Znane jest takie wykonanie pompki wtryskowej we wtryskowych silnikach spalinowych, zwlaszcza pojazdowych sil¬ nikach Diesela, ze wtryskiwana ilosc pa¬ liwa zmienia sie przez narzady rozrzad- cze w celu utrzymania pewnej liczby ob¬ rotów silnika niezaleznie od jego obciaze¬ nia. W pompkach tych narzady rozrzad- cze zwykle otrzymuja od przekladni draz¬ kowej swa sile przestawiajaca, wzrastaja¬ ca przy rosnacej liczbie obrotów, i prze¬ nosza ja na narzady regulujace ilosc pali¬ wa, które moga byc dowolnie nastawiane z zewnatrz.Proponowano równiez stosowac na¬ rzady regulacyjne, przestawiane bezpo¬ srednio dzieki spadkowi cisnienia, zmie¬ niajacemu sie wraz z szybkoscia przeply¬ wu przez komory, doprowadzajace czyn¬ nik pod cisnieniem, bez posrednictwa na¬ rzadów dodatkowych. Jednak taka regu¬ lacja liczby obrotów nastepuje stale bar¬ dzo powoli; wtrysnieta ilosc paliwa nigdy nie zmniejsza sie do zera, gdyz suw tlo¬ czacy musi sie zaczynac, gdy narzad re¬ gulacyjny ma byc dopiero przestawiony.Zatem przy wszystkich liczbach obrotów konieczna jest duza zmiana liczby, obro¬ tów, by ilosc paliwa, potrzebna przy pel¬ nym obciazeniu, doregulowac odnosnie do ilosci, potrzebnej przy biegu jalowym.Dalej proponowano, by w wtrysko¬ wych silnikach spalinowych, w których szybkosc tloczenia wtryskiwanego paliwajest zalezna od liczby obrotów silnika, za¬ stosowac mase, która moglaby poruszac sie wraz z tlokiem pompki, Poczawszy od pewnej okreslonej liczby obrotów przyspieszenie tloka staje sie przy tym tak duze, ze masa nie nadaza za tlokiem i rozrzadza przy tym otworem odciazaja¬ cym. Wskutek tego wtryskiwana ilosc paliwa zmniejsza sie tak, ze ustala sie pe¬ wna liczba obrotów silnika. Jednak przy znanym urzadzeniu przy przebiegu regu¬ lacji nienadazanie masy rozrzadczej za¬ chodzi tylko dzieki bezwladnosci. Ma to te wade, ze male zmiany tarcia wywiera¬ ja duzy wplyw na ruch tej masy rozrzad¬ czej, wskutek czego przebieg regulacji staje sie nierównomierny. Dalsza wada polega na tym, ze regulacja przyspiesze¬ nia zalezna jest od ruchu tloka pompki.Ze wzgledu na charakterystyke wtrysku ruchu tego nie mozna obrac dowolnie, a wiec bez wady pod tym wzgledem nie mozna osiagnac zadanej charakterystyki regulacji.Wynalazek niniejszy dotyczy takiej pompki paliwowej, umozliwiajacej regula¬ cje liczby obrotów wtryskowych silników spalinowych, w której poruszajacy sie tam i z powrotem narzad, przymusowo napedzany za pomoca napedu pompki w jednym kierunku obrotu, a w kierunku przeciwnym poruszajacy sie nie przymu¬ sowo, rozrzadza przeswitem, prowadza¬ cym z komory pompki do komory o mniej¬ szym cisnieniu, przy czym wedlug wyna¬ lazku podczas ruchu nieprzymusowego wypadkowa sil zewnetrznych, dzialaja¬ cych na narzad regulacyjny, skierowana wedlug tego ruchu, zalezna jest od szyb¬ kosci ruchu tego narzadu i zwieksza sie oraz zmniejsza w stosunku odwrotnym do tej szybkosci. Sily zewnetrzne, dzialaja¬ ce na narzad, moga przy tym stanowic si¬ ly sprezynowe, hydrauliczne, pneuma¬ tyczne, magnetyczne, elektryczne lub po¬ laczenie tych sil.Pompka wedlug wynalazku nie posia¬ da wad znanych, gdyz sila, zmieniana wraz z szybkoscia, nadaje narzadowi re¬ gulacyjnemu zawsze równomierna charak¬ terystyke ruchu, a z drugiej strony przy duzej swobodzie wyboru ruchu pompki mozna pomimo to osiagnac wszystkie za¬ dane charakterystyki regulacji.Na zalaczonym rysunku przedstawio¬ ne sa przyklady wykonania przedmiotu wynalazku. Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny pompki paliwowej, umozliwia¬ jacej regulacje liczby obrotów silnika; fig. 2 — przekrój podluzny odmiennej po¬ staci wykonania pompki; fig. 3 — prze¬ krój podluzny trzeciej postaci wykonania pompki; fig, 4 — przekrój podluzny czwartej postaci wykonania pompki.W postaci wykonania wedlug fig. 1 za¬ stosowana jest tarcza kciukowa 1, nape¬ dzajaca za posrednictwem popychacza krazkowego 4 ruchem zwrotnym tlok pompowy 3, dopasowany do wydrazenia w kadlubie 2 pompki. Poprzecznie nad tlokiem 3 w wydrazeniu 10 kadluba 2 umieszczony jest tlok rozrzadczy 11. Do konca tego tloka rozrzadczego 11 przyla¬ czona jest przegubowo dzwignia katowa 15, której drugi koniec wchodzi w podluz¬ ny otwór 16 popychacza krazkowego 4.Wystajacy na zewnatrz koniec tloka roz¬ rzadczego obciazony jest sprezyna 20.Przy ruchu w góre tloka 3 tlok rozrzad¬ czy 11 zostaje jednoczesnie przymusowo uruchomiony dzwignia katowa 15, zas przy ruchu w dól ruch tloka rozrzadczego 11 odbywa sie nie przymusowo, a wskutek nacisku sprezyny. Paliwo doprowadzane jest przez kanal zasilajacy 6 i przez wy¬ drazona wkretke 5. Podczas ruchu w gó¬ re tloka pompowego 3 komora 12 tloka rozrzadczego napelniana jest paliwem z komory zaworowej 22 poprzez zawór zwrotny 21. Komora 12 tloka rozrzadcze¬ go polaczona jest z komora pompowa tloczna 7 za pomoca kanalów 13 i 29. Na- — 2 —pelnianie komory tlocznej 7 odbywa sie podczas ruchu w dól tloka 3 czesciowo przez kanal 13 i czesciowo przez kanal 29.Przy powtórnym zamykaniu kanalu 29 przy ruchu w góre zaczyna sie suw tloczny, po czym paliwo przez kanal tloczny 8 i za¬ wór tloczny 9 dostaje sie do nie przedsta¬ wionej na rysunku dyszy. Nieprzymuso- wy ruch tloka rozrzadczego 11 w prawo okreslony jest nie tylko przez przebieg napelniania komory pompowej tlocznej 7, lecz takze przez nastawiony przeswit dla¬ wiacy 25, tworzacy polaczenie miedzy komora 12 tloka rozrzadczego i komora zaworowa 22 poprzez kanaly 26 i 27. Prze¬ swit dlawiacy 25 moze byc nastawiany z zewnatrz za pomoca sruby dlawiacej 23 i dzwigni regulacyjnej 24.Szybkosc nieprzymusowego ruchu tlo¬ ka rozrzadczego 11 regulowana jest przez nastawienie przeswitu dlawiacego 25, a wraz z tym i pewnego przeciwcisnienia tak, ze kazdemu polozeniu regulacyjnemu podporzadkowana jest pewna liczba obro¬ tów silnika, co bedzie blizej opisane w dalszym ciagu. Poniewaz komora pom¬ powa tloczna 7 zasilana jest z komory 12 tloka rozrzadczego, wiec objetosc, wytla¬ czana przy skoku tloka rozrzadczego, mu¬ si byc znacznie wieksza niz objetosc