Wynalazek niniejszy dotyczy napedza¬ nego elektrycznie giroskopu wprowadzane¬ go w pewne okreslone polozenie za pomo¬ ca ukladu nadajacego kierunek przez wy¬ zwalanie ruchów precesyjnych. Giroskopy wskazujace kurs, stosowane w pojazdach powietrznych, sa nastawiane np. wedlug polozenia ¦busoli magnetycznej, giroskopy zas wskazujace poziom — wedlug pionu wahadlowego. Z drugiej strony trzeba np. zapobiec pochylaniu sie osi wirowania gi- roskopu posiadajacego pozioma os obrotu, co mozna osiagnac w ten sposób, ze przy nachyleniach giroskopu wzgledem jego ra¬ my kardanowej wytwarza sie okolo drugiej (pionowej) osi kardanowej momenty obro¬ towe, nastawiajace giroskop w jego polo¬ zenie pierwotne.W tych wszystkich przypadkach mo¬ menty obrotowe, sluzace do nastawiania, sa bardzo male, poniewaz podczas zwyklego dzialania pozadane sa tylko nieznaczne szybkosci precesyjne. Ma to te niedogod¬ nosc, ze poczatkowo giroskop znajdujac sie w polozeniu przypadkowym osiaga potrzeb¬ ne polozenie dopiero po dluzszym okresie czasu. W celu przyspieszenia osiagniecia wlasciwego polozenia próbowano juz zwie¬ lokrotniac momenty obrotowe, wyzwalajace ruchy precesyjne podczas rozruchu giro¬ skopu. Szybkie nastawianie giroskopu1 osia¬ ga sie takze w ten sposób, ze przy utrzy¬ mywaniu normalnej wielkosci momentów obrotowych powodtflje sie najpierw mala liczbe obrotów giroskopu, a przy malej liczbie obrotów giroiskop nastawia sie w za-dane polozenie z odpowiednio wieksza szybkoscia.Wedlug wynalazku utrzymuje sie mala liczbe obrotów giroskopu w pewnym okre¬ sie czasu po rozruchu w ten sposób, ze w obwód pradu wirnika wlacza sie ptrzelacz- ilik termoelektryczny, za pomoca którego po ogrzaniu odlacza sie narzady ogranicza¬ jace liczbe obrotów giroskopu przy rozru¬ chu.W giroskopie napedzanym pradem trój¬ fazowym urzadzenie to jest wykonane w ten sposób, ze na oslonie wirnika znajduje sie elektrycznie ogrzewany przelacznik dwume- talowy, umozliwiajacy bocznikowanie opor¬ nika, znajdujacego sie w jednej fazie uzwo¬ jenia wytwarzajacego pole magnetyczne.Rysumek uwidocznia zastosowanie wy¬ nalazku niniejszego do giroskopu azymuito- wego, którego wirnik przy nachyleniach wzgledem ramy kardanoweij zostaje nasta¬ wiony z powrotem wskutek powstania mo¬ mentów obrotowych, dzialajacych okolo osi pionowej.Na fig. 1 przedstawioiny jest giroskop azytmutowy w przekroju pionowym przez oslone, przy czym oslona wirnika jest po¬ kazana w widoku, a fig. 2 uwidocznia uklad polaczen.W oslonie zewnetrznej 10 osadzona jest ramka kardanowa 11 w zwykly sposób w lozyskach 12, 13 obrotowo okolo osi piono¬ wej. Oslona wirnika 14, w której wirnik obraca sie okolo osi prostopadlej do plasz¬ czyzny rysunku, jest osadzona na czopach poziomych 15, 16. Oslona 10 posiada z le- weij strony okienko 17, przez które widocz¬ na jest w wycieciu 19 plytki 20 róza. kurso¬ wa 18 przymocowana do ramki kardano- wej //.Na czopie 21 górnego pionowego lozy¬ ska ramki kardanowej U znAjduja sie trzy pierscienie slizgowe 22, 23, 24, doprowa¬ dzajace za pomoca szczotek, nie uwidocz¬ nionych na rysunku, prad trójfazowy, slu¬ zacy do napedu giroskopu