Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia regulacyjnego, w którym glówny prze¬ lacznik jest rozrzadzany przez zimiane sta¬ nu i za pomoca przyrzadu, dajacego wiel¬ kosci odpowiadajace czasowym wartos¬ ciom zmiany stanu. Takie urzadzenia re¬ gulacyjne z tak zwanym. tworzeniem wy¬ przedzenia sa zasadniczo znane. W urza¬ dzeniach do samoczynnego sterowania sa¬ molotów, które w mysl niniejszego wyna¬ lazku winny byc takze uwazane za urza¬ dzenia regulacyjne, stosowano do okresla¬ nia wartosci wyprzedzenia, to iznaczy np. szybkosci wzglednie przyspieszenia zmia¬ ny kursowej, oddzielne mieirniki w postar ci hamowanych zyrloiskopów. Znane sa takze urzadzenia regulacyjne, w których wartosci wyprzedzania osiaga sie za po¬ moca samoczynnych przyrzadów róznicu¬ jacych, np. przy elektrycznym przekazy¬ waniu in^pulsów przez odpowiedinie wla¬ czenie indukcyjnych lulb pojemnosciowych oporników. Zadanie niniejszego wynalaz¬ ku pjolega na umozliwieniu najprostszego dostosowania zmiany wartosci wyprze¬ dzenia ido przebiegu regulacji beiz powsta¬ wania przeszkód w samym przebiegu re¬ gulowania i powodowania niepewnego dzialania, a szczególnie sklonnosci do wa¬ han.W znanych urzadzeniach regulacyj¬ nych z tworzeniem wyprzedzenia powsta¬ ja pod tym wzgledem wieksze trudnosci i niedokladnosci. Wedlug wynalazku roz¬ wiazuje sie to zadanie w ten sposób, ze ja¬ ko przyrzad do tworzenia czasowych war-tosci zmiany stanu sluzy przelacznik po¬ mocniczy, Uoizrzadzany przez zmiane sita¬ mi, przestawiany z powrotem w znany sposób za pomoca przynaleznego pomoc¬ niczego silnika nasltawczego odpowiednio eta polozenia lub .sily, przy czym wychyle¬ nie tego pomocniczego przelacznika lub wielkosc odbierana z tego wychylenia jest jako miara czasowych wielkosci zmiany stanu, doprowadzana do dodatkowego dzialania na glówny przelacznik.Zasada niniejszego wynalazku polega wiec na tym, ze do tworzenia wyprzedze¬ nia sluzy pomocnicze urzadzenie rozrzad- cze, skladajace sie z przelacznika pomoc¬ niczego, pomocniczego silnika nastawcze- go i przyrzadu do powrotnego przestawia¬ nia, przy czym wykorzystuje sie wielkosc pochodzaca z wychylenia przelacznika pomocniczego jialko wartosc wyprzedzenia i 'doprowadza, do przelacznika glównego.Wielkosc wartosci wyprzedzenia i jej przebieg czasowy moga byc zmieniane w duzych granicach przez zmiane przebie¬ gu czasowego! powrotnego przestawiania przelacznika pomocniczego. Nie napotyka sie na trudnosci wykonujac pomocnicze urzadzenie rozrzadcze tak, iz naisladujie ono do pewnego stlopnia w malych roz¬ miarach przebieg glównego regulowania, a wiec ma taki sani rozruch, bezwladnosc, tarcie itld. jak glówne urzadzenie regula¬ cyjne, dajac w ten sposób wartosc wy^ przedzenia, za pomoca której bledy glów¬ nego urzadzenia regulacyjnego rnloga byc w duzej mierze wyrównane.Wynalazek niniejszy moze byc zasto¬ sowany do urzadzen regulacyjnych, nape¬ dzanych czynnikiem tlocznym, jak rów¬ niez do elektrycznie napedzanych urza¬ dzen regulacyjnych i takze do kombino¬ wanych