wy¬ tlaczana przy skoku tloka pompowego.Jesliby objetosc, wytlaczana przez tlok rozrzadczy, byla równa objetosci tloka pompowego lub mniejsza, to tlok rozrzad¬ czy natychmiast podazalby za tlokiem pompowym i nie dawalby moznosci prze¬ prowadzenia regulacji. Koniecznie wiec tlok rozrzadczy musi posiadac albo wiek¬ sza srednice albo wiekszy skok niz tlok pompowy, albo wreszcie zarówno wiek¬ sza srednice, jak i wiekszy skok.Regulacja liczby obrotów silnika za pomoca urzadzenia wedlug fig. 1 odbywa sie w sposób nastepujacy.Jezeli dzwignia regulujaca 24 znajduje sie w polozeniu, odpowiadajacym srednie¬ mu przeswitowi dlawiacemu 25, a wraz z tym i sredniej liczbie obrotów, tlok zas pompowy 3 ma sie wlasnie zaczac przesu¬ wac z najnizszego polozenia ku górze i je¬ zeli liczba obrotów jest znacznie mniejsza niz srednia liczba obrotów, wówczas dzwignia katowa 15 znajduje sie wtedy pod dzialaniem sprezyny 20 przy dolnym koncu podluznego otworu 16. W tym po¬ lozeniu tlok rozrzadczy calkowicie przy¬ krywa kanal 13. Tlok rozrzadczy wyko¬ nywa przymusowo caly skok, odpowiada¬ jacy ruchowi tloka pompowego w góre.Po zamknieciu kanalu doprowadzajacego 29 paliwo tloczone jest przez kanal tlocz¬ ny 8 do dyszy, i to tak dlugo, az krawedz tloka rozrzadczego 11 odkryje kanal 13 i przerwie dalsze tloczenie. Tlok pompo¬ wy 3 i tlok rozrzadczy 11 p oruszaja sie dalej az do górnego martwego polozenia, przy czym kanal 13 jest w miare tego zwalniany. Tlok rozrzadczy 11 zasysa przy tym paliwo poprzez zawór zwrot¬ ny 21. Podczas gdy tlok pompowy wyko¬ nywa ruch w dól odpowiednio do ksztaltu tarczy kciukowej, tlok rozrzadczy poru¬ sza sie nie przymusowo pod wplywem si¬ ly sprezyny 20, dzialajacej w kierunku je¬ go ruchu, oraz przeciwcisnienia w komo¬ rze 12, wytworzonego wskutek dlawienia.Jesli przeswit dlawiacy 25 nastawiony jest odpowiednio do sredniej liczby obro¬ tów silnika, to przy mniejszej liczbie ob¬ rotów tlok rozrzadczy moze jeszcze na¬ dazac za tlokiem pompowym przy jego ruchu w dól. Przy zwiekszajacej sie je¬ dnak szybkosci silnika ten tlok rozrzad¬ czy nie nadaza w coraz wiekszym stopniu i osiaga sie pewna liczbe obrotów, przy której narzad rozrzadczy moze jeszcze akurat zamknac kanal 13, gdy tlok pom¬ powy porusza sie z punktu najwyzszego do poczatku nastepnego suwu tlocznego.Jesli liczba obrotów jeszcze nieco sie zwiekszy, to przy poczatku ruchu w góre tloka pompowego kanal 13 nie bedzie — 3 —jeszcze zamkniety, tak ze suw tloczny zacznie sie pózniej, a wskutek tego wtry- snieta zostanie mniejsza ilosc paliwa. Przy jeszcze nieco wiekszej liczbie obrotów popychacz krazkowy podczas swego ru¬ chu w góre dojdzie do dzwigni katowej 15 i uruchomi ja akurat w chwili zamkniecia kanalu 13; w ten sposób paliwo nie moze byc juz wcale wtrysniete.Jezeli dzwignie regulacyjna 24 prze¬ stawic w kierunku wykrecania sruby dla¬ wiacej 23, to przeswit dlawiacy 25 po¬ wiekszy sie, przeciwcisnienie zmniejszy sie, a tlok rozrzadczy 11 wykona szybciej swój ruch nieprzymusowy. Nastapi