Wynalazek dotyczy ukladu regulacyjnego, umozliwiajacego badz uzyskanie stalego oporu wypadkowego obwodu mierniczego, badz osia¬ gniecie tego, by opór ten zmienial sie wedlug pewnej okreslonej zaleznosci funkcyjnej.Uklad tego rodzaju mozna z powodzeniem sto¬ sowac do przyrzadów pomiarowych (np. mierni¬ ków pradu lub napiecia), w celu zwiekszenia ich czulosci dla calego zakresu wskazan. Znane przy¬ rzady o znacznej czulosci maksymalnej (np. przy¬ rzady z silnie tlumionym wychyleniem zerowym) mozna stosowac jedynie do pewrnego ograniczone¬ go zakresu wskazan, gdyz czulosc ich zmienia sie w szerokich granicach wraz z zakresem.Dzieki ukladowi wedlug wynalazku, stanowia¬ cemu polaczenie dzielnika napiecia z opornikiem o zmiennej opornosci, odznaczajacym sie taka charakterystyka, ze zostaje spelniony wyzej wy¬ mieniony warunek odnosnie oporu wypadkowego obwodu mierniczego, unika sie omówionej niedo¬ godnosci.Na rysunku uwidoczniono tytulem przykladu kilka schematów ukladu regulacyjnego wedlug wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia podsta¬ wowy schemat polaczen ukladu/ regulacyjnego wedlug wynalazku, fig. 2 — obwód zastepczy ukladu na fig. 1, fig. 3 — charakterystyke opo¬ rowa ukladu, fig. 4 — schemat polaczen do po¬ miaru natezenia pradu bez zastosowania ukladu wedlug wynalazku, fig. 5 — analogiczny sche¬ mat z zastosowaniem ukladu wedlug wynalazku, fig. 6 — schemat polaczen do pomiaru napiecia.Cyfra 1^ oznacza ria fig. 1 zródlo pradu, któ-« rego opór* wewnetrzny jest w porównaniu . z opo¬ rem dzielnika napiecia P tak maly, ze moze nie byc uwzgledniany. Przy przeprowadzonej ponizej analizie matematycznej przyjmuje sie, ze opór wy¬ padkowy RY obwodu mierniczego, wystepujacymiedzy zaciskami 4 i 5, sklada sie z oporów skladowych Pi i P2 dzialnika napiecia P oraz z oporu zmiennego R.Napiecie"; dostarczone przez zródlo 1, jest re¬ gulowane dzielnikiem napiecia P. Ze stykiem Slizgowym L dzielnika 'napiecia P polaczony jest. styk ruchomy K opornika o zmiennym oporze R, przesuwajacy sie równoczesnie ze stykiem L, przy czym opornik ten jest polaczony wedlug znanych zasad w ten sposób, ze opór wypadkowy obwodu stanowi funkcje napiecia, panujacego na jego za¬ ciskach wyjsciowych, czyli: R v = f (u) = const . . .¦ (I)- Ze*.schematu polaczen obwodu zastepczego, przedstawionego na fig. 2, w którym przez R' oznaczono opór, wystepujacy miedzy ruchomym stykiem K i nieruchomym punktem 2, wynika, ze: Rv,JR' +-^T^=const • • • • • • (2) Poniewaz Pi + P2 = P, przeto przez proste pod¬ stawienie uzyskuje sie|| .. (p _ p2) p2 R< = const - ' p -^- (3) Krzywa, uwidoczniona na fig. 3, przedstawia wykres oporu R' w funkcji oporu P stosownie do równania (3).Jezeli f (u) nie jest wielkoscia stala, wówczas równanie (3) przeksztalca sie, uzyskujac postac ogólna: (P — Pt) . Pt R' = f (u) -: J ... . .(4) Omawiany uklad regulacyjny, zawtierajacy opornik o oporze, zmieniajacym sie zgodnie z równaniem (3) lub (4), moze byc uzyty w pola¬ czeniu z czulymi przyrzadami pomiarowymi na » przyklad do. pomiaru odchylek wielkosci pradu lub napiecia od wartosci nominalnej.Dla porównania przedstawiono na fig. 4 sche¬ mat polaczen do pomiaru natezenia pradu, w któ¬ rym nie zastosowano ukladu wedlug wynalazku.Schemat zawiera stosowane zazwyczaj pomocni¬ cze zródlo pradu oraz dzielnik napiecia P (Pi + .