urzadzen.Ponizej opisano kilka przykladów wy¬ konania przedmiotu wynalazku, uwidocz¬ nionych na rysunku.Na fig. 1 jest przedstawione schema¬ tycznie hydrauliczne urzadzenie regulacyj¬ ne, zaopatrzone w znany przelacznik stru¬ mieniowy. Impuls, lip. przesuw na rysun¬ ku nie uwidocznionego przeponowego miernika cisnienia, sluzy do przestawiania wycinka zebatego /, zazebiajacego sie z zebnica. Z ta zebnica sa polaczone dwie dzwignie sumujace 3' na glówny przelacz¬ nik 5, wykonany w postaci rurki strumie¬ niowej, rozrzadzajacy w znany sposób gló¬ wny silnik nastawczy 6. Dzwignia 4 sluzy przy pomocy drazka 4' do przestawiania pomocniczego przelacznika 7, który jest takze wykonany jako rurka strumieniowa.Pomocniczy silnik nastawczy 8, rozrza¬ dzany przelacznikiem 7, powoduje w zna¬ ny sposób powrotne przestawianie prze¬ lacznika pomocniczego 7, poniewaz tlok 8' dziala na wolny koniec dzwigni 4. Wy¬ chylenie przelacznika pomocniczego! 7 jest przenoszone za pomoca drózka 7' na dzwi¬ gnie 3. Sposób dzialania opisanego urza¬ dzenia jest nastepujacy. Impuls powoduje przy pomocy drazka 2 jedr/oczesnie prze¬ stawienie przelacznika glównego 5 i po¬ mocniczego 7. Mozna' latwo udowodnic, ze wychylenie rurki stru/mieniowej 7 jest tym wieksze, im predzej wzrasta wlasciwy im¬ puls. Przy powdlnym wzroscie impulsu nastepuje tylko male wychylenie rurki strumieniowej 7, poniewaz zwrotnie dzia¬ lajacy tlok 8' silnika nasitawczego jeszcze •przed osiagniecieiri pelnej wartosci impul¬ su znowu zmniejsza wychylenie przelacz¬ nika 7. Gdy jednak impuls wzrasta bardzo nagle z duza szybkoscia zmiany, wychyle¬ nie rurki ^strumieniowej 7 jest odpowied- nio wieksze, poniewaz dzialanie zwrotne, powodowane przez pomocniczy silnik na¬ stawczy 8, nie moglo jeszcze wywrzec dzialania wychylenia rurki strumieniowej 7, odpowiada, w dobrym przyblizeniu, pierwszemu czasowemu odprowadzeniu impulsu, to znaczy szybkosci zmiany im¬ pulsu. To wychylenie rurki strumieniowej — 2 -jest doprowadzane przy pomocy drazka T, jako wielkosc wyprzedzenia, do glów¬ nego przelacznika 5. Absolutna wielkosc w taki sposób okreslonej wartosc} wy¬ przedzenia jest zalezna od szybkosci zwrotnego przestawienia przelacznika po¬ mocniczego 7 przez pomocniczy silnik na¬ stawczy 8, 8\ Gdy przy glównym przebie¬ gli regulacji, powodowanym przez silnik nastawczy 6, czas rozruchu jest dlugi, co np. nastepuje przy regulacji temperatury, nalezy w mysl wynalazku ustalic bardzo mala szybkosc dzialania zwrotnego prze¬ lacznika poimoclniczeigo 7. W ten sposób osiaga sie duza wartosc wyprzedzenia w glównym przelaczniku 5. Gdy tlfok 8' jest obciazany masa bezwladna, wartosc wy¬ przedzenia jest dodatkowo uzalezniona od przyspieszenia zmiany impulsu. Takie urzadzenie stosuje sie w tym przypadku, gdy glówny silnik nastawczy 6 ima takze przestawiac mase bezwladna. Gdy glów¬ ny silnik nastawczy 6 musi przezwyciezac dodatkowe tarcie, mozna sztucznie wy¬ twarzac odpowiednie tarcie np. przez ha¬ mowanie pomocniczego silnika nastawcze- go 8, 8' i w ten sposób