem zebatym 108 (fig. 9, 11, 14).Kolo 108 jest przy tym osadzone luzno na tulei 109, przymocowanej do oslony 95 maszyny.Tuleja 109 (fig. 15) przechodzi przez szczeline 110 plyty 111 i sluzy jako górne prowadzenie dla tejze plyty. Na plycie 111 jest osadzone wspólne kolo zebate napedowe 102 tak szerokie, ze przy opuszczeniu plyty zazebia sie jednoczesnie z ko¬ lem 101, najwyzej znajdujacego sie kola liczni¬ kowego, oraz z kolem zebatym 108. Gdy kolo 96, posiadajace tylko jeden zab, przelaczy dalej kolo zebate 108, to przelacza o jednostke dalej ten licznik dzialowy, który jest sprzezony z kolem 102. Kolo zebate 108 zazebia sie z kólkiem 112, które ze swej strony zazebia sie z kolem zebatym 113 (fig. 11 i 14), przenoszacym swój ruch na ko¬ lo 114. Kolo zebate 114 jest polaczone nieruchomo z kolem zebatym 27, które przelacza dalej kolo licznikowe dla drukowania numeru biezacego na bilecie, karcie kontrolnej i pasku kontrolnym.Ruch na dól plyty 111 jest sterowany za po¬ moca tarczy kciukowej 97 (fig. 12 i 15) w sposób nastepujacy: z tarcza kciukowa 97 wspólpracuje krazek 115 umocowany na jednym koncu dzwi¬ gni wychylnej 116, obracalnej wokól nierucho¬ mego czopa 117, przy czym na drugim koncu dzwigni znajduje sie krazek 118 (fig. 15). Czop, na którym spoczywa krazek 115 (fig. 12), prze¬ chodzi przez oslone 95 maszyny i wchodzi do otworu w plycie 111. Ruch krazka 115 wywo¬ lany przez tarcze 97, przenosi sie przez to na plyte Ul, która sie przy tym przesuwa pionowo w dól. Przy kazdym pelnym zabiegu roboczym urzadzenia tarcza 97 obraca sie jeden raz dokola swojej osi i wywoluje przy tym przesuw plyty Ul w dól i w ten sposób jednorazowe sprzegniecie wspólnego napedowego kola zebatego 102 z ko¬ lem 101, uprzednio wybranego licznika oraz z kolem zebatym 108. Tarcza kciukowa 74t dzialajaca na krazek 118 i osadzona na walku 70, odlacza w pózniejszej chwili tego samego zabiegu roboczego urzadzenia kola zebate 101 i 108 od kola zebatego 102 przez przesuniecie plyty Ul w polozenie wyjsciowe, tj. do góry.Aby zapewnic dokladne zazebienie kola zeba¬ tego 102 z kolem wybranym z góry przez uru¬ chomienie dzwigni 3 i przesunietym do kola zebatego 102 kola 101 odpowiedniego licznika dzialowego i w celu zapobiezenia jakiemus prze¬ sunieciu kola zebatego licznika dzialowego pod¬ czas postoju urzadzenia, zastosowany jest na¬ stepujacy uklad. Tuleja 109 (fig. 15), osadzona na walku 33 i umieszczona w srodku miedzy poszczególnymi kólkami zebatymi 101 liczników dzialowych ma taka srednice, ze utrzymuje sa¬ moczynnie te kólka (fig. 11 i 9) w polozeniu za¬ blokowanym. Tuleja 109 posiada u góry wy¬ zlobienie odpowiadajace zewnetrznemu obwo¬ dowi kólka 101. W ten sposób to kólko zebate, znajdujace sie najwyzej, obraca sie na swyr^ oddzielnym walku 33', podczas gdy inne kólka 101, znajdujace sie pod tym kolem, sa zabloko¬ wane. Mozna wiec kazdorazowo uruchomic tylko to kólko 101, które zostalo odchylone w najwyzsze polozenie przez odpowiednie na¬ stawienie dzwigni 3, a wiec kólko 101 z góry wybranego licznika dzialowego. Nastepnie aby kólko 101, znajdujace sie w najwyzszym polo¬ zeniu, utrzymac podczas pracy urzadzenia za¬ blokowanym tak dlugo, dopóki nie musi ono byc obrócone, zastosowana jest tarcza 119, której profil odpowiada skrajnemu profilowi tulei 109. Tarcza 