Wynalazek dotyczy odbiornika radio¬ wego z nakladaniem czestotliwosci, który jest przystosowany do odbioru stacji radio¬ wych, zawartych w jednym lub wielu sto¬ sunkowo szerokich zakresach czestotliwosci i w pewnej liczbie stosunkowo waiskich pasm czestotliwosci, zwlaszcza na falach krótkich.W odbiornikach wielozakresowych sto¬ suje sie zwykle jako narzady strojenia od¬ biornika w zakresie krótkofalowym te sa¬ me kondensatory zmiennej które sluza do strojenia odbiornika w zakresach fal dluz¬ szych, Z tego powodu calkowity zakres fal odbieranych przez odbiornik moze byc po¬ dzielony na kilka tylko zakresów fal, za¬ chodzacych na siebie, co sprawia trudnosci przy obsludze odbiornika.W obecnym bowiem stanie radiokomu¬ nikacji dlugosci fal stacji krótkofalowych sa skupione w pewnej liczbie stosunkowo waskich pasm fstl; stacje mieszczace sie w jednym pasmie znajduja sie wiec na( skali odbiornika bardzo blisko siebie, przez co trudno jest dokladnie nastroic odbiornik Aa dana stacje.Qprócz tego kondensatory zmienne od¬ biornika obejmuja duzy 'zakres fal, wobec czego stosunek Ltidukcyjnosci do pojemno¬ sci obwodu drgan przy tym koncu zakresu, w którym leza fale dluzsze, jest bardzo niekorzystny.Pierwsza z 'Wymienionych wad usuwa sie zwykle za pomoca tak zwanego „rozsze¬ rzenia pasma". W tym celu wlacza sie do¬ datkowy zmienny kondensator o malej po¬ jemnosci rówtnoleigle do glównego zmien¬ nego kondensatora.Przy pomocy glównego 'zmiennego kon¬ densatora mozna nastawic odbiornik na po¬ zadane pasmo fali krótkich, natomiast przy pomocy malego zmiennego kondensatora dostraja isie odbiornik dokladnie # tym pas¬ mie fal. W odbiornikach radiowych z na¬ kladaniem czestotliwosci sposób ten posia¬ da te wade, ze bardzo trudno daje sie uzy¬ skac dokladne zestrojenie poszczególnych obwodów drgan odbiornika.W odbiorniku wedlug wynalazku po¬ wyzsza wada jest usunieta dzieki temu, ze przy odbiorze stosunkowo waskich pasm fal .strojony jest tylko obwód drgan oscyla¬ tora miejiscowego odbiornika, natomiast po¬ zostale obwody rezonansowe odbiornika nie sa sitrojone.W tym celu zastepuje sie zmienne na¬ rzady strojeniowe obwodów drgan, znajdu¬ jacych sie przed -pierwsza lampa detekcyj¬ na, narzadami stalymi, dzieki czemu uzy- skuije sie równiez to, ze obwody drgan dla zakresu fal krótkich, jako obwody zlozone z pojemnosci i indukcyjnosci stalych, mo¬ ga byc dobrane najkorzystniej.W tym przypadku nalezy jednak dla kazdego pasma fal przelaczac wszystkie obwody drgan wielkiej czestotliwosci.W odbiorniku wedlug wynalazku, w ce¬ lu unikniecia nadmiernej liczby kontaktów przelacznika, stosuje isie w oscylatorze miejscowym, w ukladzie Hartley'a, dla pewnej liczby kolejno po sobie nastepuja¬ cych zakresów fal, jedna tylko cewke sa- moindukcyjna z odczepem przylaczonym do katody lampy oscylacyjnej; dla róznych kolejno po sobie nastepujacych zakresów fal wlacza sie równolegle do tej cewki in¬ ne cewki sanioindiukcyjne.Na fig. 1 rysunku uwidoczniono stopien wielkiej czestotliwosci odbiornika radiowe^ go z nakladaniem