Urzadzenia do samoczynnego wychyla¬ nia steru pomocniczego wzgledem steru glównego sa juz znane w rozmaitych po¬ staciach wykonania. Uruchamianie odbywa sie badz mechanicznie, badz przy pomocy hydraulicznych wciagników olejowych, które umozliwiaja stosowanie duzych sil przestawiajacych.Urzadzenia te posiadaja te wade, pod wzgledem przestawiania mechanicznego, ze czesci drazkowe wystaja z przecinajacej powietrze powierzchni ograniczajacej steru liiib sterów i wytwarzaja wskutek tego szko¬ dliwe wiry powietrzne. Wciagniki olejowe sa bardzo czule na wplywy temperatury, np. na dzialanie niskich temperatur wsku¬ tek zageszczania sie oleju lub na utrate szczelnosci przewodów olejowych.Dlatego stosuje sie elektryczne wychy¬ lanie steru pomocniczego, np. przy pomo¬ cy elektrycznego silnika przestawczego, umieszczonego wewnatrz steru na osi steru pomocniczego, przy czym najkorzystniej jest, gdy silnik ten posiada rozrzad z odle¬ glosci.Wynalazek mniejszy dotyczy elektrycz¬ nego urzadzenia uruchamiajacego do wy- chylaniaj istetru pomocniczego. Zadaniem wynalazku! jest uzyskanie samoczynnego wychylania] steru pomocniczego w zalez¬ nosci od kazdorazowego polozenia steru glównego. W mysl wynalazku dzieje sie todzieki temu, ze w zespól drazków do prze¬ stawiania steru glównego wlacza sie na¬ rzad, reagujacy na sciskanie, np. elektrycz¬ ny opornik obciazony sprezyna, który dziala tak, ze w zaleznosci od'wielkosci za¬ stosowanych sil przestawiajacycih wzgled¬ nie od wielkosci sil aerodynamicznych, dzialajacych na ster glówny, nastepuje odpowiednie wychylenie sie .steru pomoc¬ niczego, w celu "odciazenia steru glównego wzglednie uwolnienia pilota od pracy wy¬ chylania steru.Okazalo sie, ze szczególnie korzystne, jest zastosowanie np. znanego opornika weglowego. Natezenie sily elektrycznej dla silnika steru pomocniczego jest tym samym zalezne bezposrednio od sily aerodyna¬ micznej, dzialajacej na ster glówny.Azeby zapobiec w ogóle wychylaniu steru pomocniczego przy uderzeniach, ja¬ kim ulega ster glówny, czulosc ukladu musi byc tak dobrana przez wlaczenie zna¬ nych elastycznych narzadów posrednich, np. sprezyn, aby urzadzenie zaczynalo dizialac tylko przy trwale dzialajacym na¬ cisku rozrzadczym, jednak w kazdym ra¬ zie, aby nie dzialalo przy wystepujacych nagle stosunkowo nieznacznych róznicach nacisku.Dzieki pokrywaniu sie samoczynnie ustalajacego sie polozenia steru pomocni¬ czego z ustalanym przy pomocy sily polo¬ zeniem sterowym calego steru zmniejsza sie lulb w taki sposób przeksztalca sie nie¬ równomierny przebieg sily, uruchamiajacej ster, wystepujacy korzystnie przewaznie w wielkich samolotach, ze-uderzenia lub podtoibne wstrzasy sa przejiiflowane przez pilota tylko do pewnego dopuszczalnego stopnia przy jednoczesnym zaoszczedzeniu czesci, przestawiajacych sitery, wzglednie czesci konstrukcyjnych calego samolotu.Dzieki lokalnej przestawialnosci oporu wzgledem suwaka oporowego osiaga sie mozliwosc dowolnego nastawiania z góry polozenia zerowego steru pomocniczego wzglednie wielkosci opornosci elektrycznej opornika.Przedmiot wynalazku uwidoczniono schematycznie na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat, a fig. 2 elektryczny uklad polaczen