Znany jest sposób dolaczania szeregowego u- kladu- kondensatora i cewki dlawikowej do zród¬ la pradu zmiennego, przy czym kondensator zwie¬ ra sie za pomoca szeregowego ukladu, zlozone¬ go z drugiej cewki dlawikowej i lampy wyladow¬ czej, wypelnionej gazem. Pierwsza z cewek dla¬ wikowych, która moze byc równiez podzielona np. na dwie czesci, oraz kondensator posiadaja takie wymiary, by na zaciskach kondensatora wystepo¬ walo wysokie napiecie, powodujace zaplon lam¬ py wyladowczej. x Urzadzenie tó wykazuje dobre wlasciwosci nie tylko przy zaplonie lampy, lecz takze i w czasie pra¬ cy lampy wyladowczej. Za pomoca tego urzadzenia mozna osiagnac np. bardzo dobry wspólczynnik mocy, dochodzacy, praktycznie wziawszy, do 1.Poza tym mozna z latwoscia osiagnac te korzysc, ze wytworzone przez lampy wyladowcze wyzsze harmoniczne tylko w nieznacznej mierze przeni¬ kaja do zródla pradu i ze urzadzenie jest malo wrazliwe na wahania napiecia zródla pradu.Wada tego urzadzenia polega jednak na tym, ze przy zamykaniu wylacznika, laczacego urza¬ dzenie ze zródlem pradu, wytwarza sie'wysokie napiecie na zaciskach kondensatora i w innych czesciach urzadzenia takze.i w tym przypadku, gdy lampa wyladowcza nie znajduje sie w swej oprawce. Równoczesnie przeplywa przez konden¬ sator i szeregowo z nim polaczona cewke dlawi¬ kowa silny prad. W tym przypadku istnieje nie¬ bezpieczenstwo, ze mozna zapomniec otworzyc wylacznik, tak ze wysokie napiecie i silny prad trwaja nadal, co nie tylko powoduje niepotrzebna strate energii, lecz prowadzic moze równiez do uszkodzen urzadzenia.Inna wada tego znanego urzadzenia jest to, ze gdy lampa wyladowcza jest zaopatrzona w elek¬ trody zarowe, które, przed zaplonem lampy wy¬ ladowczej nalezy ogrzac, trzeba zastosowac w tym celu oddzielne srodki, komplikujace urzadzenie.W urzadzeniach, w których wszystkie niezbed¬ ne do zaplonu i pracy gazowanej lampy wyladow¬ czej elementy pomocnicze sa polaczone szerego¬ wo, mozna uniknac wspomnianego niedomagania przez to, ze elektrody zarowe albo tez umiesz-11 czone w trzonku lampy wyladowczej mostki prze-N wodzace sa zawarte w szeregowym ukladzie, tak ze tyik'o przestrzen wyladowania lampy wyladow¬ czej lezy równolegle do czesci szeregowego ukla¬ du. Wlasciwosci tego urzadzenia odbiegaja jednak od wlasciwosci wyzej wspomnianego ukladu, w którym szeregowy uklad, zlozony z cewki dlawi¬ kowej i lampy wyladowczej, jest polozony równo¬ legle do kondensatora, który ze swej strony jest polaczony szeregowo z druga cewka dlawikowa.Ostatnio wspomnianego urzadzenia nie mozna jednak dowolnie zmienic tak, aby wszystkie ele¬ menty pomocnicze byly szeregowo'polaczone, al¬ bowiem w tym ukladzie polaczen znajduje sie szczególny punkt wezlowy, który jest polaczony nie tylko poprzez cewke dlawikowa z lampa wy¬ ladowcza, lecz równiez poprzez dwa* odgalezienia z obu zaciskami zródla pradu.Tego rodzaju uklady polaczen, posiadajace punkt wezlowy, polaczony poprzez cewke dlawi¬ kowa z lampa, sa nazywane w dalszym ciagu „wezlowymi ukladami polaczen".Taki wezlowy punkt polaczen wystepuje rów¬ niez w innych uizadzeniach z