Znane jest wykonywanie socze\vtjfc, w szcze¬ gólnosci do okularów, z polistyrenu. Okazalo sie jednak, ze soczewki, wykonane z tego materialu, nie daja dokladnych obrazów i nie sa dostatecz¬ nie wytrzymale. Wynalazek usuwa powyzsze wady.Element optyczny wedlug wynalazku, np. soczewka, sklada sie z warstwy tworzywa nie¬ organicznego, np. szkla, oraz z jednej albo kilku warstw tworzywa przezroczystego, które lub ewentualnie którego material wyjsciowy daje sie ksztaltowac w niskiej temperaturze. W szcze¬ gólnosci tworzywo to moze byc ksztaltowane przez prasowanie, odlewanie pod cisnieniem, natryskiwanie, odlewanie za pomoca wtryski¬ wania, przy czym poszczególne warstwy ele¬ mentu przylegaja szczelnie powierzchniami zwróconymi ku sobie, powierzchnia zas wolna (zewnetrzna) tej warstwy lub warstw jest nie- kulista. Warstwa z tworzywa nieorganicznego, np. ze szkla, o wspólczynniku zalamania odpo¬ wiednio dobranym sluzy jako podpora dla warstw z tworzywa dajacego sie ksztaltowac w temperaturze niskiej, tak iz mechaniczna wy¬ trzymalosc elementu optycznego jest uwarunko¬ wana glównie warstwa tworzywa nieorganicz¬ nego.Jako tworzywo, dajace sie ksztaltowac w niskiej temperaturze\ (to jest ponizej 300o CV stosuje sje niektóre sztuczne tworzywa oraz na¬ turalne zywice. Jako sztuczne tworzywa nadaja sie np. niektóre dajace sie prasowac tworzywa benzylocelulozowe, fenoplasty, aminoplasty, ma¬ sy na podstawie i nitrocelulozowej, znane pod nazwa handlowa „trolyt F", oraz równiez nie¬ które syntetyczne laki.. Mozna równiez stosowac spolimeryzowane zwiazki winylowe, jak polistyren, polimery mie¬ szane, niektóre dajace sie odlewac zywice, np. zywice^fenolowe, estry kwasu metakrylowego. itd» Równiez moze byc z powodzeniem uzyty prze¬ zroczysty syntetyczny kauczuk. Jako naturalne , zywice wchodza w rachube pomiedzy innymi: naturalny kauczuk (latex), laki japonskie, laki kopalowe i damarowe. W zaleznosci od rodzaju tworzywa nadaje mu sie odpowiedni ksztalt przez prasowanie, odlewanie pod cisnieniem, na¬ tryskiwanie, odlewanie przez wtryskiwanie itd.•Niektóre z tych tworzyw sa termoplastyczne.Czesc elementu optycznego, zrobiona z tego ro¬ dzaju tworzywa, moze po nadaniu jej ostatecz¬ nego ksztaltu zostac znów przez podgrzanie zmiekczona. W innych tworzywach natomiast, np. w niektórych sztucznych zywicach, wyste- , puja fizyczne i (albo) chemiczne zmiany tak, ze utworzona z nich czesc elementu optycznego nie moze byc juz ksztaltowana w niskich tem¬ peraturach, chociaz material wyjsciowy jest pla¬ styczny.Wedlug odmiany wykonania sposobu czesc elementu, nalozona na warstwe z materialu nie¬ organicznego, wykonywa sie z tworzywa, które tworzy w rozpuszczalniku koloidalna zawiesine i scina sie w nim w postaci zelu. Pod zelem rozumie sie material posiadajacy zarówno sztywnosc, jak i elastycznosc.Tworzywa, przechodzace ze stanu zawiesiny w stan zelu, moga zawierac skladniki orga¬ niczne, np. zelatyne, Agar-Agar i pektyne, lub tez nieorganiczne, np. krzemiany, tlenek glinu, ewentualnie z domieszka gliceryny w cehi zwiek¬ szenia równomiernosci elementu pod wzgledem optycznym. W zaleznosci od materialu dobiera sie rozpuszczalnik, by uzyskac roztwór koloidal¬ ny przechodzacy w stan zelu, np. dla zelatyny dobiera sie jako rozpuszczalnik wode.W niektórych ^przypadkach czesc elementu mozna poddac podczas suszenia utwardzaniu np. za pfcmoca formaliny.Zastosowanie