po¬ nownie pelny wtrysk, a liczba obrotów silnika wzrosnie, az przy wiekszej liczbie obrotów zamkniecie kanalu 13 osiagniete zostanie podczas suwu tlocznego w chwi¬ li, gdy tloczona bedzie ilosc paliwa po¬ trzebna akurat do zachowania tej wiek¬ szej liczby obrotów.Przy wkrecaniu sruby dlawiacej zmniejsza sie szybkosc nieprzymusowego ruchu tloka rozrzadczego tak, ze ustala sie mniejsza liczbe obrotów silnika. Jesli srube dlawiaca 23 wkrecic calkowicie, to kanal 13 w ogóle nie bedzie zamkniety, paliwo nie bedzie wcale wtryskiwane, czyli silnik zatrzyma sie.By przy przebiegu regulacji kolejne wtryski odbywaly sie równomiernie, a re- gulaicja dla okreslonego nastawienia prze¬ switu dlawiacego 25 przebiegala wedlug ciaglej krzywej, konieczny jest nieprzy¬ musowy ruch tloka rozrzadczego bez¬ wzglednie równomierny przy róznych su¬ wach. Wedlug wynalazku osiaga sie to w ten sposób, ze przy kazdym suwie tlok rozrzadczy zasysa te sama objetosc, która nastepnie przez przekrój dlawiacy jest po¬ nownie wypychana przy ruchu nieprzy- musowym, przy czym przeciwcisnienie zwieksza sie lub zmniejsza wraz z szyb¬ koscia ruchu tloka rozrzadczego. Jesli np. przy ruchu wypychania tarcie przy¬ padkowo zwiekszy sie, to tlok rozrzadczy chwilowo zostanie nieco zahamowany, przeciwcisnienie zmniejszy sie, a sila przyspieszajaca jako róznica sily sprezy¬ ny i przeciwcisnienia bezposrednio znacz¬ nie sie zwiekszy, a w ten sposób szybkosc tloka rozrzadczego zwiekszy sie pono¬ wnie. W ten sposób uzyskuje sie równo¬ mierny ruch tloka rozrzadczego podczas jego ruchu zamykajacego, a dzieki temu i prawidlowa regulacje.Dzwignia katowa 15 jest ulozyskowa- na mimosrodowo. Przez przekrecanie mi- mosrodu 19 mozna zmieniac chwile otwar¬ cia kanalu 13 przy ruchu w góre, a wraz z tym zmniejszac lub zwiekszac kat sku¬ teczny dzwigni przy tloczeniu. Powoduje to takze zmiane najwiekszej wtryskiwa¬ nej ilosci paliwa. Za pomoca tego nasta¬ wiania zapobiega sie wytwarzaniu dymu przez silnik.Postac wykonania wedlug fig. 1 moze byc zmieniona przez to, ze kanal 29 wpro¬ wadza sie do komory tlocznej pompowej poprzez zawór zwrotny. W tym przypad¬ ku przy dolnym martwym polozeniu tlo¬ ka pompowego zawór zwrotny bylby za¬ mkniety, po czym zaczalby sie skok tloczny.W postaci wykonania wedlug fig. 2 przeswit dlawiacy 25 umieszczony jest tuz za komora pompowa. Przy koncu ruchu w dól tloka pompowego kanal 26 odkryty zostaje przez tlok pompowy, po czym za¬ czyna sie rozrzadzany przez przeswit dla¬ wiacy 25 nieprzymusowy ruch tloka roz¬ rzadczego. Nadmiar paliwa wraca przy tym przez kanal 27 do komory zawo¬ rowej 22.Postac wykonania wedlug fig. 3 wy¬ róznia sie tym, ze tlok rozrzadczy 11 po¬ rusza sie nad tlokiem pompowym wspól¬ osiowo z tym ostatnim i jest nim urucha¬ miany zaleznie od okreslonego polozenia sruby nastawczej 32. Tlok rozrzadczy 11 uksztaltowany jest przy tym jako tlok — 4 —Schodkowy. Dolna krawedz mniejszego tloka, zwróconego do komory tlocznej pompowej, rozrzadza przekrojem rozrzad- czym, a