W zakresie pomiarów lub regulacji wielkos¬ ci fizycznych wystepuje niejednokrotnie koniecz¬ nosc kontrolowania stosunków, istniejacych mie¬ dzy kilku zmiennymi wielkosciami. Zachodzi to np. przy regulacji pracy kotla parowego, w któ¬ rym wielkosci zmienne stanowia: ilosc wody, ilosc wytworzonej pary oraz poziom wody w kotle.Utrzymanie tych wielkosci w okreslonym stosun¬ ku stanowi istote regulacji pracy kotla. W ce¬ lu kontrolowania tego stosunku uzywa sie czesto ukladów elektrycznych, np. mostku Wheatstona w róznych jego odmianach.Sposób dzialania takiego mostku, oparty na tak zwanej metodzie zerowej, posiada caly sze¬ reg wad. Np. przy przerwaniu doplywu mierzo¬ nego pradu, przyrzad pomiarowy nie wykazuje wychylenia, podobnie jak w przypadku, gdy mo¬ stek znajduje sie w stanie równowagi; nic przy tym nie wskazuje na to, ze, przyrzad nie podle¬ ga dzialaniu równowazacych sie sil. Inna wada metody zerowej polega na tym, ze przy zmianie kierunku przeplywu pradu nastepuje w punktach stykowych iskrzenie. W miejscach tych tworza sie tlenki materialu oporowego. Stosownie do zmian natezenia przeplywajacego pradu, zmienia sie równiez opar warstw tlenku tak, ze pomiar staje sie niedokladny. W celu przeciwdzialania tym niedogodnosciom stosuje sie pewne odmiany mostku Wheatstona z trwalym obciazeniem, jed¬ nak wymagaja one uzycia specjalnych przyrza¬ dów pomiarowych, np. przyrzadów róznicowych z cewkami skrzyzowanymi^ Wszystkie te niedogodnosci usuwa uklad po¬ miarowy wedlug wynalazku. Uzyto w nim dwóch galezi równoleglych, których opory sa re¬ gulowane za pomoca dzielników napiecia stosow¬ nie do wartosci dwóch dowolnych zmiennych wielkosci, przy czym w kazda z galezi jest wla¬ czony prostownik; kazda para tych galezi, jest polaczona z dwoma dzielnikami napiecia, przy czym miedzy ruchome styki dzielników wyjscio¬ wych, jest wlaczona przyrzad pomiarowy, rea¬ gujacy na róznicowa wartosc srednia przeply¬ wajacego przezen pradu zmiennego.Na rysunku przedstawiono schemat ukladu pomiarowego wedlug wynalazku, przy czym fig.1 przedstawia uklad polaczen do okreslania wza¬ jemnego stosunku czterech wielkosci zmiennych, fig. 2 — wykres stanu równowagi ukladu, fig. 3 zas — wykres stanu braku równowagi ukladu.Prad zmienny, którego natezenie i czestotli- wosc sa dla pomiaru nieistotne, jest dostarcza¬ ny ze zródla 1 do ruchomych stykófo wejscio¬ wych dzielników napiecia 2 \ 3.Wszystkie dzielniki napiecia sa podzielone ruchomym stykiem na dwie czesci, odpowiadaja¬ ce pod wzgledem swych oporów stosunkowi ba¬ danych wielkosci zmiennych i stanowiace odnos¬ ne galezie obydwu obwodów równoleglych. W kazdej galezi jest umieszczony prostownik 6, któ¬ ry przepuszcza tylko dodatnie lub ujemne im¬ pulsy pradu zmie'nnego, przy czym prostowniki, odpowiadajace galeziom danego obwodu równo¬ leglego, sa wlaczone w kierunkach przeciwnych.Wyjsciowe dzielniki napiecia U i 5 posiadaja równiez ruchome styki, których polozenie jest okreslone stosunkiem dwóch dalszych wielkosci badanych. Jesli jedna z tych wielkosci ma war¬ tosc stala, wówczas odnosny styk ustawia sie dokladnie posrodku dzielnika napiecia.