Przedmiotem niniejszego wynalazku jest odbiornik radiowy, w którym nastrojenie strojonego obwodu samoczynnie zmienia sie periodycznie w pewnym przedziale czes¬ totliwosci. Urzadzenie wedlug wynalazku moze miec zastosowanie, gdy chodzi o szyb¬ kie nawiazanie lacznosci radiotelegraficz¬ nej wzglednie radiotelefonicznej, zwlaszcza przy radiokomunikacji krótkofalowej. W dawniejszych urzadzeniach stale przestra- janie obwodu strojonego odbiornika uzys¬ kuje sie przez stala regulacje reczna pojem¬ nosci wzglednie indukcyjnosci tego obwodu.W innym urzadzeniu uskutecznia sie samo¬ czynnie i periodycznie zmiany nastrojenia obwodu strojonego przez wprowadzenie don dodatkowego elementu o opornosci rze¬ czywistej dodatniej, samoczynnie zmienia¬ jacej sie periodycznie. Elementem dodatko¬ wym o opornosci rzeczywistej dodatniej jest w tym urzadzeniu lampa elektronowa.Wprowadzenie do obwodu strojonego lam¬ py elektronowej jako elementu o opornosci rzeczywistej dodatniej wywoluje straty w obwodzie i to straty zmieniajace sie wraz z czestotliwoscia. Poza tym przedzial, w którym zmienia sie czestotliwosc obwodu na skutek zmian rzeczywistej dodatniej opor¬ nosci lampy, jest maly.Znane sa równiez urzadzenia, w których do obwodu strojonego odbiornika, np. do obwodu oscylatora superheterodyny, wpro¬ wadzony jest dodatkowy element o oporno¬ sci rzeczywistej ujemnej lub o opornosci po¬ zornej w postaci odpowiednio dolaczonej lampy elektronowej, do siatki której dopro- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wynalazca je$t inz. Henryk Wladyslaw Magnuski,wadzane jest napiecie stale o wartosci za¬ leznej od róznicy czestotliwosci na jaka jest nastrojony wzmacniacz czestotliwosci po¬ sredniej i czestotliwosci wyniklej z przemia¬ ny czestotliwosci odbieranej. Takieurzadze¬ nia sluza do korekcji zmian czestotliwosci posredniej, które wynikly np. z niedoklad¬ nego nastrojenia oscylatora i dzialaja tylko wówczas, gdy jest odbierany pewien sygnal.W urzadzeniu wedlug wynalazku lampa elektronowa, stanowiaca wspomniana wy¬ zej opornosc rzeczywista ujemna lub opor¬ nosc indukcyjna wzglednie pojemnosciowa albo kombinacje tych opornosci, jest do¬ laczona do obwodu strojenia odbiornika lub do obwodu drgan oscylatora stiperhe- terodyny, przy czym do siatki tej lampy do¬ prowadzane sa napiecia zmienne z niezalez¬ nego zródla.Urzadzenie wedlug wynalazku dziala niezaleznie od obecnosci sygnalu odbiera¬ nego i przestraja samoczynnie periodycznie odbiornik w pewnym zakresie czestotliwos¬ ci, dzieki czemu obsluga odbiornka ma moz¬ nosc stwierdzic obecnosc jakiegos sygnalu w danym zakresie, o ile on sie pojawi, bez potrzeby stalego recznego przestrajania od¬ biornika. W tym celu szeregowo lub równo¬ legle do strojonego obwodu odbiornika wla¬ czony jest obwód anodowy lampy elektro¬ nowej oraz potencjometr, z którego na siatke rozrzadcza tej lampy dostarczane jest napiecie zmienne, przesuniete w fazie wzgledem jej zmiennego napiecia anodowe¬ go. W zaleznosci od przesuniecia fazy skla¬ dowej zmiennej pradu anodowego wzgledem skladowej zmiennej napiecia anodowego lampa ta bedzie dla obwodu