Najnowsze zespoly silników i pradnic w ukla¬ dzie Leonarda, ze wzgledów ekonomicznych, pra¬ cuja w miare mozliwosci na duzych obrotach. Ze¬ spoly tego typu sa stosowane szczególnie do nape¬ du maszyn warsztatowych np. strugarek, które jak wiadomo pracuja z przerwami i nierównomiernym obciazeniem. Wynika stad, ze w celu nalezytego wykorzystania maszyn, nalezy zejsc, az w pobli¬ ze granicy komulacji, czyli stanu, w którym iskrze¬ nie szczotek na komutatorze nie przybiera jeszcze formy szkodliwej, a raptowne zmiany obciazen nie wywoluja luku na komutatorze. Powoduje to w na¬ stepstwie, ze uklad Leonarda staje sie bardzo czu¬ ly wobec dalszego przekroczenia i tak juz bardzo wysoko lezacych wartosci pradu. Z tych wzgledów zastosowano zabezpieczenia nadmiarowe, przerywa¬ jace obwód pradowy pradnicy, w przypadku prze¬ ciazania. Najlepiej jednak tak oddzialywac na ob¬ wód wzbudzenia, aby w odpowiedniej chwili do¬ plyw pradu wzbudzenia byl odlaczony lub zmniej¬ szony. Wszystkie, dotychczas stosowane urzadzenia zabezpieczajace mialy te wade, ze reagowaly tylko na pewne okreslone natezenie pradu. Natomiast wia¬ doma jest rzecza, ze powstanie mozliwosci uszko¬ dzenia ukladu napedowego, szczególnie w przypad¬ ku zastosowania pradnic szybkobieznych, zalezy nie tylko od wielkosci pradu obciazenia, lecz tak¬ ze od wielkosci napiecia.Pradnice szybkobiezne sa bardziej czule na usz¬ kodzenie, np. w przypadku wystapienia iskry dooko¬ la komutatora przy wysokich napieciach niz przy niskich.Wynalazek dotyczy urzadzenia zabezpieczajace¬ go, w którym wielkosc pradu, powodujacego zadzia¬ lanie, zmienia sie odwrotnie proporcjonalnie do na¬ piecia pradnicy Urzadzenie wedlug wynalazku posiada te zalete, ze wielkosc pradu, powodujaca zadzialanie zabez¬ pieczenia, moze byc znacznie podwyzszona w za¬ kresie malych napiec pradnicy.Na rysunku fig. 1 przedstawia urzadzenie wed¬ lug wynalazku, a fig. 2 wykres zmiany pradu, wzbudzajacego to urzadzenie, w funkcji napiecia pradnicy. t• £%. 3 psmfaiftwia tworrak.'!/ pradnicy z uzwo¬ jeniem biegunów zwrotnych a oraz twórrilk Tfi sil¬ nika z uzwojeniem biegunów zwrotnych b. Oba tworniki i uzwojenie biegunów zwrotnych tworza wspólny obwód pradowy ukladu.Wedlug wynalazku urzadzenie zabezpieczajace stanowia dwie cewki, przy czym cewka pradowa d jest przylaczona równolegle do uzwojenia biegu* nów zwrotnych a pradnicy, natomiast cewka na¬ pieciowa e jest przylaczona na napiecie, panujace na zaciskach pradnicy. Jest rzecza zrozumiala, ze w miejsce cewki pradowej d mozna równiez przyla¬ czyc uzwojenie kompensacyjne lub sprzegajace.Przez uzwojenie d przeplywa tylko czesc pradu pradnicy i dlatego uzwojenie to moze byc wyko¬ nane z cienszego drutu, przy czym male oslabienie pola maszyny, wywolane przez to polaczenie jest praktycznie bez znaczenia. Pole to mozna jeszcze zmniejszyc przylaczajac cewke praaowa d rów¬ nolegle do szeregowo polaczonych uzwojen biegu¬ nów zwrotnych a i b, jak wykazano na rysunku linia kreskowa. Strumienie magnetyczne, powsta¬ jace w cewkach d i e, sa