Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do mierzenia sil precesyjnych zyrosko¬ pów. Do mierzenia sil precesyjnych stoso¬ wano juz zasade kompensacji, równowazac sile precesji za pomoca rozrzadzanej przez zyroskop sily pomocniczej o zmiennej wiel¬ kosci, np. cisnienia dmuchawy. Znane urza¬ dzenia do tego celu moga kompensowac tyl¬ ko momenty precesyjne jednego kierunku.Celem osiagniecia czulosci urzadzenia w róznych kierunkach wytwarzano za pomo¬ ca sprezyny wstepne naprezenie pomiaro¬ we, do którego kompensacji przy momen¬ cie precesyjnym równym zeru konieczna jest sila przeciwdzialajaca o pewnej okre¬ slonej wielkosci, np. pewne cisnienie dmu¬ chawy. Stosowanie takich sprezyn ma jed¬ nakze nastepujace wady, mianowicie: za¬ leznosc pomiaru od temperatury; wplyw starzenia sie sprezyny i zaleznosc pomiaru od zastosowanej sily pomocniczej w tym sensie, ze stosownie do wielkosci tej sily pomocniczej, np. wahan cisnienia sily po¬ mocniczej, przy stalych momentach prece¬ syjnych sa konieczne rózne drogi w narza¬ dzie rozrzadzajacym zyroskopu do1 wytwo¬ rzenia sily równowazacej, wskutek czego nastepuje oddzialywanie charakterystyki sprezyny. Te niedogodnosci moga byc usu¬ niete, gdy zyroskop zostanie wedlug wyna¬ lazku osadzony swobodnie i zaopatrzony w urzadzenie do wytwarzania sily przeciw¬ dzialajacej, której kierunek zmienia sie z kierunkiem sily precesyjnej. Poniewaz wedlug istoty wynalazku sila przeciwdzia¬ lajaca posiada zmienny kierunek, unika siewstepnego naprezania i zyroskop moze byc osadzony swobodnie.Na rysunku sa uwidocznione na fig. 1 i 2 przyklady wykonania urzadzenia do mierzenia sil precesyjnych skretomierza.Wedlug fig. 1 ramka osiowa KR skreto¬ mierza WK jest wykonana w postaci bel¬ ki wagowej, której jedno ramie jest zao¬ patrzone w dwa uchwyty kontaktowe Tl9 T2 z gumy lub metalu sprezynujacego, do których sa przymocowane kontakty Klf K2.Miedzy nimi waha sie w polozeniu zero¬ wym ramki osiowej KR, nie dotykajac tych kontaktów, ramie Z polaryzowanego prze¬ kaznika PR, wzbudzanego za pomoca pradu zmiennego. Kontakty Kl9 K2 sa przez opor¬ niki Rl9 R2 polaczone z koncami potencjo- mierza P, zasilanego pradem stalym i po¬ siadajacego odgalezienie srodkowe, miedzy którym i ramieniem Z znajduje sie przy¬ rzad z cewka obrotowa E i przyrzad z cew¬ ka wsuwana TS, polaczony z drugim ramie¬ niem ramki osiowej KR. Zyroskop jest osa¬ dzony zupelnie swobodnie, czyli gdy urza¬ dzenie jest bez pradu, na jego ramke nie dziala zadna sila. Zyroskop moze byc obra¬ cany, przy czym tych ruchów nie hamuje sila zwrotna. Przy obrotach calego systemu okolo osi a—b wychyla sie ramka w kie¬ runkach oznaczonych strzalkami c, d.Wskutek tego kontakt K1 wzglednie K2 sty¬ ka sie z wahliwa zwora przekaznika i za¬ myka obwód pradu przez srodkowe odga¬ lezienie potencjomierza P, cewke obrotowa odbiornika E, cewke wsuwana TS, kontakt Kx wzglednie K2, opornik Rx wzglednie R2 i biegun dodatni wzglednie ujemny