Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia zabezpieczajacego silniki spalinowe, zwlaszcza silniki samochodowe, w którym narzad rozrzadczy, regulujacy prace silni¬ ka, moze byc nastawiany z jednej strony przez kierowce samochodu, a z drugiej — za pomoca mechanizmu poruszanego cis¬ nieniem oleju.Wedlug wynalazku niniejszego powyz¬ szy mechanizm nastawia silnik na mniej¬ sza moc wtedy, gdy cisnienie oleju spad¬ nie do wartosci zbyt malej w porównaniu z wartoscia potrzebna przy normalnej pra¬ cy silnika. Olej tloczony jest doprowadza¬ ny do powyzszego mechanizmu poprzez narzad rozrzadczy, który jest przestawia¬ ny z kolei za pomoca regulatora odsrodko¬ wego. W razie przekroczenia okreslonej liczby obrotów cisnienie oleju w powyz¬ szym mechanizmie spada, co równiez po¬ woduje nastawienie silnika na mniejsza moc wytwarzana. Urzadzenie wedlug wy¬ nalazku korzystnie jest wykonac tak, aby wspomniany narzad rozrzadczy urucho¬ miany byl elektrycznym urzadzeniem ste¬ rujacym, przestawianym przez regulator odsrodkowy, w zaleznosci od liczby obro¬ tów silnika. Najlepiej jest, gdy urzadzeniepowyzsze nastawia silnik tylko na pewna mala liczbe obrotów, np. liczbe obrotów równa 100—1500 obr/min przy najwyz¬ szej normalnej liczbie obrotów, wynosza¬ cej okolo 300 obr/min.Urzadzenie powyzsze moze byc wypo¬ sazone w przyrzad wskaznikowy, który wskazuje liczbe obrotów w zakresie po¬ miedzy najwyzsza normalna liczba obro¬ tów a najwieksza liczba obrotów, która nie powinna byc przekraczana nawet w wypadkach wyjatkowych. Znane urzadze¬ nia zabezpieczajace podobnego rodzaju badz uniemozliwiaja tylko przekroczenie pewnej liczby obrotów, badz tez — w ra¬ zie braku oleju — uruchomiaja sygnaly wskazujace, badz wreszcie zatrzymuja sil¬ nik. Znane te urzadzenia posiadaja te wa¬ de, ze wzmiankowane sygnaly czesto nie zostaja zauwazone przez kierowce w ogó¬ le wzglednie zauwazone zostaja zbyt póz¬ no. Równiez i zatrzymywanie silnika nie we wszystkich przypadkach jest dopusz¬ czalne, np. ;jezeii dany pojazd porusza sie w wiekszej kolumnie pojazdów, wówczas raptowne zatrzymanie silnika jednego z po¬ jazdów moze w pewnych przypadkach spo¬ wodowac zderzenie sie pojazdów ze soba.Powyzsze niedogodnosci zostaja usuniete przez zastosowanie wynalazku niniejszego.Wyposazenie silnika napedowego samo¬ chodu w urzadzenie zabezpieczajace we¬ dlug wynalazku niniejszego daje niezawod¬ ne zabezpieczenie z jednej strony od szkód, jakie mogloby spowodowac zbytnie obni¬ zenie sie cisnienia oleju smarowego, a z drugiej strony — od szkód, jakie mo¬ glaby spowodowac zbyt duza liczba obro¬ tów silnika. Jezeli ponadto taki samochód porusza sie w dluzszej kolumnie samocho¬ dów, mozna uniknac zderzenia sie z inny¬ mi samochodami i odprowadzic samochód na bok ze zmniejszona szybkoscia.Urzadzenie wedlug wynalazku nadaje sie zwlaszcza do zastosowania w takich samochodach, w których kierowca nie mo¬ ze oceniac biegu silnika wedlug sluchu.Wówczas przekroczenie dopuszczalnej liczby obrotów silnika kierowca moze oce¬ niac na podstawie specjalnych znaków na liczniku obrotów wzglednie na podstawie sygnalów optycznych lub akustycznych.Jezeli np. w wyjatkowych wypadkach zwiekszy sie liczbe obrotów ponad mak¬ symalna stosowana w normalnym ruchu, ale jeszcze wyjatkowo dopuszczalna ze wzgledu na silnik, wtedy oprócz wymie¬ nionego urzadzenia ostrzegajacego dziala równiez urzadzenie wedlug wynalazku, za¬ pobiegajace dalszemu