Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia, sluzacego do napedu tokarek, a zwla¬ szcza urzadzenia takiego, w którym uchwyt noza wzglednie suport posuwa sie po wodzidle walcowym, przy czym naped narzadów tokarki jest sterowany wzgled¬ nie odbywa sie przy pomocy cisnienia po¬ wietrza lub hydraulicznie- W tokarce samoczynnej, wykonanej we¬ dlug niniejszego wynalazku, zastosowane jest wrzeciono, które w znany sposób obraca sie w tulei i jest zakonczone sprze¬ glem, laczacym z wrzecionem umieszczone niezaleznie od wrzeciona urzadzenie za¬ bierajace, np. zabierak lub podobny na¬ rzad przy wsuwaniu sie tegoz w tuleje wrzecionowa. Pomiedzy wrzecionem i za- bierakiem jest umieszczona sprezyna lub podobny elastyczny narzad, który przy wlaczaniu sprzegla zostaje scisniety i od¬ preza sie z chwila, gdy sila, pochodzaca z zewnatrz, przestaje dzialac; szczeki ha¬ mulcowe sluza do mozliwie szybkiego za¬ trzymania obrotów zabieraka, Wynalazek polega na tym, ze wlacza¬ nie i wylaczanie odbywa sie samoczynnie przy zakladaniu i zdejmowaniu obrabiane¬ go przedmiotu.Naped powietrzno-hydrauliczny jest urzadzony, jak nastepuje. Dwuprzewodo¬ wy kurek przy wlaczaniu w jednym kie¬ runku tworzy polaczenie przewodu, do¬ prowadzajacego powietrze sprezone lub inny odpowiedni, znajdujacy sie pod cis¬ nieniem czynnik, z jednej strony z przewo¬ dem, prowadzacym do cylindra, porusza-jacego kiel, osadzony w przesuwnym wal¬ ku konika, a z drugiej strony z przewodem, prowadzacym do zbiornika lub podobnego urzadzenia, napelnionego olejem. Raczka tego kurka w tym jego polozeniu znajduje sie poid dzialaniem sprezyny, jest jednakze zaryglowana przy pomocy np; trzpienka lub podobnego narzadu, który wsuwa sie w odpowiednie wyciecie w jej oprawce.Przeto z umocowaniem przedmiotu ob¬ rabianego i z poczatkiem ruchu obrotowe¬ go zaczyna posuwac sie po chwili równiez i suport.Zbiornik oleju jest polaczony przewo¬ dem z cylindrem do posuwu suportu, skut¬ kiem czego natychmiast po wlaczeniu po¬ wietrza sprezonego zaczyna posuwac sie kiel konika, a nastepnie isuport. Suport prowadzi nóz, ewentualnie przy pomocy szablonu, wzdluz przedmiotu obrabianego, umocowanego w dowolny sposób pomie¬ dzy klami, az do zakonczenia obtaczania.Obok suportu jest celowo umieszczony na¬ stawny oporek, o który suport uderza po¬ srednio lub bezposrednio. . Za posrednic¬ twem wlaczonych narzadów dowolnego rodzaju oporek ten dziala tak na raczke kurka, wlaczajacego powietrze sprezone, ze kurek zostaje zamkniety, a iskutkiem tego ustaje doplyw powietrza sprezonego.Oposek ten jest celowo umocowany na drazku, który jest umieszczony wzdluz lo¬ za tokarni i daje sie cokolwiek przesuwac w kierunku osiowym. Suport uderza o opo¬ rek i zabiera go nieco ze soba, a wraz z oporkiem równiez i sam drazek. Drazek w pewnym miejscu jest celowo zaopatrzo¬ ny w powierzchnie stozkowa lub podobna, na której spoczywa pret, powodujacy za¬ ryglowanie raczki, wlaczajacej powietrze sprezone, a który zsuwa sie przy ruchu drazka w kierunku osiowym. Zaryglowa¬ nie raczki, wlaczajacej powietrze sprezo¬ ne, zostaje zwolnione i raczka pod dziala¬ niem napietej przy wlaczaniu sprezyny po¬ wraca do swego polozenia wyjsciowego.Tym doprowadzenie powietrza sprezonego do zbiornika oleju i do cylindra, przesuwa¬ jacego kiel konika, zostaje przerwane, a znajdujace sie wewnatrz powietrze ucho¬ dzi na zewnatrz. Kiel konika i suport sa polaczone posrednio lub bezposrednio z tlokami cylindrów, które znajduja sie stale pod dzialaniem powietrza sprezone¬ go i powoduja równiez ruch powrotny obu tloków cylindrów.Dzialanie jest wiec tego rodzaju, ze przedmiot obrabiany jest przyciskany do kla konika, po czym wlacza sie powietrze sprezone. Przedmiot obrabiany zostaje docisniety do zabieraka i po jego sprzeg¬ nieciu z wrzecionem zaczyna sie obracac.Jednoczesnie suport posuwa sie, prowa¬ dzony ewentualnie wzdluz odpowiedniej prowadnicy i wykonujac w danym razie pewien ruch obrotowy na wodzidle wal¬ cowym, az do zakonczenia obróbki.W tym momencie posuw ustaje, suport i kiel konika wykonuja ruch powrotny, przedmiot obrabiany zostaje zwolniony, ewentualnie opada sam, podczas gdy za- bierak zostaje natychmiast zatrzymany.Jak widac z powyzszego, dla jednego przedmiotu obrabianego potrzebny Jest tylko jeden ruch wlaczajacy, reszta zas odbywa sie samoczynnie, co nie tylko wzmaga w znacznym stopniu wydajnosc toczenia, lecz równiez skraca znacznie przerwy pomiedzy obrabianiem poszcze¬ gólnych przedmiotów. .Dla regulacji szybkosci posuwu supor¬ tu mozna pomiedzy zbiornik oleju i cylin¬ der posuwu wbudowac zawór stozkowy lub podobny przyrzad, który w zaleznosci od jego nastawienia otwiera wiekszy lub mniejszy przekrój otworu dla przeplywu oleju.Jezeli oprócz takiego samoczynnie od¬ bywajacego sie równomiernego posuwu suportu wymagane jest, w razie potrzeby, w pewnych miejscach szybkie posuwanie, — 2 —np. celem obrabiania tego samego przed¬ miotu w jednym miejscu, a bezposrednio po tym w drugim miejscu, oddzielonym od pierwszego, czyli ze suport ma przebiec czesc przedmiotu, nie majaca podlegac obróbce z szybkoscia wieksza, anizeli nor¬ malna, w przewód, doprowadzajacy olej, mozna wbudowac drugi zawór lub po¬ dobny przyrzad, lub tez mozna zastosowac taki drugi przewód, aby nastapilo nagle zwiekszenie przekroju dla przeplywu ole¬ ju do cylindra, posuwajacego suport. Do tego celu moga byc zastosowane naj¬ rózniejsze konstrukcje. Jezeli oporek, sluzacy do wywolywania ruchu raczki, za¬ mykajacej powietrze sprezone dla supor- tu, jest umieszczony na rozrzadzajacym drazku, polozonym równolegle np. do osi wodzidla walcowego, to najprosciej za¬ opatrzyc ten drazek w pewnym miejscu w prostopadla do niego dzwignie lub po¬ dobne urzadzenie, na której znowu oparty jest drugi drazek, który ma polaczenie z tym dodatkowym zaworem. Przes podniesienie tej dzwigni otwarty zostaje dodatkowy zawór, a suport posuwa sie wówczas bardzo szybko naprzód. Podno¬ szenie dzwigni najlepiej odbywa sie równiez samoczynnie, a mianowicie naj¬ prosciej tak, iz przy posuwaniu sie supor- tu na drazku rozrzadzajacym posuwa sie tuleja lub podobny narzad, zaopatrzony np. w nasadki, obsuwa sie po szablonie i wywoluje wahadlowe ruchy drazka roz¬ rzadzajacego, a