wiekszy tlok przy kazdym suwie zasysa przez zawór zwrotny 21 pewna ilosc paliwa, która nastepnie po zmianie kierunku ruchu wypycha z powrotem od¬ powiednio do przeswitu poprzecznego 25.W tej postaci wykonania sprezyna obcia¬ zajaca 20 musi byc tak silna, by nawet przy najwiekszym wystepujacym cisnie¬ niu wtryskowym tlok rozrzadczy nie pod¬ niósl sie przy suwie tlocznym. Przy nie- przymusowym ruchu dolne ograniczenie suwu tloka rozrzadczego uzyskuje sie za pomoca odsady 31; przeswit rozrzadczy 13 jest wtedy akurat zamkniety. Przy dal¬ szym ruchu w dól tloka pompowego po otwarciu kanalu zasilajacego 6 komora tloczna pompowa zostaje w znany sposób wypelniona, po czym przy powtórnym za¬ mknieciu zaczyna sie suw tloczny. Regu¬ lacja odbywa sie dokladnie w ten sam sposób, jak w poprzednio opisanych przy¬ kladach wykonania.Na fig. 3 przedstawiony jest kanal 6 zamkniety przy ruchu w góre tloka pom¬ powego, a tlok rozrzadczy znajdujacy sie jeszcze w ruchu ku dolowi, nie zamknal jeszcze calkowicie kanalu 13. Wzrost ci¬ snienia moze sie zatem zaczac dopiero po pewnym suwie jalowym; wskutek tego wtrysnieta zostaje ilosc mniejsza niz ilosc odpowiadajaca, pelnemu obciazeniu. Jesli silnik odciazy sie w dalszym ciagu, to licz¬ ba obrotów sie zwiekszy, zamkniecie ka¬ nalu 13 nastepuje odpowiednio pózniej, tak ze ilosc wtryskiwana jest coraz mniej¬ sza, az przy nieco wiekszej liczbie obro¬ tów nastepuje powtórnie równowaga.Przy obciazeniu silnika liczba obrotów zmniejsza sie przy równoczesnym zwiek¬ szeniu ilosci wtryskiwanego paliwa, po¬ niewaz zamkniecie kanalu 13 zaczyna sie odpowiednio wczesniej. Najwieksza ilosc wtrysnietego paliwa zmienia sie przez wkrecanie lub wykrecanie sruby nastaw- czej 32, gdyz w ten sposób suw tloczny przerywa sie wczesniej lub pózniej.Postac wykonania wedlug fig. 4 stano¬ wi odmilane postaci wykonania wedlug fig. 3. Paliwo doprowadza sie do- komo¬ ry 33, w której znajduje sie sprezyna; przy suwie tloka rozrzadczego paliwo to dosta¬ je sie pizez wbudowany w tlok rozrzad¬ czy zawór pierscieniowy 21 do komory /2 tloka rozrzadczego. Komora tloczna pom¬ powa zasilana jest z komory 12 tloka roz¬ rzadczego poprzez zawór zwrotny 28, przy czym suw tloczny zaczyna sie przy dolnym martwym polozeniu po zamknie¬ ciu sie zaworu zwrotnego 28. Przeswit dlawiacy 25 jest przy tej postaci wykona¬ nia umieszczony tuz za przeswitem roz- rzadczym. Zmienne przeciwcisnienie osia¬ ga sie przez obciazony sprezyna zawór iglicowy 34, którego sprezyne 35 mozna * napinac mniej lub wiecej przez wykreca¬ nie lub wkrecanie sruby regulacyjnej 23 za pomoica dzwigni uruchamiajacej 24.Zmniejszenie napiecia sprezyny oznacza regulacje przy wiekszej liczbie obrotów, zas napinanie sprezyny — regulacje parzy mniejszej liczbie obrotów.Opisana regulacje samoczynna mozna by zastapic najrozmaitszymi odmianami wykonania. Np. doplyw paliwa do komo¬ ry tlocznej wtryskowej i odplyw z tej ko¬ mory móglby sie odbywac calkowicie nie¬ zaleznie od obiegu paliwa przez tlok re¬ gulacyjny. PL