Wynalazek niniejszy dotyczy rozrusz¬ nika pneumatycznego do silników wedlug patentu nr 28460, w którym potrzebna energia dostarczana jest przez sprezony czynnik gazowy, np. powietrze, sprezone uprzednio w zbiorniku, lub przez gazy, wy¬ tworzone wskutek wybuchu odpowiednich nabojów.Wedlug wynalazku rozrusznik pneuma¬ tyczny zawiera mechanizm, sluzacy do wy¬ konania polaczenia rozrusznika z silnikiem i obracania go niezaleznie od ukladu pneu¬ matycznego. Mechanizm ten moze byc urur :Jiomiany recznie lub mechanicznie i po¬ siada przekladnie do przenoszenia obrotu na narzad sprzegajacy oraz urzadzenie po¬ wodujace polaczenie tego narzadu z narza¬ dem silnika podczas obrotu przekladni. Me¬ chanizm ten zawiera poza tym sprzegla je¬ dnokierunkowe, które nie pozwalaja na uruchomienie jednego z mechanizmów uru¬ chomiajacych rozrusznika, gdy drugi me¬ chanizm jest w uzyciu.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania rozrusznika wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia widok z zewnatrz roz¬ rusznika wedlug wynalazku, fig. 2 — w wiekszej podzialce przekrój podluzny roz¬ rusznika wzdluz linii 2—2 na fig. 1, a fig. 3 — przekrój poprzeczny wzdluz linii 3—3 na fig. 2.W rozruszniku, przedstawionym na ry¬ sunku, zespól tloka i przekladni rozrucho¬ wej silnika posiada kadlub 10 z kolnie¬ rzem 12 (fig. 1), za pomoca którego roz¬ rusznik jest przymocowany do karteru 13 silnika, np. srubami 14. Wal korbowy sil¬ nika wzglednie inny wal pedny (nie przedr stawiony na rysunku) jest zaopatrzony w tarcze klowa 11, mogaca wchodzic w za¬ zebienie z takaz tarcza klowa 15 rozrusz¬ nika.Do pierscieniowego kolnierza 16, sta¬ nowiacego jedna calosc z kadlubem 10 roz¬ rusznika, przymocowany jest odlaczalnie cylinder 17, zamkniety na jednym koncu glowica 18, na drugim zas koncu scianka przegrodowa 19, stanowiaca jedna calosc z tuleja 20. Wewnatrz cylindra 17 jest umieszczony przesuwny tlok 21, polaczony z tuleja 22, zaopatrzona z zewnatrz w po¬ osiowe rowki 23, wspóldzialajace z poosio¬ wymi rowkami 24, wykonanymi na wew¬ netrznej powierzchni tullei 20. W powyz¬ szych wspóldzialajacych ze soba rowkach 23 i 24 umieszczony jest szereg narzadów tocznych, np. kulek 25, a na przeciwleg¬ lych koncach tych rowków umieszczone sa odpowiednie zderzaki 26, uniemozliwiajace wysuniecie sie kulek z tych rowków. Trze¬ cia tuleja 27 jest sprzegnieta z posrednia tuleja 22 za pomoca srubowych rowków 28 i 29, które umozliwiaja poosiowy ruch tloka 21 wzgledem zewnetrznej tulei 20 i powoduja jednoczesnie obrót tulei srod¬ kowej 27 dzieki kulkom 41, umieszczonym w rowkach srubowych 28 i 29.Podczas swego ruchu tuleja posrednia 22 przesuwa sie wewnatrz zewnetrznej tu¬ lei 20 dzieki polaczeniu, uzyskanemu za pomoca rowków 23—24 i kulek 25, i prze¬ kazuje tulei srodkowej 27 moment rozru¬ chowy, wywolany przesuwem tloka 21 za posrednictwem polaczenia, uzyskanego przez srubowe rowki 28, 29 oraz kulki 41.Wywolane tym przesuwem tarcie powo¬ duje powstawanie znacznego nacisku Ba te tuleje w kierunku osiowym. Kulki toczne 25 i 41 zmniejszaja w znacznym stopniu tarcie, które mogloby w przeciwnym razie przeciwdzialac nadmiernie sile napiecia sprezyny 42, dzialajacej w kierunku, odpo¬ wiadajacym cofaniu tloka 21. Jeden koniec sprezyny 42 opiera sie o scianke przegro¬ dowa 19 cylindra, drugi