lampami wyladow¬ czymi, wypelnionymi gazem. Znane jest np. pola¬ czenie szeregowe gazowanej lampy wyladowczej z cewka dlawikowa, przylaczona do zródla pra¬ du, przy czym równolegle do lampy i cewki umieszczony jest kondensator, majacy na celu zmniejszenie fazowego opóznienia pfadu, pobra¬ nego ze zródla, lub nawet wytworzenie wyprze¬ dzenia fazowego. Równiez i w tym przypadku wy-. stepuje niedogodnosc, ze gdy urzadzenie jest pod napieciem w czasie, ,gdy lampa wyladowcza nie jest umieszczona w urzadzeniu, przez kondensa¬ tor plynie prad, powodujacy zbedne obciazenie -zródla pradu pradem o duzym, wyprzedzeniu fa¬ zowym. Poza tym i w tym urzadzeniu nie mozna elektrod zarowych, w które lampa wyladowcza jest zaopatrzona, rozgrzac przed zaplonem bez srodków pomocniczych.Podobny punkt wezlowy wystepuje równiez w urzadzenia, w którym kondensator, polaczony sze¬ regowo z cewka dlawikowa, jest dolaczony do zródla pradu, przy czym równolegle do'pierwszej cewki dlawikowej znajduje sie uklad szeregowy gazowanej lampy wyladowczej i drugiej cewki dlawikowej.. Pierwsza cewka dlawikowa i konden¬ sator posiadaja takie wymiary, ze przy nie zapa¬ lonej lampie wyladowczej plynie przez obwód, ze wzgledu na'nasycenie cewki dlawikowej, bardzo silny prad, wskutek czego na koncach cewki dla¬ wikowej panuje wysokie napiecie, powodujace zaplon lampy wyladowczej, przy czym obwód po zaplonie lampy wypada ze stanu równowagi chwiejnej. Gdy do tego rodzaju urzadzenia bez lamp wyladowczych zostaje przylozone napiecie, wówczas plynie przez kondensator i. cewke dla¬ wikowa stale bardzo'silny prad, przez co moga one zostac latwo uszkodzone. Poza tym i w tym urzadzeniu ogrzewanie elektrod przed zaplonem jest niemozliwe bez pomocniczych, srodków.Wynalazek ma na celu unikniecie w urzadze¬ niach, posiadajacych tego rodzaju punkt wezlowy, wyzej wspomnianych * wad, przy równoczesnym zachowaniu elektrycznych wlasciwosci, tych urza¬ dzen.Urzadzenie wedlug wynalazku odpowiada zna¬ nym wezlowym ukladom polaczen o tyle, ze za¬ wiera lampe wyladowcza, wypelniona gazem, któ¬ ra jest zaopatrzona w dwa, przynajmniej pod¬ czas pracy lampy przewodzace mostki (utworzo¬ ne najlepiej za pomoca elektro- zarowych albo. elementów, ogrzewajacych elektrody zarowe, lub za pomoca metalowych przewodników, umieszczo¬ nych w trzonkach lamp, albo wreszcie przez wy¬ ladowanie pomocnicze, wystepujace pomiedzy glównymi elektrodami i przynaleznymi im po¬ mocniczymi elektrodami), z których kazdy posia¬ da po dwa doprowadzenia pradu (A i B lub C i D), przy czym doprowadzenie A jest polaczone po¬ przez cewke dlawikowa lub w miare potrzeby po¬ przez inna impedancje z zaciskiem zródla pradu, doprowadzenie zas C jest polaczone z drugim zaciskiem ewentualnie równiez poprzez impe¬ dancje.Wedlug wynalazku cewka dlawikowa jest za¬ opatrzona w uzwojenie pomocnicze, doprowadze¬ nie B jest przylaczone poprzez uzwojenie pomoc¬ nicze i impedancje do doprowadzenia D, przy czym uzwojenie pomocnicze jest tak nawiniete, ze prad, plynacy po kolei przez glówne i po¬ mocnicze uzwojenie cewki dlawikowej, wytwarza zwrócone przeciw sobie pola magnetyczne.W urzadzeniu tym wszystkie elementy po¬ mocnicze oraz oba mostki przewodzace, umiesz¬ czone w lampie wyladowczej lub przy lampie wy¬ ladowczej, sa polaczone w szereg, tak ze gdy lampe wyladowcza wyjmie sie z oprawki obwód zostaje przerwany.