materialu, przechodzacego w stan zelu, przedstawia te korzysc, ze ze wzgledu na kurczenie, wystepujace podczas wysychania, forma, do której wprowadza sie zawiesine ko¬ loidalna, moze posiadac znacznie wieksze wy¬ miary niz utworzona w niej gotowa czesc ele-. mentu. Wspólczynnik skurczu moze wynosic 3 — 50. Przez dobór odpowiedniego stezenia za¬ wiesiny mozna z góry dokladnie wyznaczyc wiel¬ kosc skurczu.Przy wspólczynniku skurczu równym 8 do wytworzenia elementu o róznicy grubosci 0,3 mm, nalezy stosowac forme, której róznice wysokosci, sluzace do wytworzenia róznic grubosci, wyno¬ sza 2,4 mm. Forme tego rodzaju mozna wiec wykonac w zwiekszonej w stosunku do gotowego wyrobu podzialce z wielka dokladnoscia, co przedstawia znaczna korzysc.Poniewaz wytrzymalosc mechaniczna ele¬ mentu optycznego zalezy glównie od warstwy z materialu nieorganicznego, warstwa, stano¬ wiaca czesc elementu optycznego i wykonana z tworzywa, którego przynajmniej material wyj¬ sciowy daje sie ksztaltowac w temperaturach ponizej 300o. ,C, moze byc tak cienka, ze posiada w najcienszym miejscu grubosc mniejsza niz 1/30 najwiekszej srednicy. Przy tak malej gru¬ bosci warstwy zapewniona jest wieksza jej jed¬ norodnosc.Element optyczny wedlug wynalazku nadaje sie szczególnie do zastosowania w^/ ukladach optycznych np. w lornetkach, aparatach foto¬ graficznych, aparatach projekcyjnych, spektro¬ grafach, mikroskopach. Sposób wedlug wyna¬ lazku dotyczy szczególnie wykonywania takich elementów optycznych, w których róznice gru¬ bosci czesci elementu wykonanej z tworzywa, którego przynajmniej- material wyjsciowy daje sie ksztaltowac w temperaturze ponizej 300° C, w kierunku osi optycznej sa mniejsze niz 2 mm.Element optyczny wedlug wynalazku wyka¬ zuje szczególna zalete, gdyz wytwarzanie zq szkla elementów o powierzchniach niekulistych jest kosztWne, musza one bowiem byc szlifo¬ wane recznie i korygowane za pomoca scislych pomiarów.Wedlug wynalazku niekuliste powierzchnie lamiace otrzyrnuje sie przez prasowanie lub inna obróbke cienkiej warstwy z tworzywa dajacego sie ksztaltowac w niskich temperaturach, albo przez zelatynowanie tego tworzywa z jego za¬ wiesiny i ewentualnie utwardzanie. Tego ro¬ dzaju cienka warstwe mozna nalozyc z jednej lub z obu stron na plaska, albo kulista warstwe z materialu nieorganicznego, np. ze szkla.Tego rodzaju warstwe organiczna mozna mechanicznie szlifowac w celu nadania pozada¬ nego ksztaltu.Element optyczny wedlug wynalazku szcze¬ gólnie nadaje sie jako czesc skladowa ukladu optycznego, opisanego przez, Schmidta w pismie „Zentralzeitung fur Mechanik und Optik" 1932 r., zeszyt 2. Element ten sluzy do poprawki aberacji sferycznej ukladu. Zwykle dzialanie korygujace w tego rodzaju ukladach osiagano przez szlifowanie plaskiej plytki szklanej, przy czym róznice grubosci byly bardzo male, w wiek¬ szosci przypadków rzedu kilku dziesiatych mi¬ limetra. Takie szlifowanie bylo bardzo kosz- s towne. Zgodnie z wynalazkiem na szklana plaska plytke naklada sie element korygujacy, utwo¬ rzony przez prasowanie za pomoca matrycy albo ksztaltowany z tworzywa dajacego sie zelatyno¬ wac. Matryce mozna uzyc do wytworzenia do¬ wolnej liczby elementów korygujacych.Dobrze jest by w tego rodzaju ukladzie op¬ tycznym strone elementu korygujacego, odwró¬ cona od nieorganicznej warstwy nosnej, ochro¬ nic za pomoca dalszego elementu