uwzgledniac to tar¬ cie, dzialajace na glówny silnik nastawczy 6 przy tworzeniu wyprzedzenia. Takie mozliwosci dostosowywania wielkosci wy¬ przedzenia do warunków dzialania glów¬ nego urzadzenia regulacyjnego i wielkjo- sci regulacji-stanowia istotna i niezmier¬ nie wazna zalete urzadzenia wedlug wy¬ nalazku. Do tego dochodzi jeszcze to, ze na nadajnik impulsów nie jest wywierane wieksze dzialanie zwrotne, dzieki czemu mozliwe jest przenoszenie impulsów bez pomocy sily.Fig. 2, 2a i 2b przedstawiaja dalszy przyklad wykomania urzadzenia wedlug niniejszego wynalazku. Glówny przelacz¬ nik 5 jest dla uproszczenia uwidoczniony w tym przykladzie takze w postaci rurki strumieniowej, rozrzadzajacej hydrauliczny silnik nastawczy 6. Oczywiscie zamiast tego urzadzenia mozna zastosowac dlowol- ne elektryczne, pneumatyczne lub hydrau¬ liczne urzadzenia regulacyjne. Uklad draz¬ kowy 3, 3', polaczony z glównym .prze¬ lacznikiem 5, jest uruchomiany z jednej strony bezposrednio przez przyrzad prze¬ ponowy J0, z drugiej zas strony za p|oimo- ca odbiornika elektrycznego 11. Odbior¬ nik 11 sluzy do wprowadzenia wartosci wyprzedzenia, ustalonej w oddzielnym po¬ mocniczym urzadzeniu rozrzadczym 12.Na fig. 2a i 2b sa uwidocznione w sche¬ macie dwa przyklady wykonania takiego pomocniczego urzadzenia rozrzadczego 12.W óbu przykladach wykonania jest za¬ stosowany przyrzad przepomówy 13, wla¬ czony równolegle do przyrzadu przepono¬ wego 10. Ruchy przepony 10 sa przeno¬ szone na drazek potencjometryczny 14.Potencjoimetr 14' jest polaczony z uzwoje¬ niem Wtórnym transformatora sieciowego 15. Drazek 14 jest polaczony szeregowo z uzwojeniem rozrzadczym 16 silnika Fer¬ rarisa 17 i przylaczony do srodkowego do¬ prowadzenia wtórnej cewki transformato¬ rowej 15. Odbiornik 11 stanowi silnik Fer¬ rarisa utrzymywany w polozeniu srodko¬ wym za pomoca sprezyn 19, 19', którego uzwojenie rozrzadcze 18 jest równolegle do uzwojenia rozrzadczego silnika Ferra¬ risa 170 Odbiornik 11 wykonuje wiec wy¬ chylenie proporcjonalne do napiecia roz¬ rzadczego silnika Ferrarisa 17. Jako od¬ biornik moze oczywiscie sluzyc takze in¬ ny fazowy miernik napiecia, którego kie¬ runek wychylania odwraca sie, gdy faza napiecia rozrzadczego silnika Ferrarisa 17 zmienia sie o 180° przy odwróceniu kie¬ runku impulsu.W urzadzeniu wedlug fig. 2a przesta¬ wia silnik Ferrarisa 17 za pomoca prze¬ kladni slimakowej 20 drugi potencjometr 21, zasilany z transformatora sieciowego 22 poprzez prostownik 23. Prad staly z po¬ tencjometru przeplywa przez uklad z cew¬ ka wsuwana 24, polaczona celem dziala- - 3 —nia; zwrotnego z drazkiem odprowadzaja- cym 14. Równolegle do cewki 24 znajduje sie regulowany opornik. Sposób dfeialania tego pomocniczego urzadzenia rozrzad- czego jest nastepujacy. Impuls cisnienia, dzialajacy na przepone 13 i jednoczesnie na przepone 10K przestawia drazek 14.Silnik Ferrarisa 11 rozpoczyna iobrót i zmienia przez przestawianie potencjo¬ metru 21 prad wyrównujacy w cewce 24 tak dlugo, az sila tego ukladu cewkowe¬ go 24 zrównowazy