W patencie francuskim nr 831 131 opi¬ sano sposób wytwarzania oksozwiazków szeregu cyklopentanowielohydrofenahtre- nowego, a zwlaszcza ketonów tego szeregu, w których grupa okso znajduje sie w lan¬ cuchu bocznym szkieletu pierscieniowego, a zwlaszcza w lancuchu bocznym pierscie¬ nia piecioczlonowego. W tym celu jako materialy wyjsciowe stosuje sie zwiazki o wzorze ogólnym OH Ri dór albo reszte weglowodorowa, litery Ri i R2 — woidorai reszte weglowodorowa albo tylko reszte weglowodorowa.Obecnie stwierdzono, ze otrzymuje sie zwiazki szeregu cyklopentanowielohydro- fenantrenowego, które przy atomie wegla 17 posiadaja grupe aldehydowa, a wiec zwiazki o wzorze ogólnym CHO 1 _ 1 R' CR w którym litera X oznacza reszte cyklopen¬ tanowielohydrofenantrenu, litera R — wo- w którym litera R oznacza tlen albo gru¬ pe wodorotlenowa wzglednie grupe nadaja¬ ca sie do przeprowadzenia jej w grupe wo-dorotlenowa, np» przez hydrolize, lacznie z wodorem, litera zas R' oznacza wodór al¬ bo grupe wodorotlenowa, jezeli zwiazki sze¬ regu cyklopentanowielohydrofenantrenowe- go, posiadajace przy atomie wegla 17 nie¬ nasycony lancuch boczny o wzorze — CH = C R* R2 podda sie rozkladowi utleniajacemu. W po¬ wyzszym* Wzorze litery R' i R2 oznaczaja wodór i dowolna podstawiona lub niepod- stawiona reszte weglowodorowa albo tylko dowolna podstawiona lub niepodstawiona reszte weglowodorowa, jak np. grupe al- kylowa, slrylowa, aralkylowa, albo cyklo- alkylowa. Wiazanie podwójne znajduje sie miedzy atomami wegla 20 i 21.Do przeprowadzania sposobu wedlug wynalazku niniejszego szczególnie wazne sa nasycone albo nienasycone w szkielecie pierscieniowym zwiazki /7-winyloandro- stanowe, wytwarzane np, przez czesciowe uwodornianie odpowiednich zwiazków ty¬ pu alkynylowego, otrzymywanych przez dzialanie acetylenu w obecnosci potasow- ców na ./7-ketoetioonolany (patrz patent polski nr 27 930), Takie zwiazki nienasy¬ cone mozna otrzymywac równiez bezposre¬ dnio z odpowiednich zwiazków etiocholano- wych, wprowadzajac np. sposobem wedlug patentu nr 27 130 /7-ketoetiooholany w re¬ akcje z alkenylowymi zwiazkami metaloor¬ ganicznymi.Szkielet piescieniowy moze byc nasyco¬ ny albo nienasycony i moze posiadac pod¬ stawniki rozmaitego rodzaju, zwlaszcza grupy oksy- albo okso-. Zwiazki wy¬ mienionego typu poddaje sie rozkladowi utleniajacetmu, przy czym stosuje sie ozon.Grupy wodorotlenowe, znajdujace sie w ukladzie pierscieniowym, mozna zabezpie¬ czac, np. przez acylowanie albo alkylowa- nie. W razie obecnosci pod^wójnych wia¬ zan w ukladzie pierscieniowym, nalezy je zabezpieczyc przed utlenieniem, np. przez przylaczenie chlorowca albo chlorowcowo¬ doru, przy czym cel&wo stosuje sie do tego celu brom. Podwójne wiazanie w lancu¬ chu bocznym pozostaje przy tym nienaru¬ szone, jak w stygmasterynie podczas takiej* samej obróbki.Przywracanie wiazania podwójnego w rdzeniu po skonczonym utlenianiu usku¬ tecznia sie w znany sposób, np. przez trak¬ towanie dwuhaloidków pylkiem cynkowym w roztworze w lodowatym kwasie octowym albo — w przypadku przylaczenia chlo¬ rowcowodoru —- pirydyna i innymi srodka¬ mi znanymi, opisanymi np. w dziele Houben- Weyla „Die Methoiden der organischen Chemie" tom III, wydanie 2/1923, str. 909 i nastepne wzglednie tom II, wydanie 2/1922, str, 744 i nastepne.Do wyjasnienia sposobu wedlug wyna¬ lazku sluza wzory nastepujace: RO/\/%/ RO/\/\ Br — 2 —0=C—H /OH R0/\/%/ Przyklad L 2 g 3,/7-dwuacetoksy-/7- etenyloandrostenu rozpuszcza sie w 200 cm3 czterochlorku wegla i zadaje 0,5 cm3 pirydyny. Do tego roztworu inieszajac do¬ daje sie 0,799 g bromu (1 mol) w 50 cm3 czterochlorku wegla. Po dodaniu bromu mieszanine reakcyjna miesza sie jeszcze w* ciagu godziny, po czym w ciagu nastepnej godziny przez roztwór reakcyjny przepusz¬ cza sie ozon (z szybkoscia 4.litrów na go¬ dzine przy uzyciu butelki lejdejskiej). Na¬ stepnie do mieszaniny reakcyjnej wprowa¬ dza sie 200 cm3 lodowatego kwasu octowe¬ go i usuwa ozon za pomoca azotu. Po 24 godzinach odparowuje sie czterochlorek wegla pod zmniejszonym cisnieniem w tem¬ peraturze 30°C i do roztworu w lodowatym kwasie octowym w temperaturze okolo 10 — 20°C dodaje sie 5 g pylku cynkowego. Mie¬ szanine reakcyjna miesza sie na zimno w ciagu pól godziny, a nastepnie w ciagu pól godziny w temperaturze 95° — 100°C, po czym odsacza sie od pylku cynkowego i wy¬ lewa do wody. Stracajacy sie osad rozpusz¬ cza sie w benzenie, a benzen przemywa wo¬ da w celu usuniecia kwasu octowego.Kwasy, wytworzone podczas ozonizacji, mozna z roztworu benzenowego wylugowac przer wstrzasanie z wodorotlenkami pota- sowców. Roztwór, zawierajacy sole pota- sowcowe kwasów, zakwasza sie rozcienczo¬ nym kwasem siarkowym i luguje eterem.Pozostalosc po odpedzeniu eteru przekry- stalizowuje sie z acetonu. Otrzymuje sie kwas 3,77-dwuacetoksyetiocholenowy o punkcie topnienia 246°C.Roztwór benzenowy, uwolniony od kwa¬ sów, przemywa sie woda az do odczynu obojetnego i odparowuje. Pozostalosc ogrzewa sie lagodnie z roztworem octanu semikaribazydu w metanolu, przy czym osad nie wydziela sie. Rozciencza sie.ja duza iloscia eteru i przemywa roztwór eterowy lugami potasowcowymi i woda. Pozosta¬ losc po odparowaniu eteru rozciera sie z mala iloscia eteru i odsacza oczyszczo¬ ny w ten sposób semikarbazon aldehydu 3,77-dwuacetoksyetiocholenowego, z któ¬ rego po rozszczepieniu benzaldehydem otrzymuje sie wolny aldehyd.Przyklad. II. 3,43 g 3-acetoksy-3,./7- etenyloandrostenu rozpuszcza sie w 200 cm3 chloroformu. *Do roztworu tego doda¬ je sie jedna krople pirydyny i nastepnie roztwór 1,6 g bromu (1 mol) w 50 cm3 chlo¬ roformu. Temperatura powinna wynosic ckolo 0 — 5°C. Do tego roztworu w ciagu A godzin wprowadza sie ozon z szybkoscia przeplywu wynoszaca 10 litrów/godz. Na¬ stepnie wprowadza sie 200 cm3 lodowatego kwasu octowego, i odparowuje chloroform pod zmniejszonym cisnieniem w tempera¬ turze okolo 30°C. Do tego roztworu w lo¬ dowatym kwasie octowym wprowadza sie nastepnie 5 g pylku cynkowego, po czym mase reakcyjna najpierw miesza sie w cia¬ gu pól godziny w temperaturze pokojowej, a nastepnie w ciagu pól godziny w tempe¬ raturze 100°C. Wówczas mieszanine reak¬ cyjna odsacza sie od pylku cynkowego i przesacz wylewa do wody. Powstaly osad rozpuszcza sie w benzenie i roztwór benze- — 3 —nowy przemywa woda, a nastepne sklad¬ niki kwasne luguje sie rozcienczonym roztworem sody, po czym roztwór benzeno¬ wy* przemywa sie woda az do odczynu obo¬ jetnego i odparowuje. 3-acetoksy-f7-aldehydó-androsten oczy¬ szcza sie przez .kilkakrotne przekrystalizo- wywanie z rozcienczonego acetonu. Uzy¬ skuje go sie z \yydajnoscia wynoszaca okolo 20°/o ilosci materialu wyjsciowego.Przyklad III. 3,/7-dwuoksy-/7-aldehy- doandrosten. 