Wynalazek dotyczy samoczynnej kom¬ pensacji uchybów, wywolanych przez zmiany temperatury przyrzadów takich jak: barometry, wysokosciomierze, szyb¬ kosciomierze do statków powietrznych, wariometry waz wszelkie inne przyrzady, oparte na pomiarze cisnienia, zawierajace choc jedna sprezysta blone, której ugie¬ cie zalezy wzglednie odpowiada wielkosci nadcisnienia lub niedopreznosci.Przyrzady takie zawieraja najczesciej badz jedna gietka blone metalowa, ugina¬ jaca sie w kierunku prostopadlym do' swej plaszczyzny pod wplywem róznicy cisnien po obu jej stronach, badz dwie takie blo¬ ny, polaczone tak, iz tworza puszke, któ¬ rej scianki rozszerzaja sie i kurcza zalez¬ nie od tego, o ile cisnienie w jej wnetrzu jest wyzsze lub nizsze od cisnienia zew¬ netrznego.Blona wzglednie blony sa wykonane np. z brazu berylowego i zazwyczaj zao¬ patrzone w okrezne wyoblenia, a to dla zwiekszenia swej podatnosci. Ugiecie blo¬ ny lub blota przenosi sie za posrednictwem odpowiedniego mechanizmu najczesciej mechanizmu, powiekszajacego ruch, na wskazówke, obrotowa tarcze lub inny od¬ powiedni narzad, wskazujacy cisnienie, predkosc zmian cisnienia lub inna wiel¬ kosc, zalezna od cisnienia lub do niego proporcjonalna- Wyraz „cisnienie" ozna-cza tu zarówno cisnienie wyzsze od at¬ mosferycznego, jak i nizsze tj. niedoprez- nosc.Niektóre z takich przyrzadów, np. sto¬ sowane na statkach powietrznych, musza dzialac w bardzo szerokim zakresie tem¬ peratury, poniewaz musza dzialac na bar¬ dzo róznej wysokosci i w róznym klima¬ cie. Podczas lotu statku powietrznego zmiany temperatury moga byc bardzo gwaltowne, np. gdy samolot bardzo szyb¬ ko wznosi sie lub opada. Zmiana tempe¬ ratury od temperatury stosunkowo niskiej do temperatury stosunkowo wysokiej lub na odwrót wywiera na przyrzad pomiaro¬ wy dzialanie dwojakie.Dzialanie pierwsze polega na tym, ze szkielet, laczniki, dzwignie, kólka zebate, walki i inne czesci mechanizmu przyrzadu zmieniaja rozmiary, a ewentualnie i ksztalt tak, iz jezeli przyrzad jest wystawiony na dzialanie temperatury innej niz ta, w któ¬ rej zostal wycechowany, to wskazówka iiie stoi na zerze podzialki, gdy blona nie ma ugiecia, i wskazanie przyrzadu jest obarczone uchybem, zaleznym od tempe¬ ratury, zwykle zwanym uchybem poloze¬ nia zerowego.Dzialanie drugie polega na tym, ze zmieniaja sie fizyczne wlasciwosci mate¬ rialu blony. Stosunek ugiecia blony do ci¬ snienia zalezy nie tylko od jej srednicy, grubosci oraz ksztaltu i liczby ewentual¬ nych wyoblen, ale i sprezystosci jej ma¬ terialu; otóz sprezystosc metali najczesciej uzywanych na takie blony, np. brazu fos¬ forowego lub berylowego, zalezy od tem¬ peratury, tak iz jezeli przyrzad ma tempe¬ rature inna niz ta, w której zostal wyce¬ chowany, to ugiecie blony od danego ci¬ snienia jest inne i wskazanie przyrzadu jest obarczone uchybem, wywolanym przez temperatury, a wynikajacym ze zmiany stalej przyrzadu, spowodowanej przez temperature. Zjawisko to wystepuje oczywiscie szczególnie silnie w tempera¬ turach bardzo wysokich i bardzo niskich.Do samoczynnej kompensacji obu ro¬ dzajów wyzej wspomnianych uchybów, wywolanych przez temperature, stosowa¬ no dotychczas paski dwumetalowe jako czesci mechanizmu przenoszacego ugiecie blony na walek wskazówki. Kompensacje drugiego z tych skutków, zwykle nazywa¬ na kompensacja „zakresu", osiaga sie za¬ zwyczaj za pomoca nastawianego paska dwumetalowego, osadzonego na walku mechanizmu, przenoszacego ruch i stano¬ wiacego korbe, za posrednictwem której walek ten jest obracany; dlugosc ramienia tej korby zalezy od temperatury tak, iz zaleznosc ta kompensuje zaleznosc od