czestotlwosci, znajdujacy sie pomiedzy antena a lampa mieszajaca.Lampa wzmacniajaca wielkiej czestotliwo¬ sci 5 zawiera katode 7, siatke rozirzadcza 8, anode 9, siatke przeciwemisyjna 10 i siatke ekranowa 11. Siatka rozrzadcza 8 jest po¬ laczona za pomoca przewodów 14 i 15 oraz kondensatora 16 z odpowiednim stykiem 12 przelacznika zakresów 13. Pomiedzy prze¬ wód 14 a uziemienie wlaczony jest zmien¬ ny kondensator wyrównawczy 17. Siatka rozrzadcza 8 jest przylaczona poprzez opor¬ nik 19 i przewód 18 do zródla napiecia siat¬ kowego. Katoda 7 jest polaczona z uzie¬ mieniem 20.Styk 12 jest nieruchomym stykiem prze¬ lacznika 13; styk ten moze stykac sie z ru¬ chomym przewodnikiem 22, umieszczonym wzdluz szeregu nieruchomych styków, któ¬ re sa umieszczone w jednym rz%&zvd, ze sty¬ kiem 12 i których liczba odpowiada liczbie zakresów fal, na które odbiornik mozna na¬ stawiac. Na fig. 1 przedstawiono siedem styków nieruchomych 23—29, z którymi ko¬ lejno moze laczyc sie styk 30, znajdujacy sie na ruchomym przewodniku 22.Styki 23, 24 i 25 sa dolaczone do nie uziemionych konców cewek samoindukcyj- nych 31, 32 i 33, natomiast styki 26, 27, 28 i 29 sa dolaczone do zaczepów cewki 34, której jeden koniec jest równiez uzie¬ miony.Gdy istyk 30 jest przesuwany wzdluz rzedu styków 23—29, to nastepuje kolejne polaczenie obwodu wejsciowego lampy wzmacniaj acej wielkiej czestotliwosci 5 z cewkanii 31^33 i czesciami cewki 34. An¬ tena 35 jest sprzezona indukcyjnie z cew¬ kami 31—34 za pomoca cewek 36—39.Cewki 38 i 39 sa polaczone równolegle, a szeregowo z nimi, miedzy antena 35 a zie¬ mia 40, wlaczone sa cewki 36 i 37.Znajdujacy sie na ruchomym przewod¬ niku 22 drugi styk 44 laczy sie kolejno ze stalymi stykami 45, 46 i 47 przelacznika — 2 —w tym samym czasie igdy styk 30 Laczy sie odpowiednio ize stalymi stykami 23, 24 i 25; styki 45, 46 i 47 sa polaczone przewodem 48 ze statorem kondensatora 42, którego rotor jest uziemiony, dzieki czemu ten kon¬ densator strojeniowy 42 jest wlaczony rów- ndlegle do dbwodu wejiscioWego lampy wzmacniajacej 5 tylko wówczas, gdy obwód ten jest polaczony z cewka 31, 32 lub 33; natomiast gdy dbwód wejsciowy jest pola¬ czony z jednym z odprowadzen cewki 34, kondensator ten jest wylaczony. Przy po¬ mocy kondensatora 42 cewka 31 moze byc strojona np. Wtzw, zakresie „A", obejmuja¬ cym czestotliwosci od 530 cewki zas 32 i 33 moiga byc strojone odpo¬ wiednio w zakresach „B" (2300—7000 kc/s) i „C" (7000—22000 kc/s).Kondensator sitrojeniowy 42 jest uru¬ chomiamy za pomoca galki 54, jak to sche¬ matycznie uwidoczniono linia przerywana 51. Nazwe odbieranej stacji podaje wska¬ zówka 53, poruszajaca sie nad pewna licz¬ ba skal 52, umieszczonych w okienku 50.Jak uwidoczniono przerywana linia 55, galka 54 uruchomia równiez rotor drugiego zmien¬ nego kondensatora strojeniowego 56, stano¬ wiacego czesc obwodu drgan wielkiej cze¬ stotliwosci, znajdujacego sie miedzy lampa wzmacniajaca 5 a lampa mieszajaca 6, oraz rotor zmiennego kondensatora strojeniowe¬ go 58 (fig. 2 — linia przerywana 57), przy¬ naleznego