skierowane przeciw so¬ bie. Gdy przewaza strumien cewki ex wówczas sty¬ ki g sa.dociskane mocniej, przy przewazaniu zas strumienia cewki d, kotwiczka zostaje przyciagnie¬ ta, a styk g rozwarty. Strumien cewki d ma wiek¬ sza wartosc od strumienia cewki e tylko w przypad¬ ku silnego przeciazania, czyli duzego uderzenia pra¬ du w obwodzie pradowym ukladu Leonarda Przez rozwarcie styku pomocniczego g oddzialywa zabez¬ pieczenie pradowe c przez przyciaganie swojej kot¬ wiczki w znany sposób tak na pradnice, ze jej pr^d twornikowy jest albo przerywany, albo znizany.Na fig. 2 prosta / przedstawia zmiane wielko¬ sci pradu, powodujacego zadzialanie dotychczas stosowanych zabezpieczen w zaleznosci od napie¬ cia pradnicy. Prosta 1 wykazuje, ze dotychczas stosowane zabezpieczenia wzbudzaly sie tylko'dla okreslonej wartosci pradu przy wszystkich warto¬ sciach napiecia pradnicy. Ustalenie stalej wartos¬ ci pradu, majacej dac gwarancje bezpieczenstwa -urzadzenia przy wysokich napieciach mialo te wa¬ de, ze pradnica nie mogla byc nalezycie wykorzy¬ stana przy niskich obrotach. Prosta 2 jest charak¬ terystyka dzialania urzadzenia zabezpieczajacego wedlug wynalazku w przypadku przylaczenia cew¬ ki napieciowej e wedlug fig. 1. Nachylenie prostej 2 jest uwarunkowane wielkoscia oporu opornika regu¬ lujacego f. Zmniejszajac wielkosc opornika / po¬ wiekszy sie wplyw cewki napieciowej e, a tym samym wraz z rosnacym napieciem pradnicy prze¬ bieg prostej 2 bedzie istotnie bardziej plaski, niz przy duzej wartosci opornika /.Dzieki pochylosci krzywej osiaga sie to, ze war¬ tosc mocy, przy której urzadzenie zabezpieczajace wedlug wynalazku zadziala, jest bardzo bliska war¬ tosci pelnej mocy pradnicy. Wynika stad, ze szcze¬ gólnie przy niskich wartosciach napiecia mozna osiagnac wyzsze wartosci mocy, niz w przypadku prostej 1. Krzywa 3 przedstawia wartosci pradu, powodujacego zadzialanie urzadzenia wedlug wy¬ nalazku w przypadku przylaczenia cewki napiecio¬ wej e na napiecie wzbudzenia. W tym wypadku, po¬ niewaz napiecie na zaciskach pradnicy, ze wzgledu na nasycenie, nie jest proporcjonalne do napiecia wzbudzenia, przebieg krzywej 3 jest bardziej stro¬ my przy wyzszych napieciach pradnicy. Dzieki te¬ mu, przy zachowaniu okreslonych warunków pracy urzadzenia wedlug wynalazku, inozna osiagnac bardziej korzystne wyniki, niz w przypadku pro¬ stej 2.W urzadzeniu wedlug wynalazku mozliwe jesl równiez przylaczenie cewki napieciowej e do sta¬ lego obcego zródla napiecia i w ten sposób regu¬ lowac wartosc pradu, powodujacego zadzialanie za¬ bezpieczenia, aby opornik / byl regulowany jedno¬ czesnie z regulatorem napiecia.W ten sposób, przy uzyciu odpowiednio stopnio¬ wanych oporników, mozna uzyskac dla charakte¬ rystyki pradu, powodujacego zadzialanie urzadze¬ nia, dowolna krzywizne.Dzieki urzadzeniu wedlug wynalazku, mozliwe jest w ukladzie Leonarda jak najbardziej doklad¬ ne dostosowanie zabezpieczenia do danych pradni¬ cy. Jednoczesnie pozwala to na obciazenie az do najwyzszej dopuszczalnej granicy mocy. PL