elektrycznego.Pierscienie slizgowe sa polaczone z kontak¬ tami 25, 26, 27, doprowadzajacymi trad, za pomoca trzpienia 28 przesunietego przez czop 15 wzglednie pierscieni 29, 30 znaj¬ dujacych sie na czopie.Na czopie 16 poziomego lozyska karda- nowe&o znajduje sie pierscieniowy prze¬ lacznik 31 biegunów, po którym slizgaja sie kpntakty 32, 33. Za pomoca zacisków 34, 35 z przelacznikiem biegunów sa polaczone dwa konce uzwojenia 36 trójfazowego na¬ dajnika momentów, trzefci zas przewód uzwojenia jest polaczony bezposrednio z jedna z trzech faz pradu trójfazowego, doprowadzanego przewodami 221, 231, 241 (fig. 3) do pierscieni slizgowych 22, 23, 24, przez polaczenie z zaciskiem 25.Uzwojenie 36 nadajnika momentów obrotowych znaljduje sie na rdzeniu 37, skladajacym sie z precików zelaznych i osa¬ dzonym na tulei 38. Tuleja jest wkrecona w ramke kardanowa od dolu i otacza czop dolnego lozyska kardanowego. Czesc zwar¬ ciowa nadajnika momentów jest otoczona uzwojeniem magnesowym i znajduje sie w nasadzie pierscieniowej 41 oslony zewnetrz¬ nej 10. Zespól plytek 40 znajduje sie mie¬ dzy plytkami 401 z dobrze przewodzacego materialu, sluzacymi do nie uwdocznione- go na rysunku polaczenia pretów przesu¬ nietych przez plytki.Z przewodami 28, 29, 30 doprowadza¬ jacymi prad polaczone jest takze uzwoje¬ nie magne&owe 144 wirnika (fig. 2). W je¬ den z obwodów pradu, polaczonych z uzwo¬ jeniem magnesowym, wlaczony jest opor¬ nik 42, a równolegle do niego — przelacz¬ nik dwumetalowy 43, 44. Na kontakcie dwu- metalowytm 43 znajduje sie uzwojenie ogrzewajace 45, które, gdy giroskop jest w ruchu, jest stale pod pradem.Sposób dzialania jest nastepujacy. Gdy giroskop zostanie wprawiony w ruch przez wlaczenie napiecia, polaczenie kontaktów 43, 44 jest przerwane, a natezenie pradu doprowadzanego trzpienem 28 do uzwój e- — 2 —nia wirnika jest male, gdyz prad plynie po¬ przez opornik 42. W ten sposób liczba obro¬ tów giroskopu jest ograniczona do ulamka zwyklej liczby obrotów, a tym samym skret jest maly. Dopiero po dostatecznym ogrza¬ niu kontaktu dwumetalowegó za pomoca uzwojenia 45, wiskutek czego nastepuje po¬ laczenie kontaktów 43, 44, dzialaja w pel¬ ni trzy fazy pola, a giroskop w krótkim cza¬ sie nastawia sie na pelna liczbe obrotów.Uzwojenie 45 jest obliczone tak, ze rów¬ niez i przy mocno przechylonym girosko- pie zapewniony jest dostateczny okres cza¬ su do wyrównania go, nim giroskop nasta¬ wi sie na pelna liczbe obrotów przez zam¬ kniecie kontaktów 43, 44.Wyrównywanie giroskopu uskutecznia sie w sposób nastepujacy. Dopóki oslona 14 wirnika jefct nachylona wzgjedem ramki kardanoweij 11 slzczotki 32, 33 przelacznika biegunów 31 sa pod pradem i pole nadaj¬ nika momentów jest wzbudzone. Przy tym moment obrotowy okolo pionowej osi kar- danowej giroskopu pozostaje stosunkowo maly i wywoluje przy pelnej liczbie obro¬ tów giroskopu tylko powolne ruchy prece- syjne. Podczas ogrzewania kontaktu dwu- metalowego 43 po wlaczeniu giroskopu te momenty obrotowe moga wskutek malej liczby obrotów giroskopu wyrównac polo¬ zenie oslony wirnika w krótkim okresie cza¬ su takze z polozenia bardzo pochylonego. PL