Glównym zródlem uchybien pomiaro¬ wych w radionamiernikach jest efekt noc¬ ny, spowodowany przez odbita od zjoni- zowanej warstwy atmosfery fale elektro¬ magnetyczna. Fala ta nadchodzi pod pew¬ nym katem do powierzchni ziemi i jest nienormalnie spolaryzowana, wskutek czego wzbudza ona w poziomych przewo¬ dach anten urzadzen radionamiarowych sile elektromotoryczna, któca powoduje bledy pomiaru.Uklad, wedlug wynalazku umozliwia calkowite wyeliminowanie szkodliwych skutków, wywolanych sila elektromoto¬ ryczna, wzbudzona w poziomych przewo¬ dach anten przez fale elektromagnetycz¬ na nienormalnie spolaryzowana, dzieki czemu usuwa calkowicie bledy nocne w radionamierzaniu.W dotychczasowych urzadzeniach ra¬ dionamiarowych stosowano dwa sposoby usuniecia efektu nocnego.Pierwszy sposób polega na kompen¬ sacji pradów, wywolanych silami elektro¬ motorycznymi, wzbudzonymi w liniach przesylowych ukladu. Oparte na tej za¬ sadzie radionamierniki posiadaja dwuprze¬ wodowe linie przesylowe, przy tym kazda z tych 1iniij jest utworzona z dwóch jed¬ nakowych przewodów poziomych wza¬ jemnie równoleglych.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wynalazca jest inz. Waclaw Struszynski.W ukladzie tym nie daje sie jednak osiagnac calkowitej kompensacji wsku¬ tek róznic pojemnosci wzgledem ziemi po¬ szczególnych przewodów Tnij przesylo¬ wych oraz niejednakowych faz sil elek¬ tromotorycznych wzbudzanych w tych przewodach. Poza tym wystepuje elektro¬ statyczne sprzezenie anten z liniami prze¬ sylowymi, co powoduje dalsze naruszenie warunków równowagi.Drugi sposób polega na zaopatrzeniu linii przesylowych w ekran, majacy usu¬ nac oddzialywanie pól elektromagne¬ tycznych na te linie. Oparte na tej zasa¬ dzie radionamierniki posiadaja jednoprze- wodowe linie przesylowe, kazda umiesz¬ czona wewnatrz rury przewodzacej, za¬ zwyczaj uziemionej. Rury te nie spelnia¬ ja swego zadania na skutek przenikania przez nie fali odbieranej. Zastosowanie tych ekranów usuwa jedynie elektrosta¬ tyczne sprzezenie anten z liniami prze¬ sylowymi.Uklad wedlug wynalazku laczy zale¬ ty obu ukladów wymienionych z pominie¬ ciem ich wad. Zastosowanie wynalazku daje moznosc dokladnego kompensowa¬ nia pradów w cewce sprzegajacej uklad radionamiarowy z odbiornikiem, wywola¬ nych przez wzbudzone w liniach przesy¬ lowych sily elektromotoryczne, oraz usu¬ wa wplyw sprzezen elektrostatycznych tych linij z antenami.Uklad radionamiarowy wedlug wyna¬ lazku zawiera dwie anteny pionowe oraz dwie linie przesylowe. Kazda z linij prze¬ sylowych jest utworzona z przewodu we¬ wnetrznego, otoczonego izolowana od nie¬ go powloka przewodzaca, bedaca przewo¬ dem zewnetrznym. Przewód zewnetrzny je&t utworzony z rury albo co najmniej dwóch pretów lub blach, polaczonych ze soba i ulozonych na powierzchni otacza¬ jacej przewód wewnetrzny. Jeden z prze¬ wodów wewnetrznych jest polaczony z poczatkiem, drugi z koncem cewki, któ¬ ra sluzy do sprzezenia ukladu radiona- nrarowego z obwodem wejsciowym od¬ biornika. Przewody zewnetrzne obu linij sa odizolowane od siebie i od ziemi. Prze¬ wód zewnetrzny linii przesylowej, której przewód wewnetrzny jest polaczony z po¬ czatkiem cewki, jest polaczony z koncem cewki i odwrotnie: przewód zewnetrzny linii przesylowej, której