do oscylatora (miejscowego, który [zostanie opisany w dalszej czesci niniejsze¬ go opisu. Trzykondensatory 42, 56 i 58 mo¬ ga tworzyc jeden mechaniczny zespól kon¬ densatorów, który mozna rozrzadzac za po¬ moca galki 54.Przy odbiorze pasm krótkofalowych kondensatory 42 i 56 sa wylaczone, a oba uwidocznione na fig. 1 obwody wielkiej cze¬ stotliwosci zostaja dostrojone na stale do czestotliwosci, lezacej w srodku odpowied¬ niego pasma. Dzieki temu, ze pasma te sa od siebie dostatecznie oddalone, oraz ze sa one stosunkowo waskie (okolo 300 kc/s), uzyskuje sie w kazdym pasmie dostateczna selektywnosc odbioru, chociaz strojeniu po¬ dlega tylko oscylator.Styki 60—64 w przelaczniku 13, lacznie z drugim ruchomym przewodnikiem 65, po¬ laczonym mechanicznie na stale z przewod¬ nikiem 22, powoduja zwarcie nieczynnych czesdi cewek antenowych i odbiorczych.Znajdujacy sie na niskim potencjale zacisk (66) cewek antenowych 38 i 39 jest pola¬ czony za pomoca przewodu 67 ze stykiem 63, natomiast punkt 68 polaczenia cewek antenowych 36 i 37 jest dolaczony za po¬ moca przewodu 69 do styku 62.Ruchomy przewodnik 65 dotyka stale styku 60, polaczonego za pomoca przewodu 70 ze stykiem 26 i z nie uziemionym kon¬ cem 49 M krótkofalowej cewki 34.Staly istyk 61 jest polaczony za pomo¬ ca przewodu 71 ze stalym stykiem 29 i z od¬ prowadzeniem 19 M cewki 34. W polozeniu przelacznika 13 odpowiadajacym nastawie¬ niu odbiornika na' odbiór zakresu „B" cew¬ ka 34 jest pranie cala zwarta poprzez sty¬ ki 26, 60, przewodnik 65 i styk 61. To krót¬ kie zwarcie pozostaje utrzymane przy prze¬ laczeniu na odbiór zakresu „C". Wdkuitek tego, ze odprowadzenie 19 M cewki 34 jest prawie na potencjale ziemi, cewki anteno¬ we 36 i 37 zostaja ziwarte poprzez styki 62 i 63 kolejno dla zakresów „B" i „C".Trzeci ruchomy przewodnik w przelacz¬ niku 13 oznaczony liczba 74 i 75 (u dolu rysunku) posiada wystajacy styk 76, mo¬ gacy zetknac sie z niektórymi ze styków 23—29. W trzech kolejnych polozeniach przelacznika styk 76 jest polaczony z uzie¬ mionym kontaktem 77, przy czym, jak przedstawiono linia przerywana 75, w tych trzech polozeniach styka sie on kolejno z kontaktami 23, 24 i 25, azeby odpowied¬ nio spiac krótko cewki dla zakresu „A" lub „B", gdy odbiornik jest nastawiony ko¬ lejno na odbiór zakresu „B" lub „C". W na¬ stepnych polozeniach, dla odbioru pasm 49 M i 31 M, przewodnik ten laczy ze so- - 3 —fca styki 25 i 47 wzglednie 26 i 60; jest wiec bez wplywu na uklad. Natomiast w dwóch dalszych polozeniach przelacznika, odpo¬ wiadajacych pasmom 25 M i 19 M, prze¬ wodnik 74 powoduje polaczenie styku 60 ,ze stykiem 27 wzglednie 28, dzieki czemu nie¬ czynne czesci cewki 34 zostaja zwarte, z wy¬ jatkiem czesci lezacej bezposrednio przy czesci czynnej.Przelacznik 13 jest obrotowy dzidki cze¬ mu przy kreceniu jego galki nastawozej styki sa ciagle kolejno przelaczane, co oznaczono na rysunku, uwidoczniajac linia przerywana 75 (u dolu) ruchomy przewod¬ nik 74. Ruchome przewodniki przelacznika 13 sa polaczone ze soba mechanicznie cze¬ sciami