wzrostowi liczby obrotów, dlawiac doprowadzenie paliwa do silnika.Ponadto wedlug wynalazku niniejszego narzad rozrzadczy moze byc wykonany w postaci regulujacego cisnienia zaworu o znanej budowie, tak iz zawór ten nada¬ je czynnikowi roboczemu cisnienie odpo¬ wiadajace kazdorazowo liczbie obrotów silnika. Za pomoca tego cisnienia urucho¬ miony zostaje narzad zamykajacy, który powoduje dzialanie cisnienia oleju w kie¬ runku przesuwu narzadu regulujacego moc, wytwarzana przez silnik. Urzadzenie to wyróznia sie specjalnie tym, ze czynnik ro¬ boczy oddzialywa na narzad rozrzadczy tylko posrednio, co daje te korzysc, ze nie¬ zbedny jest do tego celu niewielki przy¬ rzad sterujacy o prostej budowie i o nie¬ wielkim skoku roboczym, poniewaz przy¬ rzad sterujacy jest bardzo czuly i szybko reaguje na wszelkie zmiany liczby obro¬ tów.Polaczenie urzadzenia wedlug wynalaz¬ ku niniejszego z urzadzeniem, wskazuja¬ cym przekroczenie najwiekszej dopusz¬ czalnej liczby obrotów wzglednie wskazu¬ jacym liczbe obrotów w zakresie miedzy najwieksza normalna liczba obrotów i naj¬ wieksza w ogóle dopuszczalna liczba obrotów, daje w samochodach specjalne korzysci. W razie zastosowania takiego urzadzenia mozliwe sa pewne przekrocze- — 2 —nia najwiekszej liczby obrotów, stosowanej podczas normalnej jazdy, a mianowicie podczas ruszania z miejsca, wlaczania sil¬ nika i tym podobnych czynnosci. Jedno¬ czesnie uniemozliwione zostaja przekro¬ czenia najwiekszej w ogóle dopuszczalnej liczby obrotów nawet wtedy, gdy biegu sil¬ nika nie mozna sprawdzic na podstawie odglosu. Ponadto osiaga sie zadowalajace zabezpieczenie od uszkodzenia lozysk wskutek ewentualnego braku oleju lub przerwania sie przewodów, doprowadzaja¬ cych olej, oraz mozliwe staje sie wycofa¬ nie na czas samochodu z kolumny. Dzieki temu unika sie równiez bardzo powaznych szkód, wynikajacych z powyzszego i ujaw¬ niajacych sie zwlaszcza w tych samocho¬ dach, w których biegu silnika nie mozna kontrolowac na podstawie odglosu i w któ¬ rych zaklócenie biegu silnika nie mogloby byc inaczej natychmiast zauwazone.Na rysunku przedstawione sa schema¬ tycznie, przewaznie w przekroju, trzy przyklady wykonania wynalazku. W przy¬ kladach wykonania, przedstawionych na fig. 1 i 2, liczba 1 oznacza regulator odsrod¬ kowy, napedzany silnikiem i przestawia¬ jacy suwak 2. Liczba 3 oznacza sprezyne, która z jednej strony opiera sie o czesc nieruchoma (pokrywe) 4, a z drugiej stro¬ ny — o krazek 5, przymocowany do suwa¬ ka 2; liczba 6 oznacza rurke, doprowadza¬ jaca olej, polaczona z przewodami olejo¬ wymi silnika; liczba 7 — kanal, wykonany w suwaku 2 i zaopatrzony w swej dolnej czesci w rozszerzenie 9, ciagnace sie w le¬ wo. Liczby 8 i 10 oznaczaja inne rurki, któ¬ rymi plynie olej, liczba 11 — cylinder, do którego przylaczona jest rurka 8 i w któ¬ rym moze przesuwac sie tlok 12, polaczo¬ ny z tloczyskiem 13 i znajdujacy sie pod naciskiem sprezyny 14. Liczba 15 oznacza dzwignie dwuramienna, której jedno ramie 16 jest polaczone z tloczyskiem 13, a dru¬ gie 17 posiada na swym koncu powierzch¬ nie stykowa 18. Liczba 19 oznacza mano¬ metr, wskazujacy cisnienie oleju, liczba 20 — gaznik, którego przepustnica 21 jest obracana za pomoca dzwigni 22, z która polaczony jest drazek 23 zwyklego akce¬ leratora, przestawianego przez kierowce pojazdu. Na prawym koncu drazka 23 umocowana jest tarcza 24, na która naci¬ ska sprezyna 25, umieszczona w oslonie 26, do