impuls, a dzwignia 14 zostanie przestawiona w polozenie srod¬ kowe. Podczas tego równowazenie do odbiornika 11 wzglednie uzwojenia roz- rzadczego 16 silnika Ferrarisa 17 jest do¬ prowadzane napiecie, przenoszone przez odbiornik 11 jalko wartosc wyprzedzenia do glównego przelacznika 5. To napiecie jest bowiem tak samo, jak wychylenie dzwigni 14, tym wieksze, im wieksza jest szybkosc zmiany impulsu w stosunku do szybkosci przestawiania zwrotnego. Szyb¬ kosc przestawiania zwrotnego mozna na¬ stawiac w duzych granicach za pomoca odpowiedniego stosunku w przekladni sli¬ makowej 20 lub przez zmiane pradu wzbu¬ dzajacego w cewce wzbudzajacej 26 sil¬ nika Ferrarisa 17 albo w jakikolwiek inny sposób, np. przez przestawianie opornika 25. W tym urzadzeniu mozna wiec takze dostosowywac wielkosc wartosci wyprze¬ dzenia do glównego regulatora. Mozna takze wirnik Ferrarisa 17 obciazyc masa bezwladna albo np. hamowac za pomoca magnesu trwalego.W urzadzeniu wedlug fig. 2b zwrotne przestawianie dzwigni 14 w polozenie srioidkowe nastepuje wylacznie mechanicz¬ nie w ten sposób, ze silnik Ferrarisa 17 przesuwa przy pomocy przekladni slima¬ kowej 20' znany suwak 27 az do osiagnie¬ cia równowagi miedzy sila sprezyny F i impulsem cisnienia, dzialajacym na prze¬ pone 13. W tym urzadzeniu jest takze na¬ piecie rózrzadcze silnika Ferrarisa 17, po¬ wstajace podczas wyrównywania, dopro¬ wadzane przez odbiornik 11 jako wartosc wyprzedzenia. Dostosowywanie wartosci wyprzedzenia moze sie w tym przypadku odbywac takze w opisany sposób.Na# fig. 3 jest uwidocznione wylacznie elektryczne urzadzenie regulacyjne. Jako glówny przelacznik jest w tym urzadzeniu zastosowany mostek opornikowy, zasilany pradem zmiennym, skladajacy sie z opor¬ ników Wu Wa, W3, W4. Jako przelacznik pomocniczy sluzy drugi mostek oporniko¬ wy, zasilany pradem zmiennym, skladaja¬ cy sie z dwóch pierscieniowych oporników WFX i WF2. Na przekatnej 28 mostku po¬ mocniczego jest wlaczone uzwojenie róz¬ rzadcze 28' silnika Ferrarisa 29, sprzezo¬ nego z odprowadzeniem 30 opornika WF2.Na przekatnej mostku glównego W?—W\ znajduje sie transformator 31, którego uzwojenie wtórne 3t jest polaczone z siat¬ ka lampy wzmacniajacejj 32 i szeregowo z uzwojeniem rozrzadczym 28'.Odprowadzenie 33 opornika Wx i od¬ prowadzenie 34 opornika WF1 sa mecha¬ nicznie sprzezone i przestawiane jedno¬ czesnie odpowiednio do impulsu regula¬ cyjnego. Mostek pomocniczy jest wyrów¬ nywany za pomoca silnika Ferrarisa 29 w ten sposób, ze odprowadzenie 30 opor¬ nika WF2 jest przestawiane az do osiag¬ niecia równowagi mostkowej. Napiecie rózrzadcze, powstajace w uzwojeniu 28' podczas przywracania równowagi mostko¬ wej, dodaje sie jako wartosc wyprzedze¬ nia elektrycznie do napiecia mostkowego w uzwojeniu wtórnym 31. Dodawanie od¬ bywa sie w ukladzie szeregowym cewek 28' i 31. Prad zsumowany, odpowiadajacy sumie wartoisci impulsu i wartosci wy¬ przedzenia jest wzmacniany za pomoca lampy 32 i sluzy do rozrzadzania silnika nastawczego, nie uwidocznionego na ry¬ sunku. — 4 — PL