izdluljacymi 78 i 79, i wprawiane w ruch za pomoca galki nastawczej 80, która schemaJtycznie polaczono z przelacznikiem linia przerywana 81, Dla pasm krótkofalowych, nastepuja¬ cych po zakresie „C", uziemienie cewek 36 i 37 zostaje osiagniete za pomoca przewod¬ nika 65, który laczy na krótko styki 62, 63, 64 i 77 dla czterech kolejno po sobie na¬ stepujacych polozen przelacznika, odpowia¬ dajacych odbiorowi zakresu krótkich fal.Aby doprowadzic sygnaly wielkiej cze¬ stotliwosci do lampy 6, stanowiacej laimpe mieszajaca, przewidziano taki sam uklad cewek i takie same urzadzenie przelacza¬ jace, jak miedzy antena 35 a lampa wzmac¬ niajaca 5. Uklad ten zawiera cewke 85 dla zakresu „A", cewke 86 dla zakresu „5", cewke 87 dla zakresu „C" i cewke krótko¬ falowa 88; do przelaczania wymienionych cewek sluzy drugi przelacznik 89, urucho¬ miany równoczesnie z przelacznikiem 13, co oznaczono linia przerywana 90.W tym ukladzie cew^k znajduje sie cewka 91, sprzezona z cewka zakresu „A" i polaczona swym koncem, znajdujacym sie na niskim potencjale, poprzez opornik 93, z przewodem zasilajacym 92 oraz poprzez kondensator 94 — z ziemia. Drugi koniec cewki 91 jest polaczony za pomoca przewo¬ du 95 z anoda 9 lampy 5, dzieki czemu wzmocnione sygnaly zakresu „A" sa dopro¬ wadzane poprzez cewke 91 do cewki 85.Przelacznik 89 posiada cztery ruchome przewodniki 96, 97, 98 i 99. Przewodnik 96 laczy stator zmiennego kondensatora stro¬ jeniowego 56 poprzez staly styk 100 kolej¬ no ze stykami 101, 102 i 103, które sa po¬ laczone z odpowiednimi nie uziemionymi koncami cewek izakresów „A", „B" i „C", dzieki czemu mozliwe jest strojenie tych ce¬ wek kolejno za pomoca kondensatora 56.Przewodnik 97 jest polaczony galwanicznie z przewodnikiem 96 oraz jest w ciaglym zetknieciu ze stykiem stalym 104, który jest polaczony poprzez przewód siatkowy 105, 106 z siatka rozrzadcza 107 lampy 6. W ten sposób nastepuje polaczenie obwodu siatkowego lampy 6 kolejno z obwodami strojonymi zakresów, „A", „B" i „C". Styk 108, umieszczony obok styku 104, dotyka przewodnika 97 wtedy, gdy przelacznik zo¬ staje przelaczony (na rysunku do góry) i sluzy do sprzezenia przewodu anodowe¬ go 95 lampy wzmacniajacej 5 poprzez kon¬ densator 109 z obwodem siatkowym lampy 6. Cewka 91 dziala przy (tym jako dlawik w obwodzie anodowym lampy wzmacniaja¬ cej 5. Dlugosc przewodnika 97 jest tak do¬ brana, aby w polozeniach przelacznika, na¬ stepujacych po polozeniu dla odbioru za¬ kresu „A", styki 104 i 108 pozostaly pola¬ czone ze soba.Siatka rozrzadcza 107 lampy 6 jest sprzezona poprzez kondensator 110 z ob¬ wodami strojonymi, a poprzez opornik 111 otrzymuje napiecie poczatkowe ze zródla do samoczynnej regulacji wzmocnienia A VC. Druga siatka rozrzadcza 113 lampy 6 otrzymuje napiecie z oscylatora miejsco¬ wego. Siatka ekranowa 114—115 lampy 6 i siatka ekranowa 11 lampy 5 otrzymuja napiecia zasilajace dodatnie za posrednic¬ twem przewodnika 118, natomiast katoda 119 i siatka przeciwemisyjna 120 lampy 6 sa uziemione. Anoda 116 lampy 6 jest po- 4 —laczona ze zródlem