zas koniec opiera sie o pierscien oporowy 43, który stanowi jednoczesnie zewnetrzny pierscien toczny lozyska kulkowego 45, którego wewnetrzny pierscien toczny opiera sie bezposrednio na ttoku 21, tak iz kulki posrednie tego lozy¬ ska ulatwiaja swobodny obrót zewnetrzne¬ go pierscienia 43 lozyska na wydrazonym wale 22, przy czym ten pierscien zewnetrz¬ ny moze byc ewentualnie wprawiony w obrót wskutek skrecajacego dzialania spre¬ zyny 42, która podczas sciskania ulega skróceniu w miare przesuwania sie tloka do przodu. Pierscienie tlokowe 46, uszczel¬ niajace tlok wzgledem cylindra, zapobiega¬ ja stratom cisnienia podczas ruchu tloka do przodu.Dzieki polaczeniu srubami polówek roz¬ cietego pierscienia zaciskowego 47, lacza¬ cego cylinder 17 z kadlubem 10, zakonczo¬ nym kolnierzem 16, cylinder ten moze byc szybko odlaczony od kadluba (rozrusznika w celu usuniecia zen wszelkich zanieczysz¬ czen, jakie moga pozostac w nim w przy¬ padku uzycia nabojów wybuchowych jako zródla cisnienia czynnika gazowego, uru¬ chomiajacego tlok 21. Podobnie tez piers¬ cien wylotowy 62 moze byc zdjety z roz¬ rusznika, przesuwajac go wzdluz cylin¬ dra 17, którego powierzchnia zewnetrz¬ na jest nieco stozkowa, po uprzednim wy¬ kreceniu zabezpieczajacej wkretki srubo¬ wej 94 i jednoczesnym odlaczeniu oslo¬ ny 64 od wystepu glowicy 18.Wynalazek niniejszy ma na celu uzy¬ skanie stosunkowo duzej liczby obrotów napedowej tarczy klowej 15 za pomoca sto¬ sunkowo krótkiego skoku tloka 21 i z tego powodu uzyte jest stosunkowo krótkie pro- — 2 —wadzenie ze stosunkowo znacznym katem nachylenia linii srubowej rowków napedo¬ wych 28 i 29, miedzy którymi umieszczone sa kuliki toczne 41, a to w celu uzyskania wiekszej sprawnosci mechanicznej, niz mozna ja uzyskac przy bezposrednim wspóldzialaniu samych tylko gwintów te¬ go rodzaju, przy czym sprawnosc ta zosta¬ je jeszcze bardziej podwyzszona dzieki umieszczeniu kulek 25 w rowkach 23—24.Poza tym wynalazek ma na celu otrzy¬ manie odpowiedniej liczby obrotów nape¬ dzajacej tarczy klowej 15 niezaleznie od tloka. W tym celu rozrusznik zaopatrzony jest w slimak 71, osadzony w lozyskach 72 i 73 (fig. 3) na przeciwleglych sciankach górnego odcinka 9 kadluba 10 oslony, i w slimacznice 74, zazebiajaca sie ze slima¬ kiem 71, przy czym na wewnetrznej wal¬ cowej powierzchni slimacznicy sa naciete roWki 76, w których umieszczone sa odpo¬ wiednie konce przesuwnych tarcz 77 sprze¬ gla ciernego. Przesuwne tarcze 77 tego sprzegla wspóldzialaja z innym zespolem tarcz, umieszczonych na przemian pomie¬ dzy tarczami! pierwszymi i zaopatrzonych w zeberka wewnetrzne, wspóldzialajace z rowkowana tuleja 78 osadzona obrotowo za posrednictwem tulej lozyskowych 79 i 81 na opisanej wyzej nieruchomej zew¬ netrznej tullei 20. Tuleja 78 posiada na ze¬ wnetrznej powierzchni zeberka 82 na jed¬ nym koncu i gwint 83 na drugim koncu, przy czym zeberka 82 sluza do napedu tu¬ lei 84, a gwint 83 sluzy do utrzymywania pierscienia nastawczego 86 sprzegla w po¬ zadanym polozeniu, zapewniajacym odpo¬ wiednia sile nacisku sprezyny 87, wywie¬ rana na ten pierscien, okreslajac w ten sposób najwiekszy moment obrotowy, jaki przenoszony jest za pomoca sprzegla cier¬ nego z tarczami 77. Plytki dociskowe 88 i 89 ulatwiaja utrzymanie sprzegla w sta óe wlaczonym, przy czym plytka 88 