umocowana na nim np. dzwignia poprzeczna wykonuje równiez ruchy wahadlowe i powoduje otworzenie duzego przekroju dla przeplywu oleju. To wlaczanie wiekszego przekroju dla prze¬ plywu oleju mozna wykonywac równiez recznie np. przy pomocy dzwigni recznej, przymocowanej do drazka rozrzadzajace¬ go, która pochylona ku dolowi przekreca drazek rozrzadzajacy, a co za tym idzie, odchyla i prostopadla do niego dzwignie celem otworzenia lub zamkniecia dodat¬ kowego zaworu.Aby miec w kazdej chwili moznosc równiez recznego wstrzymania posuwu su- portu i kla konika, drazek reczny, prze¬ znaczony do otwierania i zamykania do¬ datkowego zaworu, moze byc równiez uzyty do zamykania zaworu wlotowego powietrza sprezonego. Odbywa sie to po prostu przez przesuniecie w bok drazka rozrzadzajacego na odleglosc, odpowiada¬ jaca dlugosci, o która suport zwykle po¬ ciaga za soba oporek. Na drazek rozrza¬ dzajacy dziala sprezyna, która powoduje, ze po dokonanym przesunieciu w kierun¬ ku bocznym pod wplywem suportu lub recznie drazek ten powraca do swego po¬ lozenia wyjsciowego, a skutkiem tego po¬ wraca tez i powierzchnia stozkowa do swego polozenia wyjsciowego, na której moze sie opierac drazek, ryglujacy raczke kurka dla powietrza sprezonego, a tym sposobem zaryglowanie moze dzialac po¬ nownie.Na rysunku uwidoczniono przyklad wy¬ konania wynalazku w sposób schematycz¬ ny, przy czym wszelkie normalne czesci maszyny, jak podstawa, silnik napedowy, zakotwiczenie itd. zostaly opuszczone.Fig. 1 przedstawia widok z przodu to¬ karki, a fig. 2 — umieszczone na tej to¬ karce narzady rozrzadzajace, widziane z prawej strony.Kolo 1 do pasa klinowego jest nape¬ dzane bez przerwy silnikiem, nie uwi¬ docznionym na rysunku. Wraz z ko¬ lem 1 obraca sie wrzeciono 2, osadzone w osobnej tulei prowadniczej 3. Zabie- rak 4 obraca sie wraz z wrzecionem 2 w znany sposób dopiero wówczas, gdy sprzeglo 5, umieszczone pomiedzy nim i wrzecionem 2, po wsunieciu zabieraka 4 do wewnatrz wrzeciona i skróceniu spre¬ zyny 6 zostalo wlaczone, przy czym jedno¬ czesnie szczeki hamulcowe 7 zostaja roz- — 3 —suniete. Przez przewód 8 doplywa po¬ wietrze sprezone do kurka z raczka 9, po której przekreceniu ku dolowi (fig. 2) w kierunku strzalki powietrze sprezone przedostaje sie do przewodów 10 i 11.Wtedy sprezyna 12 (fig. 2) zostaje napre¬ zona, a drazek ryglujacy 13 wchodzi w otwór w oprawce raczki 9, skutkiem czego ta ostatnia pozostaje w polozeniu wlaczenia. Przewód 10 jest doprowadzo¬ ny do cylindra 14, sluzacego do posuwa¬ nia kla konika, a tlok, znajdujacy sie w tym cylindrze, doprowadza ten kiel do zetkniecia sie z obrabianym przedmio¬ tem 15, który przy tym zostaje dopchniety do zabieraka 4, prócz tego sprzeglo 5 zo¬ staje wlaczone, a obrabiany przedmiot 15 zaczyna sie obracac. Powietrze sprezone, plynace przewodem 10, przechodzi równo¬ czesnie i do przewodu 11 i wywiera cisnienie na olej, zawarty w zbiorniku 16, z którego olej przechodzi przez prze¬ wód 17 do wnetrza czesci wodzidla wal¬ cowego 20, wykonanego jako cylinder 18 suportu 19. Olej cisnie przy tym na tlok 21, którego trzon przesuwa suport wahliwy 