- Jezeli wspomniane mostki sa utworzone za pomoca elektrod zarowych albo tez elementów grzejnych posrednio ogrzewanych elektrod zarowych, tó elektrody zarowe i ich ele¬ menty grzejne znajduja sie w szeregowym obwo¬ dzie i sa przed zaplonem ogrzewane. W ten spo¬ sób osiaga sie korzysci szeregowego polaczenia elementów pomocniczych. Równoczesnie jednak uzyskuje sie przez zastosowanie w specjalny spo¬ sób'nawinietych uzwojen pomocniczych cewki dlawikowej wlasciwosci, które dotychczas znane urzadzenia'z szeregowo polaczonymi elementami pomocniczymi nie posiadaly i które, odpowiadaja wlasciwosciom wezlowych ukladów polaczen. Przyopisie przykladu wykonania wynalazku zostanie to szczególowiej wyjasnione.Uzwojenie cewki dlawikowej moze b,yc wyko¬ nane przynajmniej czesciowo jako dwunitkowe.Podczas .normalnej pracy przeplywaja przez oba uzwojenia prady o na ogól róznym natezeniu. Po¬ niewaz uzwojenie dwunitkowe z drutów -róznej grubosci wymagaloby zbyt wiele miejsca, moze sie okazac korzystnym wykonanie uzwojenia z linki, przy czym pewna liczba drutów linki two¬ rzy uzwojenie glówne, pozostale zas — uzwoje¬ nie pomocnicze. * A Jako lampy wyladowcze, napelnione gazem, rozumie sie w dalszym ciagu nie tylko lampy wy¬ ladowcze, wypelnione jednym albo kilku gazami, lecz równiez lampy wypelnione para metalu lub mieszanina pary metalu i gazu.Na rysunku przedstawiono schematycznie przyklad wykonania wynalazku, przy czym cyfra 1 oznacza lampe wyladowcza, sluzaca do wypro- mieniowywania swiatla i posiadajaca np. oslone ru¬ rowa dlugosci 100 cm. i srednicy 3,5 cm., w któ¬ rej sa osadzone elektrody 2 i 3, pokryte materia¬ lem o duzej emisji elektronów. Lampa jest wy¬ pelniona gazem szlachetnym, np. argonem, o cis¬ nieniu kilku milimetrów slupa rteci, jako tez po¬ siada niewielka ilosc rteci, tak ze podczas pracy tworzy sie wyladowanie w niskopreznej parze rteci 0 dodatnim slupie swiatla. Wewnetrzna scianka oslony rurowej moze byc pokryta sub¬ stancja luminescencyjna, która pod wplywem powstajacego podczas wyladowania promienio¬ wania pozafiolkowego jest pobudzana do lumine- scencji. Oczywiscie mozna w urzadzeniu wedlug wynalazku zastosowac i innego rodzaju lampy wyladowcze. v / Kazda z elektrod zarowych 2 i 3 jest zaopa-, trzone w dwa doprowadzenia 4 i 5. lub 6 i 7. Do prowadzenie 4 elektrody 2 jest polaczone poprzez uzwojenie cewki dlawikowej 8 i cewke dlawiko¬ wa 9 z zaciskiem 10 zródla pradu, a doprowa¬ dzenie 6 elektrody 3 jest dolaczone poprzez wy¬ lacznik 11 do zacisku 12 wspomnianego zródla pradu.Jezeli jako zródlo pradu zastosowano transfor¬ mator o rozproszonym polu albo tez generator o wielkiej indukcyjnosci, moze ono zastapic cew¬ ke dlawikowa 9. Cewka dlawikowa 9 moze sie skladac równiez z dwu czesci, przy czym wów¬ czas jedna czesc znajduje sie jak przedstawiono na rysunku, druga zas czesc zostaje