napiecia zasilajacego poprzez pierwotna cewke transformatora posredniej czestotliwosci 117 oraz opornik 121, zabocznikowany kondensatorem 122 do ziemi.Przewodnik 96 iprzelaaznika 89 zostaje odlaczony od styku 100, gdy odbiornik jest nastawiony na odbiór zakresu krótkofalo¬ wego; zostaje on natomiast polaczony kolej¬ no za posrednictwem styków 125, 126, 127 lub 128 z zaczepami cewki 88 odpowiednio dla pasm 49 M, 31 M, 25 M i 19 M, dzieki czemu siatka rozrzadcza 107 lampy 6 zosta¬ je polaczona kolejno z czesciami cewki 88, które sa nastrojone w przyblizeniu na sro¬ dek kazdego pasma fal, przy czym konden¬ sator zmienny 56 jest odlaczony.Przewodnik 98 laczy kolejno nie uzie¬ mione konce cewek 86, 87 i 88 \z ziemia.A wiec przy ustawieniu odbiornika na od¬ biór zakresu „A" (polaczone zostaja styki . 102 i 126, przy przelaczeniu na zakres „B" — styki 103 i 127, a przy przelaczeniu na zakres „C" — styki 125 i 128, dzieki czemu unika sie niepozadanych drgan i strat mocy, które moglyby powstac w cew¬ kach umiesczonych obok cewek czynnych.Uklad daje sie uproscic, jezeli odprowa¬ dzen cewki 88 uzyc jako styków uziemia¬ jacych; jest to zupelnie mozliwe, albowiem czesci cewki 88 posiadaja stosunkowo niska opornosc pozorna dla czestotliwosci zakre¬ sów dluznych.Przewodnik 99 wlacza poprzez styki 108 i 131 równolegle do cewki 91, a w szereg z kondensatorem 109, kondensator 130. Po¬ niewaz przelacznik jest obrotowy, zatem styk 108, bedac w polozeniu odpowiadaja¬ cym zakresowi „A", moze znajdowac sie równiez w polozeniu uwidocznionym na ry¬ sunku linia przerywana. Pojemnosc kon¬ densatora 130 jest mala (np. 100 pF) w sto¬ sunku do pojemnosci kondensatora 109 (np. 1500 pF). Kondensator wyrównawczy 132 jest stale wlaczony pomiedzy przewód siat¬ kowy 105 i ziemia. W polozeniach przelacz¬ nika odpowiadajacych kolejno zakresom „B" i „C" nastepuje zabocznikowanie ce¬ wek 85 i 86 przez kondensator 130 przy po¬ mocy przewodnika 99 i styków 133 i 134, przez co cewki te dostraja sie do czestotli¬ wosci nizszej od czestotliwosci pradów ply¬ nacych w cewce czynnej lezacej obok, dzie¬ ki czemu cewki te sa efektywnie uziemione.Na fig. 2 przedstawiono oscylator do¬ starczajacy napiecia oscylacyjnego do lam¬ py 6 na fjjg. 1. Przelacznik zakresów czesto¬ tliwosci 140 stanowi czesc zespolu, zlozone¬ go z przelaczników 13, 19 \140 i uruchomia¬ nego za pomoca jednej galki nastawczej 80.Lampa oscylacyjna 141 zawiera katode 142, siatke rozrzadcza 143, siatke ekranowa 144, siatke przeciwemisyjna 145 i anode 146.Oscylator jest zbudowany wedlug ukladu Hartley'a. Katoda 142 jest laczona poprzez przewód 147 i styki 148 kolejno z odcze¬ pami 149 i 150 dwóch oddzielnych cewek 151 i 152 dla zakresu „B" i pasma 49 M.Z wyjatkiem cewki 153 dla zakresu „A" pozostale cewki sa jednym koncem uziemio¬ ne i polaczone poprzez ziemie do konden¬ satora 155, który poprzez cewke sprzezenia zwrotnego 156 dla pasma 19 M jest pola¬ czony z anoda 146 lampy oscylacyjnej 141.Przelacznik laczy kolejno wymienione cew¬ ki jak równiez cewki 157, 158, 159 i 