przewód we¬ wnetrzny jest polaczony z koncem cew¬ ki, jest polaczony z poczatkiem cewki ob¬ wodu wejsciowego.Przez symetryczne wzgledem osi wy¬ konanie lin"j przesylowych uzyskuje sie dokladna zgodnosc faz sil elektromoto¬ rycznych wzbudzonych w obu przewo¬ dach linij, co zapewnia moznosc lepszego skompensowania pradów w cewce. Osia¬ gnac to mozna np. przy wykonaniu prze¬ wodu zewnetrznego w postaci rury i umieszczeniu przewodu wewnetrznego koncentrycznie wzdluz osi rury.Rysunek przedstawia uklad zasadniczy oraz odmiany ukladu wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia zasadniczy uklad ra¬ dionamiarowy, fig. 2 — schemat zastepczy tego ukladu, a fig. 3, 4, 5, 6, 7 i 8 przed¬ stawiaja odmiany ukladu wedlug wynalaz¬ ku. W ukladzie wedlug fig. 1 do odbioru sygnalów sluza dwie anteny pionowe Al, A2. Sygnaly z anten Al, A2 sa doprowa¬ dzone do cewki L obwodu wejsciowego od¬ biornika za posrednictwem przewodów we¬ wnetrznych al, a2 linij przesylowych LI, L2. Przewody zewnetrzne bl, b2 tych linij sa odizolowane od ziemi oraz pomiedzy so¬ ba. Przewód zewnetrzny bl linii Li jest polaczony z koncem K, przewód zewnetrz¬ ny b2 linii L2 z poczatkiem P cewki L ob¬ wodu wejsciowego odbiornika. Skladowa pozioma wektora elektrycznego fali elek¬ tromagnetycznej nienormalnie spolaryzo¬ wanej wzbudza w obu przewodach zewne¬ trznych bl, b2 i wewnetrznych al, a2 kaz¬ dej linii przesylowej jednakowe co do wartosci i fazy sily elektromotoryczne, — 2 —oznaczone odpowiednio El, El', i E2, E2', przy czym El = El' i E2 = £2'. Pojem¬ nosci kazdego z przewodów zewnetrznych wzgledem ziemi sa oznaczone przez Crl, Cr2, pojemnosci pomiedzy przewodem we¬ wnetrznym i przewodem zewnetrznym kaz¬ dej z linij przesylowych przez Col, Co2.Z uwidocznionego na fig. 2 schematu za¬ stepczego ukladu wynika, ze przez cew¬ ke L nie poplynie prad, gdy potencjaly punktów P i K beda sobie równe. Takie zrównowazenie ukladu moze byc dokona¬ ne przez odpowiedni dobór pojemnosci za¬ stepczej ukladu kondensatorów Crl, Cr2 (równej Cr/2 w zalozeniu, ze Crl=Cr2= =Cr)i w stosunku do pojemnosci zastep¬ czej ukladu kondensatorów Cal, Ca2, oznaczajacych pojemnosci przewodów pio¬ nowych Al, A2 wzgledem ziemi (równej Ca/2 w zalozeniu, ze Cal=Ca2^=Ca). Po¬ jemnosc zastepcza ukladu kondensatorów Cal, Ca2 i C, gdzie C jest pojemnoscia wystepujaca pomiedzy przewodami piono¬ wymi anten Al, A2 jest równa przy Lym samym zalozeniu CuCa/2. Przez cewke L nie poplynie prad, gdy C+ Ca 2=l!w . Cr 2, gdzie spólczynnik w jest zalezny od roz¬ kladu pradu pojemnosciowego plynacego od przewodów zewnetrznych linij przesy¬ lowych do ziemi. Doprowadzenie ukladu do równowagi w sposób najbardziej do¬ godny moze byc dokonane przez dobór po¬ jemnosci Ca do pojemnosci Cr. Zmiany po¬ jemnosci anten Cal, Ca2 najpraktyczniej jest uskuteczniac za pomoca zmian dlugo¬ sci przewodów antenowych.W ukladzie wedlug fig. 3 przewody ze¬ wnetrzne linij przesylowych sa przylaczo¬ ne do konców cewki L za posrednictwem kondensatorów Cl, C2 o zmiennej pojem¬ nosci. Równowazenie ukladu moze byc uzy¬ skane przez zmiane pojemnosci tych kon¬ densatorów. Pojemnosci anten Al, A2 wz,gledem ziemi sa w tym ukladzie niere- gulowane i mniejsze niz pojemnosci te w ukladzie