której przymocowany jest inny dra¬ zek 27 akceleratora. Liczby 29 i 30 ozna¬ czaja rurki odplywowe, które sa polaczo¬ ne np. z wnetrzem oslony silnika.Dzialanie urzadzenia, przedstawionego na fig. 1, jest nastepujace.Podczas normalnej pracy silnika samo¬ chodu, wyposazonego w powyzsze urza¬ dzenie, poszczególne czesci skladowe urzadzenia znajduja sie w polozeniu przed¬ stawionym na rysunku. Dopóki cisnienie oleju smarowego posiada wielkosc wystar¬ czajaca do nalezytego smarowania odpo¬ wiednich czesci silnika, cisnienie to prze¬ nosi sie poprzez rurke 6, kanal 7 i rurke 8 do wnetrza cylindra 11 i przytrzymuje tlok 12, wbrew dzialaniu sprezyny 14, w jego krancowym prawym polozeniu, przedsta¬ wionym na rysunku. Powierzchnia styko¬ wa 18, polaczona z tlokiem 12 za posred¬ nictwem drazka 13 i dzwigni dwuramien- nej 15, znajduje sie przy tym, jak widac z rysunku, w niewielkiej odleglosci od drazka akceleratora, tak ze przepustnica 21 jest otwarta calkowicie. Olej doplywa rurka 10 do manometru 19, który wskazu¬ je cisnienie oleju. Do odprowadzania ole¬ ju, przedostajacego sie wskutek nieszczel¬ nego osadzenia tloka 12 w cylindrze do przestrzeni, znajdujacej sie po prawej stronie tego tloka, sluzy rurka 29, która jest polaczona w znany sposób z wnetrzem oslony silnika.Jezeli cisnienie oleju z jakiegokolwiek powodu (uszkodzenia przewodu, braku ole¬ ju) spadnie ponizej cisnienia, dopuszczal¬ nego podczas normalnego dzialania silni¬ ka, wówczas odpowiednio zmniejsza sie — 3 —rówiez cisnienie w cylindrze 11. Sprezy¬ na 14 jest dobrana tak, ze w razie zmniej¬ szenia sie cisnienia oleju ponizej wielko¬ sci dopuszczalnej przesuwa tlok 12 w le¬ wo, przy czym tlok ten za pomoca tloczy- ska 13, dzwigni 15 i powierzchni stykowej 18 przesuwa drazek 23 w prawo wbrew dzialaniu sprezyny 25, przez co przymknie¬ ta zostaje przepustnica 21 (polozenie 21', zaznaczone na rysunku liniami przerywa¬ nymi) . Drazek 27 i inne pozostale czesci akceleratora moga przy tym pozostawac w polozeniu nadanym im przez kierowce pojazdu. Przy ustawieniu przepustnicy w polozenie 21' do silnika doprowadzana jest mieszanka paliwowa jeszcze w takiej ilo¬ sci, iz silnik biegne dalej z mala wydajno- sca, wynoszaca np. 10/V jego mocy cal¬ kowitej. Polozenie to moze w pewnych wa¬ runkach odpowiadac zwyklemu nastawie¬ niu gaznika na bieg jalowy silnika. Kie¬ rowca, który zauwazyl juz niedokladnosc pracy silnika, widzac zmniejszona szyb¬ kosc jazdy, wyprowadza swój samochód z kolumny na bok, zatrzymuje go i moze naprawic uszkodzenie.Jezeli liczba obrotów silnika przekra¬ cza liczbe dopuszczalna, wówczas regula¬ tor odsrodkowy 1 przezwycieza dzialanie sprezyny 3 i przesuwa suwak 2 w prawo tak daleko, ze uniemozliwiony zostaje do¬ plyw oleju z rurki 6 przez kanal 7 do rur¬ ki 8. Jednoczesnie górny wylot kanalu 7 ustawia sie naprzeciwko rurki 30. Kanal 7 pozostaje wówczas polaczony z rurka 8 swym rozszerzeniem 9. Wskutek zmniej¬ szania sie cisnienia dzieki utworzeniu sie polaczenia z rurka 30 olej, znajdujacy se pod cisnieniem w rurce 8 i komorze robo¬ czej cylindra 11, wyplywa wówczas przez rurke 30 do oslony silnika. Tlok 12 prze¬ suwa sie pod naciskiem sprezyny 14 w le¬ wo. Przepustnica 21 gaznika zostaje wów¬ czas zamknieta za pomoca zespolu narza¬ dów 13, 15 i 18, przez co zmniejszona zo¬ staje odpowiednio liczba obrotów silnika, Ze zmniejszenia sie liczby obrotów sil¬ nika, a przez to i szybkosci jazdy, kierow¬ ca wnioskuje, ze jechal poprzednio z nie¬ dopuszczalnie duza szybkoscia i nastawia akcelerator na mniejsza szybkosc. Nawet jezeli kierowca nie uczyni tego sam, na¬ cisk sprezyny 3 przezwycieza zmniejszo¬ na — wskutek zmniejszenia sie liczby obrotów silnika — sile dzialania regulato¬ ra odsrodkowego 1, tak iz suwak 2 zosta¬ je ponownie-przesuniety w lewo. Suwak 2 otwiera swym kanalem 7 ponownie pola¬ czenie pomiedzy rurka 6 i rurka 8 tak, ze urzadzenie zachowuje pewien stan równo¬ wagi. Przepustnica 21 gaznika, przestawia¬ na cisnieniem oleju w cylindrze //, jest wówczas otwarta w takiej mierze, ze utrzy¬ mana zostaje pewna liczba obrotów silni¬ ka, odpowiadajaca stanowi równowagi.Zamiast przedstawionego na rysunku urzadzenia z suwakiem 2 mozna zastoso¬ wac taka konstrukcje, w której regula¬ tor odsrodkowy 1 bedzie oddzialywal bez¬ posrednio na przepustnice 21. Poniewaz konstrukcja ta jest latwo zrozumiala oraz znana, nie zostaje wiec przedstawiona na rysunku.W przykladzie wykonania, {Przedsta¬ wionym na fig. 2, liczba 36 oznacza drazek, poruszany regulatorem odsrodkowym 1 i zaopatrzony na prawym koncu w kontakt elektryczny 37, polaczony z jednym bie¬ gunem baterii 38. Liczba 45 oznacza spre¬ zyne, a liczba 46 — talerz oporowy; licz¬ by 39 i 40 — dwie plytki kontaktowe, z których plytka 39 jest polaczona z lam¬ pa 41, a plytka 40 — z cewka 42, w której moze przesuwac sie rdzen 43, polaczony z suwakiem 2.W razie przekroczenia liczby obrotów, dopuszczalnej przy normalnym biegu sil¬ nika, regulator odsrodkowy 1 przesuwa drazek 36 w prawo. Kontakt 37 styka sie wówczas z plytka kontaktowa 39 i wlacza w obwód lampe 41. W razie dalszego wzro¬ stu liczby obrotów silnika kontakt 37 prze- — 4 -suwa sie po plytce 39 coraz dalej w prawo, az zetknie sie wreszcie z plytka kontakto¬ wa 40, przez co wzbudzona zostaje cew¬ ka 42, która wciaga w prawo rdzen 43, przesuwajacy suwak 2. Wskutek przesu¬ niecia suwaka olej zostaje wypuszczony z cylindra 11 na zewnatrz w sposób, opi¬ sany juz powyzej, i przepustnica 21 zosta¬ je mniej lub wiecej przymknieta.W przykladzie wykonania, przedsta¬ wionym na fig. 3, liczba 101 oznacza regu¬ lator odsrodkowy, który jest napedzany silnikiem pojazdu i który przesuwa suwak 102 w kanale 104 wbrew dzialaniu spre¬ zyny 103. Z kanalem 104 polaczony jest za pomoca otworu 105 kanal 106, w którym przesuwa sie narzad zamykajacy 107 wbrew dzialaniu sprezyny 108. Liczba 110 oznacza rurke, polaczona z olejowym prze¬ wodem silnika. Rurka ta rozgalezia sie na dwie rurki 111 i 112. Rurka 111 przyla¬ czona jest do kanalu 104 oraz rowka pier¬ scieniowego 113, podczas gdy rurka 112 jest przylaczona do kanalu 106. Suwak 102 posiada na swym obwodzie otwory 114, a narzad zamykajacy 107 — rowek pier¬ scieniowy 116. Otwory 115 umozliwiaja od¬ plyw oleju tlocznego do oslony silnika. Ka¬ nal 106 jest polaczony kanalem 118 z wne¬ trzem cylindra 119. W cylindrze 119 prze¬ suwa sie tlok 121, znajdujacy sie pod dzia¬ laniem sprezyny 122. Tlok 121 jest pola¬ czony za pomoca przegubu z tloczyskiem 123, które jest polaczone przegubowo z ra¬ mieniem 124 dzwigni dwuramiennej, któ¬ rej drugie ramie 125 posiada na swym kon¬ cu powierzchnie stykowa 126. Liczba 128 oznacza gaznik, którego przepustnica 129 jest przestawiana dzwignia 130, do której przylaczona jest dzwignia 131 zwyklego akceleratora. Na prawym koncu dzwigni 131 umocowana jest tarcza 132, na która wywiera nacisk