119 jest umieszczona na piascie 120, osadzonej luzno* na walku 33 i stanowiacej jedna calosc z kolem zebatym 121 (fig. 9 i 16).Do przesuniecia tarczy 119 z polozenia, w któ¬ rym nie zapobiega ona obracaniu z góry wy¬ branego kola zebatego 101, to znaczy do odblo¬ kowania go w chwili, gdy wlaczone kolo nape¬ dowe 102 zostanie uruchomione, sluzy nastepu¬ jacy uklad: na plycie Ul umocowany jest maly, wystajacy .czop 122, który podczas ruchu plyty w dól wychyla wycinek zebaty 123 (fig. 16), obracajacy sie dokola czopa 124. Wycinek ze¬ baty 123 zazebia sie o kólko zebate 121, zaklino¬ wane na walku 33. Ruch w dól plyty Ul i czopa 122, to znaczy wychylenie wycinka zebatego 123, powoduje obrót kólka zebatego 121 i walka 33, — 6 —przez co obraca sie tarcza 119, zaklinowana na walku 33 polozenia blokujacego (fig. 15).Gdy wspólne kolo napedowe 102 liczników dzialowych porusza sie w dól, w celu sprzezenia z kólkiem zebatym 101 z góry obranego licznika dzialowego, przy jednoczesnym utrzymywaniu innych liczników dzialowych zablokowanymi w chwili, w której kolo napedowe 102 przelacza dalej uprzednio wybrane kólko 101, w tym celu umieszczona jest nasadka 125 (fig. 9, 16), wy¬ stajaca z plyty Ul, która przy ruchu plyty 111 w dól w celu sprzezenia kól 102 i 201 wchodz w odpowiednio uksztaltowane wyciecie kola 126, posiadajacego szereg podobnych wyciec i po- laczonego nieruchomo z kolem zebatym 127, zaklinowanym na piascie 128. Piasta 128 jest osadzona nieruchomo na walku 33, na którym jest umocowany zespól liczników dzialowych.Kolo zebate 127 (fig. 11) zazebia sie z kolem ze¬ batym 129, które oprócz tego jest uruchamiane za pomoca dzwigni 3, w celu nastawienia ro¬ dzaju drukowanych biletów. Przez nastawienie tej dzwigni 3 na zadany rodzaj biletów specjal¬ nych kólko zebate 101 licznika dzialowego, przy¬ naleznego do danego rodzaju biletów, wychyla sie tak, aby weszlo ono pod wspólne kolo nape¬ dowe 102 i zostalo sprzegniete z nim przy opu¬ szczeniu plyty Ul w dól.Nastawienie galki 30 na jedno z pieciu poka¬ zanych na fig. 5 polozen wywoluje nastepujace czynnosci: galka ta stanowi calosc z ryglem 130 zamka (fig. 18 i 19) obslugiwanego za pomoca klucza 131. Z ryglem 130 polaczone jest nieru¬ chomo kolo zebate 131', zazebiajace sie z kolem zebatym 132, zaklinowanym na walku 133. Wa¬ lek 133 polaczony jest poprzez pare kól stozko¬ wych 134 z krótkim poprzecznym walkiem 135, na którym znajduje sie tarcza 136. Tarcza kciu¬ kowa 136 (fig. 18) prowadzona jest w szczelinie o ksztalcie litery U. Dzwignia wahliwa 57 obraca sde dokola czopa 58. Na jednym koncu tej dzwigni umieszczone jest kolo zebate 56, na drugim koncu kólko 63. Gdy galka 30 bedzie nastawiona na „polozenie robocze", kólko zosta¬ nie przez wychylenie dzwigni 57 wprowadzone w zazebienie z kolami zebatymi 53 i 54. Przy ustawieniu galki nastawczej na „druk — licznik tylny" lub na „druk — licznik górny" dzwignie wahliwe 57 zostaja nastawione w polozenie po¬ srednie, w którym ani kolo zebate 56 ani kólko 63 nie sa wlaczone. Gdy galka nastawna zo¬ stanie nastawiona na „druk — liczniki dzialowe", to dzwignia 57 zostanie wychylona w takim stopniu, ze kólko 63 zazebi sie z kolami zebatymi 53 i 55. Jezeli dzwignia 57 znajduje sie w po¬ lozeniu, nie pociagajacym za soba sprzezenia wspomnianych kól, to