19 przy pomocy zabieraka 22 wzdluz obrabianego przedmiotu 15. Na drazku rozrzadzajacym 23, umieszczonym przesuwnie w podstawie tokarki (co nie jest uwidocznione na rysunku), jest umieszczony przestawny oporek 24, o któ¬ ry uderza suport 19 w chw:li zakonczenia obróbki i pociaga za soba na stosunkowo mala odleglosc drazek 23. Wskutek tego drazek 13, ryglujacy raczke 9 kurka do wlaczania powietrza sprezonego, zsuwa1 sie po powierzchni stozka 25, umocowa¬ nego na drazku rozrzadzajacym 23, i zwal¬ nia raczke 9, która, pociagana przez spre¬ zyne 12, powraca do swego polozenia wyjsciowego. Wtedy doplyw powietrza sprezonego z przewodu 8 zostaje przerwa¬ ny, a znajdujace sie jeszcze w zbiorniku 16 i w cylindrze 14 powietrze sprezone ucho¬ dzi na zewnatrz przewodem 26. Powie¬ trze, znajdujace sie stale w przewodzie 27, dziala teraz na tlok 28 w wodzidle walco¬ wym 20 suportu i na tlok 29 w cylindrze 14, tak ze zarówno kiel konika, jak i su¬ port powracaja do swych polozen wyjscio¬ wych. Dla regulowania szybkosci posuwu suportu umieszczony jest w przewodzie 17 zawór stozkowy 30, nastawiany z ze¬ wnatrz za pomoca sruby, przez nastawia¬ nie którego mozna regulowac przekrój dla przeplywu oleju, a tym samym i ilosc oleju.Dla suportu 19 jest wreszcie zastosowane urzadzenie dla wywolania szybkiego po¬ suwu, przy pomocy którego suport ten przesuwa sie bardzo szybko wzdluz tej czesci przedmiotu 15, która nie ma byc obrabiana. Do tego celu sluzy dodatko¬ wy zbiornik 31, wlaczony w przewód 17 i zamykany zaworem 32, który wskutek podniesienia kulki zaworu za posred¬ nictwem drazka 33 otwiera nagle duzy przekrój dla przeplywu oleju, dzieki cze¬ mu znaczna ilosc tegoz przedostaje sie do cylindra 18 i powoduje nagle przyspiesze¬ nie posuwu suportu. Rozrzad drazka 33, a zatem i zaworu 32, moze odbywac sie równiez samoczynnie tak, ze polaczony z suportem zespól drazków 34 suwa sie po drazku rozrzadzajacym 23, bedac jedno¬ czesnie prowadzonym wzdluz wodzidla 35, którego ksztalt wywoluje ruchy wahadlo¬ we drazka 23. Na tym drazku jest umieszczona dzwignia 36, na której opie¬ ra sie koniec drazka 33. Gdy drazek 23 wykonuje ruchy wahadlowe, dzwignia 36 zostaje uniesiona ku górze, a wraz z nia równiez i drazek 33, skutkiem czego za¬ wór 32 otwiera sie i pozostaje otwarty tak dlugo, dopóki nie ustanie ruch wahadlo¬ wy, np. w chwili gdy drazek 34 obsunie sie z wodzidla 35. Unoszenie ku górze i za¬ mykanie zaworu 32 moze odbywac sie równiez recznie za pomoca dzwigni 37, przymocowanej do drazka rozrzadzajace- — 4 —go 23, mianowicie tak, iz dzwignia 37 zo¬ staje pochylona w kierunku strzalki 38 w dól (fig. 2). Dzwignia 37 moze równiez sluzyc do wylaczania raczki 9, wlaczajacej powietrze sprezone. Do tego celu dzwignie 37 przesuwa sie w lewo w kie¬ runku strzalki 39 (fig. 1). Stozkowa po¬ wierzchnia 25 przesuwa sie przy tym równiez w lewo, a skutkiem tego drazek 13 zostaje zwolniony. Nastepnie drazek 23 pod wplywem sprezyny 40 zostaje przesu¬ niety z powrotem do polozenia wyjscio¬ wego i przygotowuje drazek 13 do po¬ nownego zaryglowania raczki kurka, wla¬ czajacego powietrze sprezone. PL