ukladu, np. soczewki, zwierciadfa albo plyty szklanej. Ele¬ ment korygujacy mozna równiez umiescic najednej z soczewek obiektywu i przykryc innymi soczewkami.W niektórych przypadkach przezroczysta warstwa przylega sama do warstwy nosnej, w innych zas przypadkach nalezy zastosowac od¬ powiednie spoiwo.W przypadku wykonania elementu z tworzy¬ wa,, przechodzacego w stan zelu, najlepiej jest umiescic ponad warstwa nieorganiczna, sluzaca jako podklad, forme odpowiednich wymiarów, w która wlewa sie zawiesine przechodzaca na¬ stepnie w stan zelu. * Po utworzeniu zelu i wysuszeniu go wytwa- *- rza sie na nieorganicznym podkladzie warstwa, która posiada pozadane wymiary i której ksztalt jest uzalezniony od ksztaltu formy i wspólczyn¬ nika skurczu. Poniewaz, warstwa ta podczas formowania przylega do podkladu, powstaje skurcz tylko w kierunku osi optycznej elementu.Wynalazek wyjasniony jest blizej przy po¬ mocy rysunku, na którym fig. 1 przedstawia element optyczny^, fig. 2 — obiektyw, fig. 3 — element jako czesc ukladu optycznego wedlug Schmidta, a fig. 4 wyjasnia jego wykonanie. Na plytce szklanej 8 (fig. 1) jednostronnie kulistej umieszczona jest przezroczysta warstwa 4, utwo¬ rzona z prasowanej masy benzylocelulozowej.Warstwa ta, której celem jest wprowadzenie poprawki do soczewki 3 posiada na powierzchni - odwróconej od szkla niekulista, obrotowo-syme- tryczna powierzchnie, otrzymana przez praso¬ wanie przy pomocy matrycy. Dzieki opisanemu wykonaniu unika sie skomplikowanego szlifowa¬ nia powierzchni szklanej.Obiektyw (fig. 2) sklada sie z trzech socze¬ wek 5, 6 i 7, ujetych w tulejke metalowa 8. Do soczewki 5 przymocowany jest element korygu¬ jacy 9 wykonany z polistyrenu. Dzieki obecnosci soczewek 5, 6 i 7 jakotez tulejki 8, wykluczone jest dotkniecie lub uszkodzenie elementu 9 w normalnych warunkach. Wymiary elementu 9 w kierunku osi optycznej przedstawione sa nad¬ miernie wielkie.Element optyczny (fig. 3) jest utworzony y. plytki szklanej 10 o plaskich i równoleglych powierzchniach, na której umieszczona jest nie¬ kulista, obrotowo symetryczna warstwa 11, wykonana z materialu przechodzacego z zawie¬ siny w stan zelu. Wykonywa sie ja zgodnie z wynalazkiem pr^ez umieszczenie formy 12 (fig. 4) ponad plytka szklana 10, sluzaca jako podklad. Forma jest zaopatrzona w dwa prze¬ wody, doprowadzajacy i odprowadzajacy wode, dzieki czemu utrzymuje sie pozadana tempera¬ ture formy. Forma posiada srodkowy otwór 15, przez który doprowadza sie tworzywo 16, sluzace do wytworzenia warstwy 11. Tworzywo moze stanowic np. zawiesina wodna zelatyny. Tem¬ perature formy 12 utrzymuje sie taka, aby ze¬ latyna pozostawala jeszcze w stanie rozpuszczo¬ nym. Przy stopniowym obnizaniu temperatury formy, (ewentualnie i plytki szklanej) tworzywo to scina sie i powstaje zel o okreslonej sztyw¬ nosci i elastycznosci. Wtedy usuwa sie forme 12, a tworzywo 16 pozostaje na plycie 10. Pod¬ czas wysychania nastepuje skurcz w pionowym kierunku tak, ze górna powierzchnia' warstwy 11 przyjmuje ksztalt zaznaczony linia kropko¬ wana 17. Skurcz w kierunku poziomym ^prak¬ tycznie biorac nie wystepuje, gdyz warstwa 11 przylega odrazu do plyty 10.W koncu obcina sie brzeg warstwy zelu wzdluz linii 18 i 19 i ewentualnie poddaje sie ja utwardzaniu za pomoca formaliny. W ten sposób uzyskuje sie element optyczny, który moze byc z powodzeniem uzyty • w ukladzie op¬ tycznym wedlug Schmidta. PL