tarcza kciukowa 137, umieszczona na jej koncu, wywola wychylenie dzwigni 138 dokola walka 51, przez co zab ry? glujacy 139, umieszczony na drugim koncu dzwigni, blokuje oba kola zebate 54 i 55, które wskutek tego sa dokladnie zatrzymane w tym polozeniu i zablokowane tak .dlugo, dopóki nie nastapi wlaczenie kól zebatych 56 lub 63.Na czopie stanowiacym jedna calosc z kolem zebatym 131' umocowane jest jeszcze kolo ze¬ bate 140, zazebiajace sie z kolem zebatym 141t osadzonym na walku 143 (fig. 19, 23, 24). Walek 142 obraca poprzez pare kól stozkowych 143 walek 144 (fig. 23, 24, 25), na którym sa zakli¬ nowane dwie tarcze kciukowe 145 i 146.Tarcza 145 powoduje w polozeniu przedsta¬ wionym na fig. 23 i 25 calkowite zablokowanie urzadzenia niedopuszczajace do jakiegokolwiek uzycia, przy czym tarcza kciukowa wchodzi w to polozenie przez nastawienie rac2ki nasta¬ wnej 30 na „blokada". W tym polozeniu tarcza kciukowa 145 podnosi dzwignie 147 wychylna dokola czopa 147' i wychylajaca za posrednic¬ twem ciegna 148 dzwignie dwuramienna 149, wychylna dokola czopa 149'. Na wolnym koncu tej dzwigni znajduje sie zab blokujacy 150, (fig. 25), wchodzacy przy wychyleniu dzwigni 14$ w uzebienie kola zebatego 151, osadzonego nie¬ ruchomo na walku korby recznej 17 do recznego uruchamiania urzadzenia. Kolo zebate 151 za¬ zebia sie z kolem zebatym 152 (fig.6), które ze swej strony zazebia sie z kolem 153, osadzonym na walku przekladniowym 51 urzadzenia. Przy wychyleniu dzwigni 149 nastepuje za pomoca wylacznika 16 jednoczesnie z zablokowaniem kola zebatego 151, w sposób dla uproszczenia nte pokazany, przerwa obwodu pradu sihjika elek-' trycznego 15, napedzajacego urzadzenie. Przy nastawieniu galki 30 na „druk — tylny licznik" tarcza kciukowa 145 wywoluje poza tym wy¬ chylenie dzwigni 154, obracalnej dokola czopa 164 i dzialajacej poprzez ciegno 155 na ramie 29', wspólpracujace z tylna zaslonka 29 (fig. 2,23), otwierajac zaslonke, przez która wprowadza sie kartke do zadrukowania. Za pomoca ciegna 156, polaczonego przegubem z dzwignia 157, wychyla sie poza tym dzwignie 157 tak, ze podchodzi swoim odpowiednio uksztaltowanym swobodnym koncem pod czop 158. Czop 158 stanowi jedna calosc z mloteczkiem drukarskim 159 dla wal¬ ców drukarskich 12 licznika ogólnego bez na¬ stawienia na zero. Przy kazdym przebiegu ro^ boczym urzadzenia dzwignia 157 wykonywa jedno wychylenie, wywolane przez dzwignie 160 (fig. 26), która ze swej strony otrzymuje naped od tarczy kciukowej 161, stanowiacej jedna ca- — 7 —losc z kolem slimakowym 47 (fig. 6, 26). Ten ruch dzwigni 157 pozostaje jednak tak dlugo bez skutku, dopóki nie bedzie ona doprowadzona pod czopy 158 w sposób wyzej podany. Jak tylko jednak to wychylenie nastapi, wychylenie dzwigni 157 wywoluje drukowanie we wspom¬ nianym liczniku ogólnym.Jezeli galka nastawna 30 zostanie nastawiona na „druk — górny licznik", to tarcza kciukowa 146 bedzie przesuwana tak, iz bedzie wspólpra¬ cowac z krazkiem 162 drugiej dzwigni 163, osa¬ dzonej obrotowo dokola czopa 104'. Wychylenie dzwigni 163 otwiera, poprzez ramie 28' zaslonke 28 do wprowadzenia kartki kontrolnej do za¬ drukowania. Do dzwigni 163 przylaczona jest przegubowo dzwignia 164, która ze swej strony chwyta za dluga dzwignie 165, obracalna dokola czopa 166 (fig. 23 i 26). Wolny koniec