Przy produkcji seryjnej zwlaszcza w dziedzi¬ nie przyrzadów wielkiej czestotliwosci zachodzi czesto potrzeba dokladnego badania poszczegól¬ nych wytwarzanych przyrzadów, ewentualnie wyregulowania ich indukcyjnosci, pojemnosci lub czestotliwosci rezonansowej.W tym celu uzywa sie czesto, ze wzgledu na szybkosc i dokladnosc pomiaru, urzadzenia, w którym mierzona opornosc pozorna stanowi czesc obwodu rezonansowego (strojonego), któ¬ ry nastepnie wprawia sie w drgania, przylacza¬ jac go do tego urzadzenia. To urzadzenie po¬ miarowe przedstawia ujemny opór np. w ukla¬ dzie dynatronu, transitronu lub podobnego oscy¬ latora, przy czym czestotliwosc jest dana przez mierzony opór pozorny. Czestotliwosc drgan sta¬ nowi przy tym dokladna miare wie]kosci opor¬ nosci pozornej (ir/dukcyjnosci, pojemnosci), da¬ jaca sie bardzo dokladnie i szybko zmierzyc i ustalic np. przez porównanie powstajacej czestotliwosci z czestotliwoscia wzorcow7a za po¬ moca dudnien lub w inny * sposób. Powyzsza metode pomiarów stosuje sie zwlaszcza czesto do mierzenia indukcyjnosci; aby przy tym do¬ kladnosc pomiaru nie ulegala pogorszeniu wsku¬ tek róznic wspólczynników resztkowych pojem¬ nosci wlasnej cewek ewentualnie wskutek zmia¬ ny resztkowej pojemnosci aparatu, dokonuje sie zazwyczaj pomiaru z dodaniem stosunkowo du¬ zej pojemnosci stalej, przewyzszajacej wielo¬ krotnie (np. 1000 pF) pojemnosc resztkowa apa¬ ratu. W ten sposób obniza sie wspomniany szkodliwy wplyw na dokladnosc pomiaru do roz¬ miarów nieznacznych.i Zarazem jednak .dodanie, stosunkowo duzej pojemnosci oznacza zmniejszenie opcru rezo¬ nansowego R obwodu rezonansowego (strojone¬ go), który okresla równanie - R = L/rC = Q2 . r, przy czym L oznacza indukcyjnosc obwodu, C pojemnosc obwodu, r szeregowy opór strat obwodu, a . .Q wspólczynnik dobroci — Jesli ujemny opór urzadzenia pomiarowego jest równy —Ri, wówczas winien byc zachowa¬ ny stosunek (-Ri ) = Ri / R, o ile maja powstac drgania w obwodzie, pola¬ czonym równolegle z oporem — Ri.Poniewaz jednak wielkosc ujemnego oporu nie moze byc dobrana dowolnie (jest ona dana ' przez wlasciwosci obranego ukladu polaczen i uzytych lamp elektronowych), wiec opisane urzadzenie nie nadaje sie do pomiaru obwodów o malym wspólczynniku dobroci Q. Przy danej pojemnosci C oznacza to znaczne ograniczenie przy pomiarach cewek o mniejszej indukcyjno- sci, np. ponizej 1 \iH.Z uwagi na wspólczesny rozwój radiokomuni¬ kacji, pracujacej na coraz krótszych falach, nie¬ dogodnosc ta daje sie w praktyce odczuwac bar¬ dzo dotkliwie. , Urzadzenie wedlug wynalazku usuwa te nie¬ dogodnosc. Rozwiazanie znaleziono przy tym na. drodze, nie uzywanej dotychczas przy pomia¬ rach tego rodzaju. Urzadzenie wedlug wynalaz¬ ku nie posluguje sie bowiem ukladem polaczen z ujemnym oporem dla wprawienia w drgania obwodu o mierzonym oporze pozornym, lecz sto¬ nuje swobodne drgania o czestotliwosci fo, po- wstajace przy naglej zmianie napiecia obwodu rezonansowego (strojonego), który nie jest tlu¬ miony aperiodycznie. Drganie swobodne wyga¬ sa stosownie do rólhania i = I0e~^ . sin O)0t, przy czym e oznacza zasade logarytmu natural¬ nego = 2,71 p= czynnik tlumienia = r 2L (O,= 2 f0 = 1/LC—r2/4lA Aby móc zmierzyc czestotliwosc owej chwi¬ lowej (przemijajacej) skladowej drgania, której stala czasu wygaszania wynosi 0 = l/R i P°" równywac ja z czestotliwoscia wzorcowa mozna te skladowa chwilowa wywolywac okresowo w rytmie fimp generatora drgan prostokatnych lub generatora drgan ksztaltu dowolnego, wy: twarzajacego nagle zmiany amplitudy, przy czym generator ten jest polaczony z mierzonym obwodem rezonansowym. Taka okresowa serie "swobodnych drgan mozna uwazac za stan spo¬ czynkowy przebiegu zjawiska, wywolywanego przez modulacje amplitudy nie tlumionego drga¬ nia o czestotliwosci fo przez niesinusoidalna obwiednie, zawierajaca najnizsza czestotliwosc fimp i JeJ harmoniczne.Powstawanie swobodnych drgan nie jest w tym przypadku uwarunkowane najnizszym oporem 'rezonansowym obwodu, lecz jest zalez¬ ne tylko od tego, by obwód nie byl tlumiony aperiodycznie lub by byly spelnione warunki pracy wedlug stosunku _L\ y2 LC/4L2 co mozna tez wyrazic w postaci: Q 0,5.Stosunek tych wielkosci umozliwia pomiar obwodów (cewek) o znacznie mniejszym wspól¬ czynniku dobroci albo o