sta¬ nowi jednoczesnie oparcie innej sprezyny 93, która wywiera nacisk na tuleje zapad¬ kowa 84 sprzegla 84, 94 w celu utrzyma¬ nia jej we wspóldzialaniu z druga zapad¬ kowa tuleja zebata 94 tego sprzegla. Na tylnym koncu tarcza 15 sprzegla klowego posiada zeby zapadkowe 97, wspóldziala¬ jace z odpowiednimi zebami zapadkowy¬ mi, wykonywanymi na przednim koncu dru¬ giej tarczy 98 tego sprzegla, przy czym niezbedny nacisk wlaczajacy otrzymuje sie za pomoca zwyklej sprezyny srubowej 99, której przeciwlegly koniec opiera sie o kol¬ nierz 101, przytwierdzony za pomoca od¬ powiedniego pierscienia ryglujacego do ze¬ berek 103 tulei 106, która jest zaklinowa¬ na na srodkowej tulei 27 rozrusznika. Po¬ miedzy tuleja 106 i tarcza klowa 15 sprze¬ gla jest umieszczona dodatkowa tuleja, po¬ siadajaca ukosnie skierowana szczeline do umieszczenia w niej lba trzpienia 108, wpu¬ szczonego w promieniowe wglebienie w czolowej czesci tulei 106, przy czym tule¬ ja 107 jest utrzymywana w danym polo zeniu przez tarcie, wywierane na nia tu¬ lejowa czescia tarczy klowej lr sprzegla.Tlok 21 posiada wystep srodkowy 32,s do którego jest przytwierdzona rurka 33, umieszczona teleskopowo wewnatrz srod¬ kowej tulei 27 i posiadajaca pelna czesc koncowa 34 z promieniowym wydrazeniem na kulke 111, dociskana sprezyna.Opisane wyzej urzadzenie dziala w spo¬ sób nastepujacy.Z chwila wytworzenia cisnienia w ko¬ morze cisnieniowej (nie przedstawionej na rysunku) za pomoca naboju wybuchowego, czynnik pod wysokim cisnieniem przeply¬ wa poprzez króciec rurowy 48 i szczeliny w sciance 50 rurowego wystepu glowicy 18 do komory wlotowej 49 i oddzialywa za¬ równo na tlok 21, jak i na zawór 52, utrzy¬ mujac ten zawór na gniezdzie 53 wbrew dzialaniu sprezyny 54, usilujacej otworzyc ten zawór. Tlok 21, po przezwyciezeniu oporu sily napiecia sprezyny 42, przesuwa sie w lewo. Dzieki naciskowi, wywierane¬ mu na rowki 110 i 112 srodkowej tulei 27 - 3 -ppzez dociskana sprezyna kulke 111, po¬ czatkowy ruch tloka 21 jest przekazywany na tuleje 27, a nacisk poosiowy, wywiera¬ ny za posrednictwem kolnierza 31 tulei 27 na tarcze klowa 15 sprzegla, powoduje sprzegniecie tej tarczy z tarcza klowa 11 na wale silnika. Z chwila polaczenia tarcz 11, 15 sprzegla wypadkowy opar, przeciw¬ dzialajacy dalszemu ruchowi poosiowemu srodkowej tulei 27, powoduje wprawienie w ruch obrotowy tulei 106 i wysuniecte sie kuliki 111 z rowków 110 i 112, tak iz kulka moze swobodnie przesuwac sie wzdluz we¬ wnetrznej powierzchni wydrazenia tulei 27 w miare posuwania sie tloka 21 naprzód.Jedlnoczesnie nastepuje obracanie walu silnika; wtedy zeby sprzegajace na tylnym koncu tulei 94 przeskakuja luzno po zebach na przednfrn koncu tulei 84. W zwiazku z tym nalezy zaznaczyc, ze tylny koniec pierscieniowy tarczy klowej 15 sprzegla klowego wspóldziala z zeberkami 96 tulei 94% tak iz tarcza klowa 15 moze wykony¬ wac pewne ograniczone przesuniecie po¬ osiowe po ugieciu srubowej sprezyny 95.Sprezyna 95 opiera sie o plytke oporowa 100, której czesc kolnierzowa jest przymo¬ cowana do kadluba 10 za pomoca jednej lub kilku srub 109. Nastepnie tlok 21 osia¬ ga polozenie, w którym otwory wylotowe 60 zostaja odsloniete, tak iz sprezony czyn¬ nik wyplywa przez przewód 61. Sprezy¬ na 42 moze nastepnie cofnac tlok 21 w po¬ lozenie normalne, przedstawione