160 zakresu „C" i pasm 31 M, 25 M i 19 M, z kondensatorem strojeniowym 58, a prze¬ wód siatkowy 161 siatki rozrzadczej 143 — z koncami cewek o wysokim potencjale.Sprzezenie zwrotne dla zakresu „A" uzy¬ skuje sie za pomoca cewki 162, dla zakre¬ su „5" — poprzez odczep 149, a dla za¬ kresu „C" i pozostalych pasm — poprzez odczep 150, przy czym cewki 157—160 sa kolejno laczone równolegle z cewka 152, posiadajaca najwieksza wsród nich samo- indukcje. Unika sie w ten sposób zbednych styków przelacznika.Rózne polaczenia stalych styków w przelaczniku 140 sa uskuteczniane za po¬ moca trzech ruchomych przewodników — 5 —-163, 164 i 165. Zmienny kondensator stro¬ jeniowy 58 posiada dwudzielny stator 167 i 168 oraz jeden rotor 169. Stator 167 po¬ siada duza pojemnosc i sluzy do strojenia oscylatora w zakresach „A", „B" i „C", natomiast stator 168 posiada mala pojem¬ nosc i sluzy do strojenia oscylatora w pas¬ mach 49 M, 31M, 25 Mi 19 M.Napiecie oscylatora jest doprowadza¬ ne do lampy mieszajacej 6 za pomoca prze¬ wodu 137', polaczonego poprzez kondensa¬ tor 170 z katoda 142 lampy oscylacyjnej oraz poprzez opór 171 z ziemia. Przewód 136', poprzez który doprowadzone jest na¬ piecie do samoczynnej regulacji wzmocnie¬ nia, jest polaczony z obwodem siatki roz- rzadczej oscylatora poprzez opornik 173.Siatka rozrzadcza 143 jest polaczona z zie¬ mia poprzez opornik 174.W celu zachowania w przyblizeniu sta¬ lej szerokosci pasm krótkofalowych, równej okolo 300 kc/s, przelacznik wlacza dla pasm 31 M, 25 M i 19 M, kolejno równo¬ legle do cewek 158t 159 i 160, kondensa¬ tory 175 na pasma 31 M, 25 M i 19 M. Te polaczenia równolegle sa dokonywane za pomoca przewodnika 165.Przewód siatkowy 161 jest polaczony poprzez kondensator 178 ze stykiem 179 przelacznika oraz ze statorem 168 zmien¬ nego kondensatora strojeniowego 58. Stator 168 kondensatora jest wobec tego czynny we wszystkidh zakresach fal. Natomiast przewodnik 165 jest polaczony poprzez styk 180 i kondensator 181 ze statorem 167 kondensatora 58 tylko wtedy, gdy przelacz¬ nik jest nastawiony na zakresy JfA"t „B" i „C". Przy tych nastawieniach styk 182 przewodnika 165 laczy sie kolejno ze sty¬ kami: 183 dla zakresu „A", 184 dla zakre¬ su „B" i 185 dla zakresu „C".Przy nastawieniu przelacznika na za¬ kres „C" cewka 152, do odczepu której przylaczona jest wówczas katoda, zostaje Wlaczona równolegle do cewki 157 za pomo¬ ca styku 186. Katoda zostaje przelaczona za pomoca styku 148 i ruchomych przewod¬ ników 163 i 164 kolejno z cewki sprzezenia zwrotnego dla zakresu „A" do odczepu 149 cewki 151 dla zakresu „B" i wreszcie do odczepu 150 cewki 152 dla pasma 49 M.W chwili odlaczenia sie przewodnika 165 od styku 180 nastepuje wylaczenie sta- tora 167 o duzej pojemnosci, a w obwodzie oscylatora pozostaje czynny tylko drugi sta¬ tor 168 o malej pojemnosci, który sluzy do strojenia w stosunkowo waskich pasmach krótkofalowydh i moze posiadac pojemnosc np. 15 pF.Równolegle do cewki 153, poprzez prze¬ wód 176, mozna przylaczyc urzadzenie do samoczynnej korekcji strojenia. PL