urzadzenia wedlug wyna¬ lazku, zas fig. 3 — schemat przy zastoso¬ waniu oporników weglowych.Lacznik sterowy 2 przenosi z drazka sterowego / sily na glówny ster 3. Na drazku sterowym 1 i glównym sterze 3 sa umieszczone oporniki 4 i 5, polaczone ze soba obwodem 6. Kontakt ruchomy oporni¬ ka 4 jest umocowany na drazku sterowym /, a kontakt ruchomy opornika 5 — na ste¬ rze 3. Kontakty sa polaczone przewodami 7 z uzwojeniem przekaznika zmiennego 8.Obydwa kontakty przekaznika sa polaczo¬ ne przewodami 11 z silnikiem 9 steru po¬ mocniczego 10.Urzadzenie dziala w sposób nastepu¬ jacy.Po uruchomieniu drazka 1 do wychy¬ lania steru 3, bez wywierania sil aerody¬ namicznych na ster, a tym samym sil prze¬ stawiajacych na drazek sterowy 1, obydwa kontakty ruchome oporników 4 i 5 prze¬ stawiaja sie synchronicznie. Wskutek tego prad nie plynie przez obwody 6 i 7- Prze¬ kaznik 8 nie dziala, wskutek czego silnik 9 pozostaje równiez w spoczynku, a tym sa¬ mym polozenie steru pomocniczego 10 po¬ zostaje niezmienione wzgledem polozenia steru glównego.Jezeli na ster dzialaja stosunkowo du¬ ze sily, wówczas lacznik 2 poddaje sie ela¬ stycznie swym narzadom przenoszacym, wskdtek czego polozenie drazka sterowego 1 me odpowiada juz dokladnie chwilowe¬ mu polozeniu steru 3. Wskutek tego prze¬ suwa sie kontakt ruchomy opornika 4 wzgledem kontaktu ruchomego opornika 5.To odchylenie w synchronicznym dzialaniu obydwóch oporników powoduje przeplyw pradu w obwodzie 6 tak, iz przez kontakt — 2 —ruchomy w obwodzie 7 równiez przeplywa prad, który wzbudza przekaznik 8, wsku¬ tek czego zostaje zamkniety jeden z oby¬ dwóch kontaktów przekaznika. Silnik 9 przestawia ster pomocniczy, a mianowicie tak dlugo, dopóki nie zostanie przywróco¬ ne synchroniczne polozenie kontaktów ru¬ chomych obydwóch oporników 4 i 5. Za¬ leznie od tego, w jakim kierunku prad ply¬ nie przez obwód 7, nastepuje przestawie¬ nie steru pomocniczego w jednym lub w drugim kierunku.Fig. 3 przedstawia zastosowanie opor¬ ników weglowych 13. Poniewaz oporniki te moga byc poddawane tylko sciskaniu, przeto kazdy opornik 13 musi byc wlaczo¬ ny w kazda linke sterowa 22. Przekaznik imienny 8 musi wiec posiadac dwa uzwo¬ jenia.Urzadzenie przy zastosowaniu oporni¬ ków weglowych 13 dziala w sposób naste¬ pujacy.Oporniki 13, wlaczone w linki sterowe 22, skladaja sie z wiekszej liczby plytek weglowych, które sa ulozone jedna na dru¬ giej w postaci slupka i przytrzymywane przy poniocy odpowiednich srodków. Je¬ zeli ten slupek z plytek, wykgnanych z we¬ gla, zostaje scisniety, wówczas zmniejsza sie jego opór elektryczny oraz plynie prad, który wzbudza jedno z uzwojen przekaz¬ nika zmiennego 8, wskutek czego silnik 9 przestawia ster pomocniczy 10, Po ustaniu tego nacisku nastepuje znów wzrost oporu oraz ustaje przeplyw pradu, przy czym nastepuje ponowne wylaczenie przekaz¬ nika 8.Silnik przestawiajacy jest znanym sil- tnikiem izwrotnym, posiadajacym dwa uzwojenia, które odpowiednio do tego, czy wlaczone jest jedno, czy drugie, powoduja obrót twornika w prawo lub w lewo.Wspomniane wyzej wyrównywanie wzgled¬ nie wstepne nastawianie steru pomocni¬ czego moze nastapic np. przez wlaczenie w obwód 6 oporników regulujacych 12 (fig. 2). PL