strojonego'sta¬ nowila opornosc rzeczywista dodatnia wzglednie ujemna albo pozorna, indukcyjna wzglednie pojemnosciowa, na ogól jednak kombinacje tych opornosci.Lampa elektronowa jest polaczona do¬ datkowo ze zródlem zasilajacego ja samo¬ czynnie napiecia, zmieniajacego sie perio¬ dycznie z czestotliwoscia akustyczna lub mniejsza wzglednie wieksza od akustycznej w takich granicach, ze punkt pracy lampy przesuwa sie periodycznie w odpowiednim zakresie. Wskutek tego opornosc lampy zmienia sie periodycznie, co wywoluje pe¬ riodyczne zmiany czestotliwosci rezonanso¬ wej obwodu w zadanym zakresie. Perio¬ dyczne zmiany punktu pracy lampy mozna uskutecznic np. zasilajac siatke tej lampy napieciem pobieranym z ukladu relaksacyj¬ nego. Napiecie z obwodu strojonego oraz napiecie z ukladu relaksacyjnego moga byc doprowadzone do tej samej siatki rozrzad- czej lampy elektronowej.Lampe elektronowa regulujaca czestotli¬ wosc obwodu strojonego moze byc lampa wieloelektrodowa, np. pentoda; wtedy na¬ piecie z obwodu strojonego moze byc dopro¬ wadzone do siatki rozrzadczej, napiecie zas z ukladu relaksacyjnego do siatki przeciw- emisyjnej pentody.Fig. 1 przedstawia uklad polaczen przy¬ kladu odbiornika wedlug wynalazku.Do zacisków /, 2 obwodu strojonego, skla¬ dajacego sie z cewki L i kondensatora C, przylaczone sa odpowiednio: katoda lampy E oraz jedna okladka kondensatora Ca; druga okladka tego kondensatora jest przy¬ laczona do anody lampy E. W niniejszym odbiorniku lampa E, regulujaca czestotli¬ wosc obwodu strojonego, jest pentoda. Ob¬ wód anodowy lampy E jest zasilany z ba¬ terii ba poprzez dlawik d, który zapobiega przedostawaniu sie pradów zmiennych do baterii. Potencjal dodatni na ekranujacej siatce pentody E, dolaczonej do zacisku Zl, wytwarza równiez bateria anodowa ba.Do zacisków 1, 2 obwodu strojonego przy laczony jest dzielnik napiecia, skladajacy sie z baterii bs, dwóch oporników rl, rs i dwóch kondensatorów Cl, Cs.Jedna z galezi dzielnika, skladajaca sie z kondensatora Cl i opornika rl, polaczo¬ nych ze soba szeregowo, jest wlaczona po- — 2 —miedzy zaciski 1, 2 w ten sposób, ze okladka kondensatora Cl jest przylaczona do zacis¬ ku 2, a zacisk opornika rl do zacisku 1- Po¬ jemnosc kondensatora Cl oraz opornosc opornika rl sa tak dobrane, ze prad plyna¬ cy przez opornik rl, a wiec i napiecie na tym oporniku, sa przesuniete naprzód pra¬ wie o 90° wzgledem napiecia Va na zacis¬ kach /, 2 obwodu L, C.Równolegle do opornika rl przylaczona jest druga galaz dzielnika napiecia, która sklada sie z polaczonych szeregowo: kon¬ densatora! Cs, qpornika rs i baterii bs, przy czym do zacisku opornika rlf polaczonego z kondensatorem Cl, przylaczony jest kon¬ densator Cs. Biegun dodatni baterii bs jest przylaczony do zacisku 1, a wiec i do kato¬ dy lampy is.