Znane sa radiowe urzadzenia nadawcze do wytyczania trasy pojazdom lub stat¬ kom. W urzadzeniach tych stosuje sie dwa zespoly anten, zasilane ze wspólnego ge¬ neratora wielkiej czestotliwosci, przy czym pola promieniowane przez te dwa zespoly anten naklada sie na siebie na przemian z jednakowa i przeciwna faza. Jedno ze znanych urzadzeni tego rodzaju stosuje antene o charakterystyce kierunkowej w ksztalcie podwójnego kola (np. antene ra¬ mowa), jako tez prostoliniowa antene nie- kierunkiowa, przy czym za pomoca odpo¬ wiednich narzadów przelaczajacych od¬ wraca sie periodycznie o 180° faze zasila¬ nia anteny jednego lub drugiego rodzaju w rytmie uzupelniajacych sie znaków Morsego (kropka - kreska hlb a • n). Na¬ lozenie na siebie charakterystyki ramy i charakterystyki kolJoweji anteny prosto¬ liniowej daje charakterystyke wypadkowa podobna do kardioidy, która przy odwró¬ ceniu fazy pradów zasilania jednej z an¬ ten o 180° zostaje obrócona o 180°. Obie powstajace na przemian i io 180° wzgle¬ dem -siebie obrócone charakterystyki kie¬ runkowe w ksztalcie kardioidy przecinaja sie ze soba dajac w kierunku punktów przeciecia strefy o równym natezeniu po¬ la obu sygnalów, sluzace jako trasy do nawigacji.W tym znanym urzadzeniu uzyskuje sie przy uzyciu jednego urzadzenia antenowe¬ go tylko dwie trasy, odpowiadajace obu punktom przeciecia sie kardioid. W prak¬ tyce jest jednak wymagane np. przy wska-zywaniu kursu statkom powietrznym, aby z jednego punktu mozna bylo wyznaczyc kilka tras. Zadaniu temu mozna bylo do¬ tychczas uczynic zadosc tylko przy zasto¬ sowaniu oddzielnych nadajników i kilku zespolów anten.Urzadzenie nadawcze wedlug wynalaz¬ ku umozliwia wytyczanie za pomoca tyl¬ ko jednego zespolu anten dowolnej liczby tras jazdy.W urzadzeniu wedlug wynalazku sto¬ suje sie antene o charakterystyce promie¬ niowania zlozonej co najmniej z dwu list¬ ków, przy czym dwa sasiednie listki cha¬ rakterystyki maja faze przeciwna. Pole promieniowania tej anteny naklada sie na póle promieniowania anteny niekierunko- wej, której charakterystyka ma zwykle ksztalt kola i stala faze.Na rysunku ifig. 1 przedstawia charak¬ terystyki promieniowania anten urzadze¬ nia wytyczajacego cztery trasy jazdy, fig. 2 zas — przyklad wykonania urzadzenia nadawczego wedlug wynalazku.Zasada dzialania urzadzenia wedlug wynalazku opiera sie na tym, ze w ante¬ nach zlozonych, w których poszczególne oscylatory znajduja sie w scisle okreslo¬ nym odstepie od siebie i sa wzbudzane pradami o scisle okreslonych fazach, moz¬ na otrzymac charakterystyki promienio¬ wania o wiecej jak dwóch listkach. Jesli np. stosuje sie dwa oscylatory wzbudzane z ta sama faza, a umieszczone w odstepie jednej dlugosci fali od siebie, wówczas otrzymuje sie charakterystyke o czterech listkach, oznaczona na fig. 1 za pomoca kreskowania, która posiada przy tym te wlasciwosc, ze kolejno po sobie nastepu¬ jace listki 1,2, 3, 4 posiadaja na przemian odwrotne fazy promieniowania, co na ry¬ sunku oznaczono znakami + i —. W urza¬ dzeniu wedlug wynalazku na te czterolistna charakterystyke promieniowania naklada sie charakterystyke kolowa 5 anteny pros¬ toliniowej, zasilanej z tego samego nadajni¬ ka. Na rysunku przyjeto przypadek taki, ze faza promieniowania