sprezyna 134, umieszczo¬ na w oslonie 133. Oslona 133 jest na stale polaczona z drazkiem 135 akceleratora, przestawianego przez kierowce pojazdu.Dzialanie tego urzadzenia jest nastepu¬ jace. Fig. 3 przedstawia poszczególne cze¬ sci urzadzenia w polozeniu, zajmowanym przez nie podczas normalnego biegu silni¬ ka. Gdy cisnienie oleju w przewodach smarowniczych silnika napedowego' jest wystarczajace, to olej jest doprowadzany przez rurke 110, jej odgalezienie 112, ro¬ wek pierscieniowy 116 i kanal 118 do wne¬ trza cylindra 119 i utrzymuje w nim tlok 121 wbrew dzialaniu sprezyny 122 w polo¬ zeniu przedstawionym na rysunku, tak iz drazek 131 posiada calkowita swobode ru¬ chów. Sprezyna 103 suwaka 102 jest tak dobrana, ze przy pewnej okreslonej liczbie obrotów silnika napedowego, a przez to i regulatora odsrodkowego 101, suwak 102 zostaje przesuniety w lewo wskutek dzia¬ lania sily odsrodkowej, wytwarzanej przez regulator odsrodkowy. Wskutek tego olej moze wyplywac z rurki 111 przez otwory 114 do kanalu 117 i z tego kanalu — -przez otwór 105 pod narzad zamykajacy 107.Odpowiednio do dzialania regulatora odsrodkowego 101 na suwak 102 w kana¬ le 117 wytwarza sie cisnienie oleju i od- dzialywuje na suwak 102 lacznie z regu¬ latorem odsrodkowym i sprezyna 103. Sko¬ ro tylko sila wywarta oraz cisnienie oleju w kanale 117 i sprezyna 103 stanie sie mniejsza od sily, wywartej przez regulator odsrodkowy, wówczas suwak 102 zostaje przesuniety nieco dalej w lewo, tak iz wte¬ dy z rurki 111 moze doplywac wieksza ilosc oleju, przez co cisnienie w kanale 117 zostaje zwiekszone, tak iz przezwycieza ona dzialanie regulatora odsrodkowego 101 i przesuwa suwak 102 ponownie w pra¬ wo w polozenie posrednie przedstawione na fig. 3. Jezeli cisnienie oleju w kanale 117 staije sie tak wielkie, ze przesunie su¬ wak 102 w prawo od polozenia posred¬ niego, wbrew dzialaniu regulatora odsrod¬ kowego, wówczas pewna ilosc oleju bedzie mogla odplynac przez otwory 114 i rowek pierscieniowy 115. Wskutek tego cisnie- — 5 —nie w kanale 117 spada, tak iz przewaza¬ jace dzialanie regulatora odsrodkowego przesuwa ponownie suwak 102 w poloze¬ nie posrednie (polozenie równowagi) - A wiec w zaleznosci od liczby obrotów sil¬ nika danej chwili regulator odsrodkowy 101 wytwarza odpowiednie cisnienie oleju w kanale 117. W razie wzrostu wzglednie zmniejszania sie tej liczby obrotów cisnie¬ nie oleju w tym kanale wzrasta wzglednie zmniejsza sie. Jezeli przy pewnej liczbie obrotów cisnienie oleju w kanale 117 jest wystarczajaco duze, to przesuwa ono na¬ rzad zamykajacy 107 wbrew dzialaniu sprezyny 108 w lewo. Przez to zamkniety zostaje z jednej strony doplyw oleju z rur¬ ki 112, a z drugiej strony — wytworzone zostaje polaczenie pomiedzy wnetrzem cy¬ lindra 119 i otworem odplywowym 120 po¬ przez kanal 118 i rowek pierscieniowy 116. Wskutek tego olej, znajdujacy sie pod cisnieniem w cylindrze 119, moze zen wy¬ plynac, tak iz pod dzialaniem sprezyny 122 tlok 121 szybko przesuwa sie w lewo.Przez to ustawiona zostaje w polozenie zamkniecia (za pomoca zespolu narzadów 123, 124, 125, 130) przepustnica 129 gaz- nika 128, co powoduje ustalenie sie pew¬ nej mniejszej liczby obrotów silnika.W razie braku oleju wzglednie zbyt ni¬ skiego cisnienia oleju w przewodach sma¬ rowniczych silnika napedowego tlok 121 zostaje pod dzialaniem sprezyny 122 prze¬ suniety odpowiednio do wielkosci cisnie¬ nia w kierunku zamykania przepustnicy. PL