mniejszej indukcyjno- sci, anizeli bylo to mozliwe dotychczasowymi metodami pomiarowymi, co najlepiej jest przed¬ stawione na przykladzie, przytoczonym ponizej.Przyjmuje sie, iz ujemny opór oscylatora dy- natronowego wynosi Ri ~ 15 kiloomów. Ze sto¬ sunku wynikaja wymagania odnosnie wspólczynnika dobroci Q obwodu, wspólczynnika, skladajacego sie np. z indukcyjnosci L = lfiH i z pojemno¬ sci C = 1000 pF, Wedlug nastepujacych sto¬ sunków: R = Q2 . r = L^r.C, R = Q/(0C Q = R(0C Q ¦= 47,5.Porównanie tego wyniku z wymogiem nowej metody Q = 0,5 wykazuje jasno jej wyzszosc, dzieki czemu w powyzszym przypadku mozliwe jest mierzenie oporu pozornego (obwodu) o oko¬ lo 100 razy nizszym wspólczynniku dobroci.W przypadku mierzenia indukcyjnosci o da¬ nym wspólczynniku dobroci i danej pojemnosci równoleglej, oznacza to mozliwosc mierzenia znacznie mniejszych wartosci indukcyjnosci. x Przy zbyt niskiej czestotliwosci impulsów mo¬ ga wystapic trudnosci, wynikajace z okresowo zmiennej amplitudy czestotliwosci rezonansowej, pochodzacej _ z bocznych wsteg czestotliwosci modulowanych f0+ nf imp (przy czym n jestliczba calkowita). Z tego powodu otrzymuje sie przy porównaniu z czestotliwoscia wzorcowa zero dudnien na czestotliwosciach, oddalonych od czestotliwosci nosnej o wielokrotnosc fimp.Aby okolicznosc ta nie wywolala trudnosci lub bledów przy pomiarze, winna czestotliwosc impulsów ksztaltu prostokatnego byc tak dobra¬ na, by byla wyzsza od najwiekszej róznicy czes¬ totliwosci, jakiej mozna sie spodziewac na sku¬ tek nierównomiernosci mierzonego oporu pozor¬ nego. Jesli np. ma sie zmierzyc lub skorygowac indukcyjnosc cewki, która ze wzgledów kon¬ strukcyjnych nie powinna wykazywac wiekszych odchylen jak -h 20%, czyli róznice czestotli¬ wosci podstawowej fa okolo + 1.0%. Wyznacza¬ jac czestotliwosc impulsów fimp np. dwa razy wieksza, tzn. 0,2io, to mozliwosc pomieszania •czestotliwosci nosnej z którakolwiek wstega boczna w porównaniu z czestotliwoscia wzorco¬ wa jest praktycznie wykluczona. inna korzysc, jaka przedstawia sposób i urza¬ dzenie wedlug wynalazku, polega na tym, ze ze ¦stalej czasu drgania chwilowego mozna zarazem wyprowadzic wspólczynnik dobroci mierzonego obwodu.Na rysunku przedstawiono urzadzenie do uskuteczniania pomiaru sposobem wedlug wy¬ nalazku.Zaciski A — B generatora impulsów /' laczy sie z mierzona indukcyjnoscia Lx. Równolegle do tej indukcyjnosci laczy sie duzy kondensator staly 1000 pF. Napiecie drgajace przyklada sie poprzez maly kondensator CY do diody D, w obwód której jest wlaczony przyrzad Mi, rea¬ gujacy na skladowa praciu stalego i w ten spo¬ sób wskazuje wspólczynnik dobroci Q. Sklado¬ wa wielkiej czestotliwosci przenosi sie poprzez seperator // do- mieszacza /// (drugi detektor), do którego doprowadza sie równiez drgania z nor¬ malnego generatora IV. Separator // winien za¬ pobiegac przenikaniu sygnalu normalnego do obwodu diody, która mierzy .skladowa pradu stalego; O ile równoczesne mierzenie wspólczyn¬ nika dobroci nie jest potrzebne, odpada tak dio¬ da D z przyrzadem Mi, jak i separator II.W mieszaczu powstaje drganie róznicowe (dudnienie), które mozna zaobserwowac np. na drodze optycznej, za pomoca przyrzadu M (,,oko magiczne") lub na drodze akustycznej za pomoca glosnika T.Przez zmiane pojemnosci kondensatora CQ mozna czestotliwosc te nastawic na punkt zero¬ wy, przy czym z polozenia tego kondensatora, odpowiednio wycechowanego, mozna bezposred¬ nio odczytac odchylenie mierzonej indukcyjnosci ocl wartosci wyznaczonej.Z powyzszego opisu wynika, ze wynalazek umozliwia przez porównanie dwóch czestotliwo.- sci mierzenie znacznie mniejszych oporów, tzn., znacznie nizszych indukcyjnosci i znacznie wiek¬ szych pojemnosci, anizeli bylo to mozliwe za po¬ moca znanych dotychczas przyrzadów. Poza tym wynalazek .umozliwia mierzenie oporów pozor¬ nych i obwodów rezonansowych (strojonych) przez porównanie dwóch czestotliwosci i to przy bardzo niskim wspólczynniku dobroci.Inna zaleta sposobu wedlug wynalazku pole¬ ga na tym, iz umozliwia on równoczesne mierze¬ nie wspólczynnika dobroci bez jakiegokolwiek dodatkowego zabiegu roboczego. W produkcji seryjnej odpadniecie calej dlugotrwalej operacji oznacza duza oszczednosc czasu pracy.', a zatem znaczne obnizenie kosztów produkcji. PL