wstawiona pomiedzy wylacznik 11 i doprowadzenie 6.Doprowadzenie pradu 5 do elektrody 2 jest po¬ laczone poprzez uzwojenie 13 i kondensator 14 z doprowadzeniem 7 elektrody 3. Uzwojenie 13 jest uzwojeniem pomocniczym cewki dlawikowej, któ¬ rej .glówne uzwojenie stanowi uzwojenie 8.Uzwojenie pomocnicze 13 jest tak nawiniete, ze zwoje 8 i 13 przeciwdzialaja sobie przed nasta¬ pieniem wyladowania pomiedzy elektrodami 2 i 3.Elementy indukcyjne 9, 8 i 13 oraz element pojemnosciowy 14 sa polaczone poprzez elementy grzejne zarowycli elektrod 2 i 3 szeregowo i po¬ siadaja takie wymiary, aby pomiedzy elektroda¬ mi, wystepowalo napiecie, wystarczajace do za¬ plonu lampy. Poniewaz prad, przeplywajacy przez tego rodzaju uklad, nagrzewa przed zaplonem elektrody do temperatury emisji, przeto niezbedne napiecie zaplonu jest nizsze, niz w lampach o zim¬ nych elektrodach.Po zamknieciu wylacznika 11 pola magnetycz¬ ne uzwojen 8 i 13 przeciwdzialaja sobie, tak ze w przypadku gdy oba uzwojenia sa równe, na¬ piecie, doprowadzone do lampy 1, jest prawie ze równe napieciu na kondensatorze 14, tj. mozna powiedziec, ze pomiedzy punktami 15 i 16 pow¬ staje cos w rodzaju zwarcia. Doswiadczenia wy¬ kazaly jednak, ze oba uzwojenia 8 i 13 nie mu¬ sza byc scisle jednakowe.Po zaplonie lampy 1 ani natezenie, ani faza pradu, plynacego przez uzwojenie 13, nie odpo¬ wiada pradowi, plynacemu przez uzwojenie 8.Stwierdzono, ze równiez w tym przypadku po¬ miedzy punktami 15 i 16 nie wystepuje znaczniej¬ sza róznica napiec. Dzieki temu uzyskuje sie urzadzenie, posiadajace jak gdyby polaczone z soba punkty 15 i 16 oraz jedna cewke dlawikowa zamiast uzwojen 8 i 13, wraz z wszystkimi zwia¬ zanymi z tym korzystnymi wlasciwosciami rucho¬ wymi.Przez zastosowanie uzwojenia pomocniczego 13 mozna urzadzeniu, w którym wszystkie ele¬ menty pomocnicze sa polaczone szeregowo, nadac wlasciwosci wezlowego ukladu polaczen, nie tra¬ cac moznosci wstepnego ogrzania, elektrod oraz przerwania szeregowego polaczenia obwodu przy wyjeciu lampy z oprawki.Doswiadczalnie zostalo stwierdzone, ze nie jest rzecza konieczna , wykonac uzwojenie 13 w ten sposób i sprzegnac z uzwojeniem 8 tak silnie, ze¬ by pomiedzy punktami 15 i 16 przy palacej sie lampie nie wystepowala w ogóle zadna róznica napiec. Nawet i przy slabszym sprzezeniu pomie¬ dzy uzwojeniami 13 i 8, przy czym miedzy pun¬ ktami 15 i 16 wystepowala -róznica napiec kilku¬ dziesieciu woltów, stwierdzono, ze osiagano wlas¬ ciwosci ukladu wezlowego przynajmniej w znacz¬ nej mierze.W pewnym okreslonym przypadku byly posz¬ czególne elementy urzadzenia w ten sposób do¬ brane, ze przy napieciu sieci 220 V i 50 okresach na sekunde, prad, przeplywajacy przez wszystkie elementy, wynosil przed zaplonem lampy 0.4A, napiecie na kazdej elektrodzie wynosilo 12 V, na- — 3 —piecie zas pomiedzy elektrodami 35Q V. Przy pa¬ lacej sie lampie natezenie pobieranego z sieci pradu wynosilo 0,13 A, prad, plynacy przez kon¬ densator — 0r225 A, a prad wyladowania — 0,25 A.Cewka dlawikowa 8, 13 byla zaopatrzona w rdzen zelazny ze szczelina powietrzna o przekro¬ ju 3,7 cm2 i 0,04 