*• Miedzy oba styki dzielników napiecia U i 5 jest wstawiony przyrzad pomiarowy 7, . który wskazuje róznice srednich wartosci przeplywa¬ jacych przezen impulsów pradu zmiennego. Kon¬ strukcja jego moze byc nader prosta, co stanowi zalete wynalazku w porównaniu z dotychczaso¬ wymi, podobnymi 'ukladami regulacyjnymi.Przy przeprowadzaniu regulacji kazdy z dzielników napiecia zostaje rozdzielony ustawie¬ niem odnosnego styku na dwie czesci, odpowia¬ dajace stosunkom badanych wielkosci.Dodatnie impulsy pradu zmiennego przebie¬ gaja w ukladzie, przedstawionym schematycznie na fig. 1, w kierunku od lewej strony do prawej, natomiast impulsy ujemne przebiegaja w kie¬ runku przeciwnym. Na skutek dzialania pro¬ stowników 6, impulsy dodatnie przechodza przez obie galezie dolne, w sklad których wchodza od¬ nosne czesci wszystkich czterech dzielników na¬ piecia 2, U, 5 i 3. W zaleznosci od wielkosci su¬ my -oporów tych czesci, impulsy dodatnie osia¬ gaja pewna amplitude maksymalna Au Analo¬ gicznie ujemne impulsy pradu posiadaja ampli¬ tude maksymalna A-i, uwarunkowana suma opo¬ rów odnosnych czesci tychze dzielników napie¬ cia 3, 5, U i 2. Przebieg krzywej pradu w przy¬ padku braku równowagi ukladu jest przedsta¬ wiony na fig. 3, gdzie maksymalna amplituda dodatnia A\ jest wieksza od maksymalnej ampli¬ tudy ujemnej Ai. Przyrzad pomiarowy 7, reagu¬ jacy na róznice wartosci srednich impulsów do¬ datnich i ujemnych, wykazuje wówczas wychy¬ lenie dodatnie „/", proporcjonalne do wypad¬ kowej sredniej wartosci impulsów pradu. Jezeli na odwrót amplituda A2 jest bezwzglednie wiek¬ sza od amplitudy Au to przyrzad pomiarowy 7 wykazuje wychylenie ujemne „//".W przypadku równowagi ukladu, to znaczy gdy sumy oporów czastkowych obu par galezi sa sobie równe,-krzywa pradu przebiega wedlug wy¬ kresu na fig. 2. Oba impulsy posiadaja równe amplitudy maksymalne (A\ = A-i), na skutek czego przyrzad pomiarowy 7 nie wykazuje zad¬ nego wychylenia, chociaz przeplywa przezen prad zmienny. Okolicznosc ta moze byc wykorzystana do kontrolowania stanu przyrzadu 7. W tym ce¬ lu w jego obwód wlacza sie szeregowo przyrzad sygnalizacyjny 8, np. odpowiednio nastawiony przekaznik, który sygnalizuje przerwanie pradu.Równiez w poszczególne galezie obwodów równo¬ leglych (np. miedzy zaciski 9) mrozna wlaczyc przyrzady, sygnalizujace uszkodzenia tych ob¬ wodów.Uklad wedlug wynalazku mozna stosowac za¬ równo do celów pomiarowo - kontrolnych, jak i do samoczynnej regulacji kilku zmiennych wiel¬ kosci fizycznych. Mozna np. zaopatrzyc przyrzad pomiarowy 7 w dodatkowe przekazniki, za po¬ moca których sa zamykane inne obwody pradu, sterujace rozrzadem okreslonych wielkosci, np. iloscia wody, doplywajacej do kotla parowego.Oprócz oporów omowych mozna wedlug wy¬ nalazku stospwac równiez opory indukcyjne lub pojemnosciowe, badz dowolne ich kombinacje. PL