niej sprezystosci blony. Kompensacje pierw¬ szego z wspomnianych skutków, zwykle nazywana „kompensacja zera" osiaga sie najczesciej za pomoca drugiego nastawia¬ nego paska dwumetalowego, laczacego trzpieniek osadzony w srodku blony tak, iz tworzy on ramie dzwigni, lezace w pla¬ szczyznie równoleglej do plaszczyzny przepony, przy czym wolny koniec pola¬ czony jest z jednym koncem korbowodu, drugim koncem polaczonego z pierwszym paskiem dwumetalowym, osadzonym na walku mechanizmu. Skuteczna dlugosc drugiego paska dwumetalowego jest na¬ stawiona tak, ze wskazówka pozostaje na zerze podzialki we wszystkich tempera¬ turach pomiedzy najnizsza i najwyzsza temperatura, która wedlug przewidywan moze dzialac na przyrzad. Tak wiec po¬ trzebne sa tutaj dwa paski dwumetalowe, przy czym oba te paski wchodza jako czesc skladowa w sklad mechanizmu, przenoszacego ruchy od narzadu przepo¬ nowego na walek wahliwy, który urucho¬ mia wskazówke za posrednictwem odpo¬ wiedniej przekladni.Wynalazek polega na zastapieniu ta¬ kich dwóch pasków dwumetalowych in¬ nym narzadem kompensacyjnym, stano- — 2 —wiacym czesci mechanizmu do przenosze¬ nia ugiecia blony na wskazówke, przymo¬ cowane bezposrednio do blony i nadajace jej zalezne od temperatury naprezenie po¬ czatkowe, kompensujace zarówno zmiany, odpowiadajace temperaturze stalej przy¬ rzadu, jak i uchyb polozenia zerowego.Narzad kompensacyjny zawiera ele¬ ment dwumetalowy o ksztalcie kolistym, przymocowany do blony w jej srodku tak, ze laczy rozstawione punkty tejze blony i przesklepia czesc jej pod naprezeniem, zmiennym zaleznie od temperatury. W przypadku blony, zaopatrzonej w 'okrazne wyoblenia, narzadem kompensacyjnym jest plytka dwumetalowa, przymocowana do blony w jej srodku, a brzegiem oparta o grzbiet przynajmniej pierwszego wyoble¬ nia najblizszego srodkowi.Narzad kompensacyjny przyrzadu we¬ dlug wynalazku jest przymocowany nasta- wialnie dó blony, umozliwiajac nastawia¬ nie kompensacji na potrzebna wielkosc.Rysunek przedstawia przyklad jednej postaci wykonania przyrzadu wedlug wy¬ nalazku, a mianowicie w zastosowaniu do aneroidowego wysokosciomierza lotnicze¬ go. Fig. 1 przedstawia jego pionowy prze¬ krój podluzny wzdluz linii /—1 na fig. 2; fig. 2 — jego przekrój poprzeczny wzdluz linii 2—2 na fig. 1; fig. 3 — podluzny prze¬ krój puszki z plytka kompensacyjna i na¬ rzadami nastawczymi; fig. 4 — widok z góry komory rozszerzalnej z fig. 3.Wysokosciomierz, zawierajacy przy¬ rzad wedlug wynalazku, ma walcowy ka¬ dlub 5, przystosowany do osadzenia w ta¬ blicy przyrzadowej isamolotu, zaopatrzony w scianie tylnej 7 w gwintowana nasadke 6, sluzaca do polaczenia wnetrza kadlu¬ ba 5 za pomoca odpowiedniego przewodu (nie przedstawionego na rysunku) z pew¬ nym punktem cisnienia statycznego na sa¬ molocie, a na przednim otwartym koncu zamkniety szybka .8, przymocowana pier¬ scieniem rozporowym 9.Mechanizm przyrzadu jest osadzony na szkielecie, utworzonym z dwóch równo¬ leglych, ustawionych w pewnej odleglosci od siebie kolistych plytek 10,"11, polaczo¬ nych zespórkami 12, 13, 14 i zaopatrzo¬ nych w otwory 15, 16, 17 w celu zmniej¬ szenia ciezaru- Plytka tylna 10 opiera sie o okrezne wytoczenie 18 scianki kadluba 5, a caly szkielet jest przymocowany pier¬ scieniem rozporowym 19, przylegajacym do plytki przedniej 11.Czulym elementem narzadu pomiaro¬ wego jest aneroid, to znaczy oprózniona puszka 20, utworzona z dwóch wyoblo- nych kolistych blon metalowych 21, 22, zlutowanych wzdluz obwodu. Do blony dolnej 22 przymocowany jest slupek nos¬ ny 23, osadzony w otworze wspornika nosnego 24, przymocowanego do zespór- ki 14.W srodku