poprzednim.W odmianach ukladu wedlug fig. 4 i 5 równowazenie ukladu radionamiarowego uskulecznia sie na drodze indukcyjnej.W odmianie wedlug fig. 4 konce prze¬ wodów zewnetrznych linij przesylowych sa przylaczone do odczepów Ol, 02 cewki L, która jest autotransformatorem, przy czym w celu zachowania symetrii ukladu liczba wolnych zwojów cewki z kazdego jej kon¬ ca powinna byc ta sama.W odmianie wedlug fig. 5 w celu uzy¬ skania równowagi ukladu wielkosc i kieru¬ nek sprzezenia cewek Li' i L2' transfor¬ matora T powinny byc odpowiednio do¬ brane.W pewnych przypadkach korzystne jest uziemienie srodka elektrycznego cewki L.Cewka ta moze byc uziemiona w jej srod¬ ku elektrycznym w przykladach wedlug fig. 1, 3, 4, 5 np. w sposób schematycznie przedstawiony na fig. 6.Uklad wedlug wynalazku moze miec zastosowanie do radionamiarowania przy ukladzie anten pionowych, obracanych do¬ okola pionowej osi, która jest osia syme¬ trii calego ukladu. W tym przypadku sy¬ gnal jest wprowadzany do odbiornika przez sprzezenie obwodu wejsciowego odbiornika z cewka L, np., jak to uwidoczniono na fig. 7, przez sprzezenie indukcyjne tej cew¬ ki z cewka obwodu wejsciowego odbior¬ nika.Oprócz zastosowania omawianych ukla¬ dów jako ukladów radionamiarowych obro¬ towych, uklady te moga miec zastosowanie w urzadzeniach odpowiadajacych ukladowi typu Bellini-Tosi z goniometrem. W tym przypadku dwa uklady wedlug wynalazku, symetryczne wzgledem pionowej osi, kaz¬ dy skladajacy sie z dwóch anten i dwóch linij przesylowych, znajduja sie w dwóch plaszczyznach wzajemnie prostopadlych.Przyklad zastosowania ukladu wedlug wynalazku do urzadzenia radionamiarowe¬ go typu Bellini-Tosi jest przedstawiony na fig. 8. Uklad dwóch anten AN, AS znaj- — 3 —duje sie w plaszczyznie poludnika ziem¬ skiego, uklad dwóch anten AW, AE w pla¬ szczyznie prostopadlej. Anteny AN, AS za posrednictwem przewodów wewnetrznych linij przesylowych LN, LS sa przylaczone do konców cewki LNS; anteny AW, AE za posrednictwem przewodów wewnetrz¬ nych linij przesylowych LW, LE sa 'przy¬ laczone do konców cewki LWE. Przewody zewnetrzne linij przesylowych LN, LS oraz LW, LE sa przylaczone odpowiednio do ce¬ wek LNS i LWE tak samo jak w ukladzie wedlug fig. 1. Cewki te maja osie prosto¬ padle do siebie i sa cewkami antenowymi radiogoniometru. Cewka P jest cewka ra- dionamiarowa radiogoniometru i zarazem cewka obwodu wejsciowego odbiornika.Ze wzgledu na to, ze równowaga ukla¬ du jest zalezna od pojemnosci anten do ziemi, niezbednym jest zastosowanie na¬ rzadów przeciwdzialajacych zmianom tej pojemnosci, zachodzacych np. wskutek zmian wilgotnosci terenu. W tym celu mo¬ ze byc zastosowana przeciwwaga uziemio¬ na, wykonana symetrycznie wzgledem osi ukladu. Mozna zastosowac np. szereg za¬ kopanych w ziemi przewodów, rozchodza¬ cych sie promieniowo z punk Lu, w którym pionowa os symetrii ukladu przebija po¬ wierzchnie ziemi. Bardziej stale warunki symetrii mozna uzyskac przez umieszcze¬ nie linij przesylowych na wiekszej wyso¬ kosci ponad ziemia, np. na wysokosci 2 m.Uklady wedlug wynalazku maja duza przewage nad ukladami dotad znanymi, po¬ niewaz fcalkowicie eliminuja wplyw skla¬ dowej poziomej wektora elektrycznego fali elektromagnetycznej na wyniki radiona¬ mierzania. PL