dzwigni 165 posiada wyciecie. Przywychyleniu" dzwigni 163 czop 167 dzwigni 168 obrotowej dokola czopa 169 wchodzi w to wyciecie dzwigni 165. Wolny koniec dzwigni 168 posiada mloteczek drukarski 170 dla walców drukarskich 10 licznika ogólnego z nastawieniem na zero. W podobny sposób Jak przy liczniku bez nastawienia na zero dzwignia 165 wykonywa przy kazdym zabiegu roboczym urzadzenia pod dzialaniem tarczy kciukowej 161 jedno wychylenie, którego jednak nie przekazuje na mloteczek drukarski 170, dopóki galka na¬ stawna 30 nie zostala przesunieta w odpowied¬ nie polozenie, a wiec dopóki dzwignia 165 nie zostanie sprzezona z dzwignia 168.Aby zapewnic pewne dzialanie urzadzenia i zapobiec niedokladnemu nastawieniu, przewi¬ dziany jest dodatkowy mechanizm, który zapo¬ biega uruchomieniu urzadzenia przed dokladnym nastawieniem galki 30 w jedno z pieciu poda¬ nych polozen, a wiec przy ustawieniu w polo¬ zeniu posrednim. Mechanizm ten zapobiega równiez recznemu uruchomieniu korby do recz¬ nego napedu urzadzenia, dopóki poprzedni za¬ bieg roboczy nie zostal ukonczony. Ten mecha¬ nizm blokujacy jest skonstruowany w sposób nastepujacy: na walku 48 (fig. 22) urzadzenia jest zaklinowana tarcza kciukowa 171, dziala¬ jaca na dzwignie dwuramienna 172, osadzona obrotowo dokola czopa 17?. cu dzwigni 172 jest przymocowane przegubowo ciegno 173, którego wolny koniec ma ksztalt wi¬ delek, jako prowadnica. Na tym koncu ciegna umtazozony jestt jeszcze zajb bftofoujacy 174, Przy wejsciu dzwigni 172 na podniesiona czesc tarczy kciukowej 171 zab blokujacy 174 prze¬ suwa stie najprzód i wchodzi! przy tym w oftwór piasty lf5, polaczonej mocno i sztywno z galka nastawna 30. Ffci wprowadzeniu zeba blokujacego 174 w otwór piasty 175 nie mozna wobec tego. juz wiecej poruszac galki 30.Podwyzszona czesc tarczy kciukowej 171, po¬ wodujaca zablokowanie galki nastawnej 30, roz¬ ciaga sie prawie na calym obwodzie tarczy, pod¬ czas gdy czesc nizsza wywolujaca odblokowanie stanowi splaszczenie, rozciagajace sie na malej czesci obwodu. Splaszczenie odpowiada przy tym zakonczonemu zabiegowi roboczemu urza¬ dzenia, to znaczy, ze galka nastawna 30 moze byc przestawiona dopiero po ukonczeniu tego za¬ biegu roboczego. Aby przy niedokladnym na¬ stawieniu galki nastawnej w polozenie posred¬ nie wywolac zablokowanie urzadzenia, przewi¬ dziane jest w piascie 175 jeszcze piec wyciec, odpowiadajacych kazde jednemu polozeniu galki nastawnej, w które wchodzi trzpien 176 (fig. 19, 22). Jezeli galka 30 nie jest dokladnie nastawiona, trzpien 176 nie wchodzi do wyciecia, a za to wchodzi na podwyzszona czes£ piasty i posuwa przed soba nastawna srube 177, umo¬ cowana na dzwigni 178, wychylnej dokola czopa 178'. Dzwignia 178 wychyla sie nastepnie do¬ kola swego czopa gdy tezpien nfte znajduje sie w wycieciu, przez co dzwignia katowa 179, ze swej strony wspólpracujaca z dzwignia 178 i obracana dokola czopa, 179', zostaje wychy¬ lona. Na swobodnym koncu dzwigni 179 znaj¬ duje sie wystep 180. Przy wychyleniu dzwigni 178 ten wystep wychyla wspomniana juz dzwi¬ gnie 149, której zab blokujacy 150 wchodzi w uzebienie 151 w sposób wyzej podany, a przez to powoduje zablokowanie urzadzenia. Dzwignia 149 wywoluje jednoczesnie, jak to juz podano, przerwe obwodu pradu napedowego silnika elektrycznego 15. PL