anteny o charak¬ terystyce kolpwej 5 jest dodatnia, a wto- bec tego taka sama jak faza promieniowa¬ nia listków 1 i 3. Przez zsumowanie cha¬ rakterystyki 5 i charakterystyki /, 2, 3, 4 otrzymuje sie charakterystyke wypadikioi- wa o listkach 6 i 7, bowiem charaktery¬ styka kolowa 5 sumuje sie z listkami / i 3 o takiej samej fazie, a odejmuje sie od listków 2 i 4 o przeciwnej fazie. Gdy faze promieniowania anteny niekierurikowej odwróci sie o 180° (faza —), toi otrzyma sie charakterystyke wypadkowa, posiada¬ jaca listki 8 i 9. Przy periodycznym od¬ wracaniu fazy anteny prostej otrzymuje sie wiec dwie charakterystyki na prze¬ mian inaczej skierowane i przecinajace sie ze soba w czterech punktach 10, 11, 12, 13, dzieki czemu uzyskuje sie wytycze¬ nie czterech tras LI, L2, L3, L4.Odwracanie fazy pradu anteny niekie- runkowej odbywa sie w rytmie rózniacych sie od siebie a uzupelniajacych sie zna¬ ków alfabetu Morsegoi, wobec czego od¬ chylenia od wlasciwego kursu, mozna stwierdzic jednym ze znanych sposdbów.Jest przy tym obojetne czy odwraca sie faze prostoliniowej anteny, czy tez kie¬ runkowego zespolu anten.Ostrosc wytyczonych w sposób powyz¬ szy stref zalezy, j&k wiadomo, od kata przecinania sie charakterystyk anten.W urzadzeniu wedlug wynalazku nasla,wiia sie ostrosc stref za pomoca odpowiednie¬ go doboru stosunku natezen pól obu cha¬ rakterystyk. Jezeli charakterystyke ko¬ lowa w stosunku do charakterystyki list¬ kowej zmniejszy sie, wówczas punkty przeciecia sie charakterystyk przybliza sie do punktu srodkowego, a kat przecinania sie charakterystyk maleje, czyli strefa wy¬ tyczana staje sie ostrzejsza. Gdy zas po¬ wiekszy sie charakterystyke kolowa w stosunku do charakterystyki listkowej, to punkty przeciecia sie przesufwaja sie ze- — 2 —wnatrz, a strefa wytyczana poszerza sie.Na fig. 2 przedstawiania uklad zasad¬ niczy urzadzenia nadawczego do otrzyma¬ nia charakterystyk promieniowania we¬ dlug fig. 1. Nadajnik S zasila antene kie¬ runkowa, skladajaca sie z dwóch oscyla¬ torów A i C, umiesziczonylch w odleglosci jednej dlugosci fali od siebie, przy czym zespól ten daje charakterystyke promie- niow&nia o czterech listkach, wedlug fig. 1. Z tego samego nadajnika zasila sie antene prostoliniowa B, umieszczona po¬ srodku miedzy oscylatorami A i C. Faze zasilania zespolu A, C zmienia sie w sto¬ sunku doi fazy zasilania anteny B za po¬ moca narzadu U, Odwracania fazy zasilania mozna do¬ konywac znanymi sposobami, np. za po¬ moca mdchaniicznego przelacznika, za po¬ moca lamp elektronowych lub tez za po¬ moca otwierania i zamykania na przemian odpowiedniego ogniwa filtru.Przez zmienianie odstepu oscylatorów A i C oraz ich faz zasilania mozna zmie¬ niac kat miedzy wytyczanymi strefami do¬ stosowujac go do kazdorazowej potrzeby.Jezeli ustawi sie oscylatory A i C w scisle okreslonym odstepie i wytworzy scisle okreslone stosunki (faz zasilania, to mozna otrzymac charakterystyki promie¬ niowania, posiadajace wiecej niz cztery listki, otrzymujac w ten sposób wieksza liczbe wytyczonych tras. Antena niekie- runkowa B moze równiez posiadac pewna kierunkowosc w pewnym scisle okreslo¬ nym kierunku; jest jednak rzecza niezbed¬ na, aby promieniowanie jej mialo we wszystkich kierunkach te sama faze. PL