cm. dlugosci. Uzwojenie 13 skla¬ dalo sie z 1460 zwojów drutu miedzianego o sred¬ nicy 0,28 mm, a uzwojenie 8 z 1380 zwojów druta o srednicy 0,2 mm. Uzwojenie 13 bylo umiesz¬ czone jako uzwojenie cylindryczne na uzwojeniu 8. Mimo ze przez uzwojenie 8 plynal calkowity prad, mozna bylo iia to uzwojenie zastosowac cienszy drut niz na uzwojenia 13.Przy palacej sie lampie wystepowaly na posz¬ czególnych czesciach urzadzenia nastepujace na¬ piecia: 77 V na cewce dlawikowej 9, 146 V na uzwojeniu 8, 2 V na kazdej z'elektrod zarowych, 149 V na uzwojeniu 13, 198 V na kondensatorze 14 i 103 V pomiedzy"elektrodami. Róznica napiec pomiedzy punktami 15 i 16 wynosila 9 V, a wspólczynnik mocy urzadzenia 0,94.Róznica napiec pomiedzy punktami 15 i 16 jest mala ze wzgledu na silne sprzezenie pomie¬ dzy uzwojeniami. Stwierdzono jednak, ze przy slabszym sprzezeniu, przy czym uzwojenia 3 i 13 lezalyby obok siebie, a pomiedzy nimi wytwa¬ rzalo sie pole rozproszone o takiej sile, ze napie¬ cie pomiedzy punktami 15 i 16 wzroslo do 57 V, nie wystepowaly * znaczniejsze zmiany w dziala¬ niu urzadzenia.Zastosowanie wynalazku nie ogranicza sie oczywiscie do podanego przykladu wykonania.Mozna np. nie stosowac cewki dlawikowej 9. Za¬ miast niej mozna zastosowac równiez kondensa¬ tor, przy czym zastepuje sie równoczesnie kon¬ densator 14 cewka dlawikowa. Przy zastosowaniu wielkiego nasycenia cewka ta moze posiadac ta¬ kie wymiary, ze wspólpracujac z czescia 9r zaste¬ pujaca kondensator, znajduje sie przed zaplonem lampy w stanie równowagi, w którym prad po¬ siada-wielkie natezenie, po zanaleniu sie jej jed¬ nak wychodzi z tego stanu.Poza tym mozna zastosowac wynalazek rów¬ niez z korzyscia w celu unikniecia wiecej niz jednego punktu wezlowego.'Dzieje sie to np. w przypadku, gdy pomiedzy doprowadzaniem 6 i wy¬ lacznikiem 11 znajduje sie cewka dlawikowa, od¬ powiadajaca cewce 8, która jest wlaczona po¬ miedzy doprowadzenie 7 i kondensator 14 i któ¬ ra zaopatruje sie wtedy w uzwojenie pomocni- ' cze.W opisanym przykladzie wykonania mostki przewodzace, wstawione w szeregowe polaczenie elementów pomocniczych, sa utworzone za pomo¬ ca elektrod 2 i 3. Lampa wyladowcza moze byc równiez zaopatrzona w dwie elektrody glówne oraz umieszczone w poblizu nich elektrody po¬ mocnicze. Elektrody glówne sa polaczone wtedy z doprowadzeniem pradu 4 lub 6, podczas gdy elektrody pomocnicze sa polaczone z doprowa¬ dzeniami 5 lub 7. . Przy uruchomieniu urzadzenia tworza sie pomiedzy kazda elektroda glówna i sasiednia pomocnicza, wyladowania pomocnicze,, które ogrzewaja elektrody glówne. Wyladowania te sa polaczone szeregowo z elementami pomoc¬ niczymi i tworza w tym przypadku wyzej wspom¬ niane mostki przewodzace. Jezeli lampa wyla¬ dowcza nie znajduje sie w swoich oprawkach, to obwód jest trwale przerwany.Wynalazek mozna i wtedy zastosowac, gdy lampa wyladowcza jest zaopatrzona w dwie elek¬ trody, nie ogrzewane przed zaplonem. W tym przypadku przewodzace mostki pomiedzy dopro¬ wadzeniami 4i i 5 lub 6 i 7 moga byc utworzone np. za pomoca dwu przewodników, umieszczo¬ nych w trzonkach lampy wyladowczej.A PL