1 g dehydroandrosteronu za¬ daje sie w, 100 cm3 absolutnego eteru 8 g bromostyrenuf a nastepnie kilkoma kawal¬ kami aktywowanego litu. Energiczna reak¬ cje przerywa sie, skoro wystapi trwale bru- natnoezerwone zabarwienie, mieszanine re¬ akcyjna rozklada sie alkoholem i woda. luguje eterem, odparowuje wyciag eterowy pod zmniejszanym cisnieniem para wodna i pozostalosc traktuje w prózni para wod« na, az do odpedzenia ostatnich resztek bro- mostyrenu. Pozostalosc rozpuszcza sie w benzenie, suszy, zadaje sie polowa objeto¬ sci heksanu i chromatografuje za pomoca 25 g tlenku glinowego. Frakcje benzeno- hekisanowa usuwa sie i'wyplukuje tlenek glinowy mieszanina benzenu z alkoholem (50 :*1); z uzyskanej cieczy po odparowa¬ niu otrzymuje sie 3,77-dwuoksy-i7-styrylo- androsten, jako przezroczyste twarde szklo (mieszanine izomerów).W celu otrzymania J7-aldehydo-3,/7- dwuoksyandrostenu rozpuszcza sie go w najczystszym octanie etylu (20 cm3), zadaje sie jedna czasteczka bromu (484 mg roz¬ puszczone w okolo 5 cm3 octanu etylu) i po odbarwieniu traktuje sie w ciagu 4 godzin ozonem w temperaturze 0°C. Nastepnie od¬ pedza sie nadmiar ozonu dwutlenkiem we¬ gla, rozklada ozonid pylkiem cynkowym i odbromowuje za pomoca swiezej ilosci, pylku cynkowego oraz malej ilosci alkoholu podczas ogrzewania. Mieszanine reakcyjna odsacza sie, odparowuje, rozpuszcza w ete¬ rze, oddziela sie kwasy za pomoca roztworu sody, a przemyly, wysuszony i odparowa¬ ny wyciag eterowy przekrysteiizowuje sie z acetonu. Otrzymuje sie mieszanine A*- 3,/7-aldehydoandrOSlarUl 7fiiWzy»7rryrma nieznaczna iloscia zwiazku utlenionego %na keton przy atomie wegla 3, z wydajnoscia wynoszaca 300 mg zóltawych okruszyn; uzyskany preparat wykazuje wyrazna re¬ akcje aldehydowa z kwasem fuksyriosiar- kafrym.Przyklad IV. 200 cm3 dwuoctanu-/7- winylo-3-trans-f7-dwuoksyandrostanu roz¬ puszcza sie w 20 eta8 najczystszego octanu etylowego i w ciagu 30 minut traktuje sie, czterpprocentowym Ozonem, oziebiajac ace¬ tonem i zestalonym- dwutlenkiem wegla.Otrzymany roztwór ozonku dodaje sie do 200 mg katalizatora utworzonego z wegla¬ nu palladu i wapnia, uwodornionego wstep¬ nie w malej ilosci octanu etylowego, i wstrzasa w temperaturze 0aC z wodorem dopóty, az wodór przestanie byc pochlania¬ ny. Uwodorniony roztwór odsacza sie od katalizatora i przez wstrzasanie z rozcien¬ czonym roztworem sody i woda odciaga sie skladniki kwasne, po czym odparowuje sie rozpuszczalnik w prózni. Oleista pozosta¬ losc zadaje sie bardzo mala iloscia eteru i wstawia do lodówki, w której wkrótce nastepuje krystalizacja oleju. Otrzymane krysztaly przemywa sie mieszanina eteru oraz pentanu i kilkakrotnie przekrystalizo- wuje z tego rozpuszczalnika. .Otrzymuje sie 3,./7-dwuacetoksy-/7-aldehydoandrostan w postaci platków, które topnieja w tem¬ peraturze 152 — 156°C i na zimno reduku¬ ja amoniakalny roztwór azotanu srebrnego.Tak otrzymany produkt ze wzgledu na jednorodnosc zostal utleniony przy 3-im atomie wegla calkowicie na grupe ketonowa za pomoca izopropylami glinowego, ponie¬ waz ta reakcja juz zostala czesciowo roz¬ poczeta dzieki ozonizacji. . Otrzymuje sie 3-okso-i7-oksy-i7-aldehydoandrosten.Zamiast ozonu, stosowanego w powyz¬ szych przykladach, mozna równiez stost)- — 4 -wac inne srodki utleniajace, zdolne do od¬ budowy zwiazków z podwójnymi wiazania- mi przez przylaczanie tlenu, jak aip. kwas chromowy, czterooctany, jak czterooctan olowiu albo manganu, lub nadmanganiany, zwlaszcza wapniowy i potasowy. PL