na rysun¬ ku. Silnik w pewnej chwili zaczyna praco¬ wac i obracac sie o wlasnej mocy szybciej niz tarcza klowa 15 sprzegla, co umozliwia nachylony ksztalt tylnych grzbietów zebów, przy czym dopóki nie nastapi rozsuniecie tarcz klowych 15, 11, sprzeglo pozostaje w stanie zazebienia.Czynnik pod cisnieniem, po przeplywie przez pierscien wylotowy 62 i przewód 61A wskutek odsloniecia przez tlok 21 otwo- lów 60 wplywa nastepnie do komory wy¬ lotowej 63 z otworami, umieszczonej w ko¬ morze rozrzadczej 64 (na swej drodze prze¬ plywu do przewodu wylotowego 91), na stamtad poprzez kanal laczacy 65 (o sze¬ rokosci w przyblizeniu równej dlugosci) do komory zaworu 52, w której wywiera na¬ cisk na wewnetrzna strone grzybka tego zaworu, tak iz otrzymuje sie sile nacisku, która lacznie z naciskiem sprezyny 54 wy¬ starcza do podniesienia grzybka zaworu 52 z {gniazda 53. Gdy to nastapi, to -pozostaly czynnik pod cisnieniem w cylindrze 17 mo¬ ze wyplynac do atmosfery poprzez otwar¬ ty wówczas zawór 52, którego wielkosc skoku jest ograniczona zderzakiem piers¬ cieniowym 67, przy czym taki wyplyw czynnika trwa az do chwili powrotnego ru¬ chu tloka 21 pod dzialaniem sily napiecia sprezyny 42. Sila napiecia tej sprezyny przezwycieza szybko spadajace cisnienie wyplywajacego czynnika, tak iz zawór 52 zostaje zamkniety dzieki bezposredniemu zetknieciu sie wrzeciona 68 zaworu z prze¬ suwajacym sie w prawo tlokiem, przy czym dlugosc wrzeciona 68 zaworu jest dobra¬ na, aby zapewnione bylo calkowite osadze¬ nia grzybka zaworu z chwila, gdy tlok na drodze powrotnej osiaga swe normalne wyjsciowe polozenie, przedstawione na ry¬ sunku. Gdy czynnik pod cisnieniem zosta¬ nie w ten sposób usuniety z cylindra 77, to urzadzenie jest gotowe do nastepnegj dzialania przez ponowne wprowadzenie, w razie potrzeby, czynnika pod cisnieniem przez wlot 48.Lamliwa przegroda 92 przedziela komo¬ re wylotowa 63 od komór wlotowych 48t 49 i moze ulec peknieciu w celu .wypusz¬ czenia czynnika w razie nadmiernego wzro¬ stu cisnienia, przy czym takie pekniecie umozliwia przedostanie sie nadmiaru czyn¬ nika pod cisnieniem przez przewód wylo¬ towy 91.Gdy rozruch silnika ma byc uskutecz¬ niony recznie lub mechanicznie niezalez¬ nie od rozrusznika, to nalezy wprawic w ruch obrotowy odpowiednia korbe, wpusz- — 4 —czorta koncem w wystajaca z rozrusznika rurke 36 z odpowiednim otworem na trzpien 37 do zamocowania korby, stano¬ wiaca jedna calosc ze slimakiem 71. Obra¬ canie slimaka 71 i napedzanej przezen sli¬ macznicy 74 powoduje za posrednictwem sprzegiel 76, 78 i 84, 94 obracanie tarczy klowej 15 sprzegla rozrusznika, przy czym taki obrót wywoluje ruch obrotowy tulei 107, która posuwa sie jednoczesnie na¬ przód dzieki wspóldzialaniu jej ukosnej szczeliny z 'trzpieniem 108, tak iz tarcze klowe 15 i 11 sprzegla zazebiaja sie ze so¬ ba. Nastepnie tarcze klowe 15, 11 sprzegla obracaja sie lacznie jako jedna calosc, podfczlas gdy tuleja 107 jest powstrzymy¬ wana od dalszego obracania sie za pomo¬ ca trzpienia 108, natomiast zeby 97 slizga¬ ja sie swobodnie po zebach tulei 98, tak iz napedza!jace czesci tloka pozostaja nie¬ ruchome. Rozlaczenie tarcz klowych 11, 15 sprzegla odbywa sie w opisany wyzej spo^- sób tak samo, jak to ma miejsce podczas dzialania rozrusznika przy napedzie za po¬ moca tloka 21. PL