blony górnej 21 przymoco¬ wany jest trzpieniek 25, rozwidlonym kon¬ cem górnym 26 polaczony przegubowo przetyczka 28 z dolnym koncem korbo¬ wym 27, którego koniec górny jest pola¬ czony przegubowo przetyczka 30 z roz¬ widlonym koncem korby 29, której piasta 31 jest osadzona za pomoca srubki naci¬ skowej 33 na wahliwym walku 32, osa¬ dzonym obrotowo w lozyskach plytek 10, 11 tak, iz obraca on sie pod dzialaniem korbowodu 27 i korby 29 przy zmianach ugiecia komory rozszerzalnej 20.Wahliwy walek 32 jest owiniety spre¬ zyna powrotna 34, której koniec wew¬ netrzny jest przymocowany do tegoz wal¬ ka, a zewnetrzny do rozporki 12. Na wal¬ ku 32 osadzony jest wycinek zebaty 35, za¬ zebiony z kólkiem zebatym 36, osadzonym na walku 37, którego jeden koniec jest obrotowo osadzony w plytce 11, drugi zas koniec we wsporniku 38, przymocowanym do plytki 11, Koniec tego walka, osadzo¬ ny w plytce 11, przechodzi na druga jej strone poprzez tarcze 39 i dzwiga na so¬ bie wskazówke 40, obracajaca sie wzdluz — 3 —nie przedstawionej na rysunku podzialki tarczy 39.Uchybom od luzu w zazebieniu wycin¬ ka 35 z kólkiem 36 zapobiega spiralna sprezynka wlosowa 41, koncem wewnetrz¬ nym przymocowana do walka 37, a zew¬ netrznym sruba 42 do wspornika 38.W miare zmian ugiecia komory roz¬ szerzalnej lub aneroidu 20 wskazówka 40 przesuwa sie po podzialce tarczy 39, jest bowiem obracana korbowodem 27, korba 29, wahliwym walkiem 32, uzebionym wy¬ cinkiem 35, kólkiem zebatym 36 i wal¬ kiem 37.Narzad kompensacyjny zawiera ele¬ ment dwumetalowy, utworzony z polaczo¬ nych dwóch krazków 47, 48 z metali o róz¬ nym wspólczynniku rozszerzalnosci ciepl¬ nej. Ten element jest przymocowany do blony 21 w jej srodku nakretka 44, wkre¬ cona na gwint 45 trzpienka 25, przecho¬ dzacego przez srodkowy otwór czesci lub krazka 43 i brzegiem oparty o grzbiet naj¬ blizszego srodkowi okreznego wyoblenia blony 21. Ramie lub element dwumetalo¬ wy 43 przy ugieciu nadaje wiec blonie 21 zalezne od temperatury wygiecie poczat¬ kowe pod wplywem zmian temperatury, powodujac powstanie sil korekcyjnych, dzialajacych na blone, a przez to i na ca¬ la puszke, tak iz bledy, spowodowane przez zmiany wspólczynnika sprezystosci materialu plytki oraz bledy spowodowane przez zmiany rozmiarów czesci mechaniz¬ mu, przenoszacego ruchy, ulegaja samo¬ czynnej kompensacji. Stopien kompensacji mozna regulowac nakretka 44 tak, aby wywolac w puszce z góry ustalone napre¬ zenie poczatkowe, nadajac jej przez to ta¬ kie wlasciwosci, aby jej uchyby, wywola¬ ne przez temperature, byly skompenso¬ wane. Jezeli bowiem plytka dwumetalo- wa 43 jest w temperaturze np. pokojowej plaska i wywiera na sam srodek blony 21 sile skierowana do góry, to po obnizeniu temperatury wygina sie ona, przybierajac ksztalt czaszy kulistej, wypukloscia zwró¬ conej w dól; jej srodek przesuwa sie wzgledem opartego o wierzcholek wyoble¬ nia blony 21 brzegu plytki 43 w dól, zmniejszajac wygiecie blony 21 w stopniu proporcjonalnym do spadku temperatury.Przy wzroscie temperatury wystepuje zja¬ wisko odwrotne.Tak wiec wynalazek podaje nowe na¬ rzady, reagujace na temperature i dajace w wyniku zarówno kompensacje zera, jak i kompensacje zakresu przyrzadu wskaz¬ nikowego typu, posiadajacego rozszerzal¬ ny narzad przeponowy, dzieki czemu ble¬ dy, spowodowane przez zmiany tempera¬ tury, sa poprawiane we wszystkich punk¬ tach podzialki przyrzadu; w .szczególnosci wynalazek podaje narzady reagujace na temperature, które nie sa wlaczone w me¬ chanizm, przenoszacy ruchy i nie stano¬ wia jego czesci, lecz stanowia jedna z pra¬ cujacych czesci samego narzadu przepo¬ nowego. PL