+ P2) z zaciskami 4 i 5. Wartosc nominalna na¬ tezenia pradu, mierzonego amperomierzem A, wy-' nosi 1, odchylka zas jego od wartosci nominalnej, wynoszaca A /, jest ^wskazywana prz£z miliam- peromierz A', wlaczony miedzy zaciski 6 i 7. Wa^ de tego ukladu stanowi okolicznosc, ze czulosc miliamperomierza zalezy od polozenia styku sli¬ zgowego L na dzielniku napiecia P. W kranco¬ wych polozeniach tego styku na dzielniku P mi- liamperomierz A' jest, praktycznie biorac, zwarty, a tym samym nieczuly. Jesli natomiast siyk L zajmuje polozenie srodkowe, wówczas czulosc mi¬ liamperomierza A' jest najwieksza.Uklad, przedstawiony na fig. 5, rózni sie od ukladu na fig. 4 tym, ze miedzy amperomierz A i styk slizgowy L' dzielnika napiecia wlaczony jest opornik regulowany, sprzegniety ze stykiem L w ten sposób, ze wielkosc jego oporu zmienia , sie zgodnie z równaniem (3), przy czym miedzy zacisk 2 obwodu i styk ruchomy K mozna wlaczac dowolna czesc oporu R. Dzieki temu uzyskuje sie miedzy zaciskami 4 i 5 obwodu mierniczego sta¬ ly wypadkowy opór R v.Przyjmujac, ze prad mierzony, plynacy rirzez przyrzad A, posiada natezenie nominalne /, na¬ stawia sie dzielnik napiecia P i opornik regulowa¬ ny R tak, by przez miliamperomierz A' nie ply¬ nal zaden prad. Jesli jednak wielkosc mierzonego pradu zaczyna róznic sie od wartosci nominalnej o A h wówczas do zacisku 6 doplywa prad / + + A / i przez miliamperomierz A( poczyna ply¬ nac prad, proporcjonalny do tej odchylki. Ponie¬ waz zakres przyrzadu A' obiera sie znacznie mniejszy, niz zakres przyrzadu A (np. 0 + 1A wobec 0 +.100 .A), przeto przyrzad A1 wykazuje nawet bardzo mala odchylke A I od wartosci nominalnej /, której przyrzad A nie jest w ogóle w stanie wskazac. W ten sposób czulosc ukladu pomiarowego zostaje, zwiekszona. W celu uzyska¬ nia duzej czulosci przyrzadu A' nalezy zadbac o to, by opór Rv byl znacznie wiekszy od oporu wewnetrznego przyrzadu A'.Zastosowanie ukladu wedlug wynalazku do pomiaru napiecia jest przedstawione na fig. 6.Napiecie U, panujace miedzy zaciskami 6 i 7, mierzy sie w tym przypadku woltomierzem V. Do pomiaru ewentualnej odchylki A U od wartosci nominalnej napiecia U sluzy miliwoltomierz V.Miliwoltomierz V nastawia sie na zero za pomo¬ ca dzielnika napiecia P i opornika regulowanego R. Jezeli napiecie V, panujace miedzy punktami 6 i 7, rózni sie od wartosci U o A £/, wynoszac np. U + & U, wówczas przyrzad V wykazuje wychylenie, proporcjonalne do odchylki A U, a poniewaz zakres jego moze byc odpowiednio ma¬ ly w porównaniu z zakresem przyrzadu V, prze- . to fówniez w tym przypadku uzyskuje sie powie¬ kszenie czulosci ukladu pomiarowego.Przyrzady' pomiarowe A', V, wskazujace od¬ chylke wielkosci mierzonych od wartosci nominal-flsj, moga byc wycechowane w jednostkach tych wielkosci (mA, mV) lub w procentach, wskazu¬ jac bezposrednio' procentowy stosunek odchylki do wartosci nominalnej danej wielkosci. PL