-Do zacisku 3 opornika: rs przy¬ laczona jest siatka rozrzadza lampy E. Ba¬ teria bs dostarcza tej siatce napiecia po¬ czatkowego.Prad plynacy przez opornik rs, a wiec i napiecie Vs na tym oporniku, sa przesunie¬ te naprzód wzgledem napiecia na oporniku rl, a wiec tym bardziej sa przesuniete na¬ przód wzgledem napiecia Va na zaciskach 1,2 obwodu strojonego.Przez dobranie opornosci oporników rl i rs oraz pojemnosci kondensatorów Cl i Cs mozna otrzymac przesuniecie wieksze od 90°, dzieki czemu lampa E odgrywa w stosunku do obwodu strojonego role opor¬ nosci rzeczywistej ujemnej i opornosci uro¬ jonej pojemnosciowej. Wartosc opornosci lampy E zalezy od jej punktu pracy. Zmia¬ ny periodyczne punktu pracy lampy E po¬ woduja periodyczne zmiany opornosci lam¬ py, a co za tym idzie takiez zmiany nastro¬ jenia tego obwodu strojenia odbiornika, do którego lampa ta jest przylaczona. Perio¬ dyczne zmiany punktu pracy lampy E sa uzyskiwane przez periodyczne zmiany po¬ tencjalu jej siatki przeciwemisyjnej, wywo¬ lywane za pomoca ukladu relaksacyjnego.Uklad relaksacyjny sklada sie z lampy neonowej n, kondensatora C2 i potencjome¬ tru r2. Anoda lampy neonowej n, jedna o- kladzina kondensatora C2 oraz jeden z za¬ cisków potencjometru r2 sa przylaczone do zacisku Z2 opornika rn, którego drugi za¬ cisk Zl jest przylaczony bezposrednio 3o dodatniego bieguna baterii anodowej ba, Katoda lampy neonowej n, druga okladzi¬ na kondensatora C2 oraz drugi zacisk po¬ tencjometru r2 sa przylaczone do ujemnego bieguna baterii ba.Obwód anodowy lampy neonowej n jest zasilany dzieki temu z baterii ba. Potencjal punktu Z2 rosnie w ciagu pewnego czasu do wartosci maksymalnej, uwarunkowanej wartoscia napiecia zaplonu lampy n. Z chwila gdy potencjal punktu Z2, a wiec i potencjal anody lampy neonowej n wzgle¬ dem jej katody osiagna wartosc napiecia za¬ plonu, w lampie nastepuje wyladowanie, przy czym opornosc wewnetrzna 4ampy zmniejsza sie gwaltownie; wskutek zmniej¬ szenia sie opornosci lampy n, kondensator C2 rozladowuje sie przez lampe n, co po¬ woduje spadek potencjalu jej anody, wsku¬ tek czego lampa neonowa gasnie.Zjawisko powtarza sie periodycznie. Czas jego trwania zalezy od doboru charakterys¬ tyki lampy n, pojemnosci kondensatora C2, opornosci oporników r2 i rn oraz napiecia baterii ba.W ciagu tego czasu potencjal kazdego posredniego punktu na potencjometrze r2 wzgledem jego ujemnego zacisku waha^sie w pewnych granicach.Jeden z punktów potencjometru r2 jest przylaczony do siatki przeciwemisyjnej liampy E. Potencjal tej siatki waha sie wiec w takt drgan ukladu relaksacyjnego. Perio¬ dyczne wahania potencjalu siatki przeciw¬ emisyjnej lampy E wywoluja periodyczne zmiany punktu pracy tej lampy, a co za tym idzie zmiany jej opornosci, co wywoluje od¬ powiednie periodyczne zmiany nastrój enia obwodu strojenia. — 3 —Fig. 2 przedstawia uklad polaczen inne¬ go przekladu wykonania wynalazku. W tym przykladzie lampa elektronowa E jest wlaczona w szereg z cewka L obwodu stro¬ jenia, który sklada sie z cewki L i konden¬ satora C. Nastrojenie obwodu strojonego zmienia sie za posrednictwem lampy E, ana¬ logicznie jak w przykladzie poprzednim.Lampa E oraz dzielnik napiecia, skladajacy sie jak poprzednio z oporników rl, rs i kon¬ densatorów Cl, Cs, sa wlaczone pomiedzy zaciski 1, 2 obwodu strojenia. Dolaczenie i sposób dzialania pozostalych czesci ukla¬ du sa analogiczne jak w przykladzie przed¬ stawionym na fig. 1. PL