zródla pradu. Na cewce wsuwanej TS, znajdujacej sie w polu stalym magnesu miskowego TM, jest pod dzialaniem pradu wytwarzana si¬ la, obracajaca z powrotem ramke zyrosko¬ pu i wskutek tego przerywa jej kontakto¬ wanie. Pod wplywem momentu precesyjne- go, dzialajacego na ramke zyroskopowa, powtarza sie kontaktowanie z czestotliwo¬ scia pradu zmiennego, nakladanego na po¬ laryzowany przekaznik, wskutek czego moment precesyjny jest zawsze w równo¬ wadze z elektrodynamiczna sila przeciwna przyrzadu z cewka wsuwana. Srednie na¬ tezenie pradu w cewce wsuwanej i przyrza¬ dzie E jest wiec bezwzglednie dokladna miara wielkosci sily precesyjnej, a tym sa¬ mym mierzonej szybkosci. Wielkosc sred¬ niego natezenia pradu zalezy od dlugosci 'trwania styku miedzy ramieniem Z i kon¬ taktem Kt wzglednie K29 która zalezna jest znów od sily nacisku kontaktowego, wzra¬ stajacej z powiekszajaca sie droga ramki zyroskopowej. Do zapobiegania nadmier¬ nym wychyleniom jest zastosowany tlumik D, którego ruchomy tloczek jest przymo¬ cowany do ramki zyroskopowej.Gdy brak jest pradu zmiennego do zasi¬ lania polaryzowanego przekaznika, mozna pominac obce jego wzbudzanie. Przy po¬ wstaniu momentów precesyjnych wzbudza sie urzadzenie samo i wytwarza w ten spo¬ sób potrzebne drgajace kontaktowanie.Przy tym czestotliwosc drgan jest tym wieksza, im wiekszy jest kompensowany moment precesyjny.Celem unikniecia mechanicznego dzia¬ lania zwrotnego kontaktowania na ramke zyroskopowa, ramie Z i uchwyty kontakto¬ we Tu T2 kontaktów Kl9 K2 sa wykonane elastycznie. Najodpowiedniejszym materia¬ lem elastycznym do tego celu jest guma, poniewaz przy jednakowych naciskach kon¬ taktowych styki z gumowymi uchwytami czesto przepuszczaja wieksze natezenia pradu niz przy uzyciu metalowych sprezyn kontaktowych, przy czym ilosci pradu daja sie latwo nastawiac. Do zapobiegania ude¬ rzeniom zastosowane sa zderzaki Lu L29 ograniczajace ruchy twornika polaryzowa¬ nego przekaznika, zaopatrzone w gumowe poduszki odbojowe. W ten sposób osiaga sie przebieg sinusowy drgan twornika zamiast — 2 —prostokatnego i dzieki temu spokojne zmia¬ ny ilosci pradu w cewce wsuwanej i przy¬ rzadzie E.Wedlug fig. 2 z ramka osiowa KR skre- tomierza sa polaczone na stale dwa wycin¬ ki uzebione /, 2. Jeden wycinek 1 urucha¬ mia obrotowa cewke Sp, znajdujaca sie w magnetycznym polu zmiennym elektroma¬ gnesu M, zasilanego z sieci pradu zmien¬ nego RS. Drugi wycinek uzebiony 2 po dru¬ giej stronie jest uruchomiany za pomoca wirnika bebnowego 7\ silnika Ferrarisa FMl9 posiadajacego polaczone z siecia pra¬ du zmiennego RS uzwojenie wzbudzajace Wt i prostopadle do tego uzwojenia Wx uzwojenie rozrzadzajace W2, zasilane na¬ pieciem zmiennym, indukowanym w cewce Sp. W tym przypadku zyroskop skretowni- cy jest osadzony takze swobodnie.W polozeniu zerowym urzadzenia os cewki Sp jest prostopadla do osi indukuja¬ cego pola zmiennego, wobec czego w cew¬ ce nie jest wzbudzane napiecie, a silnik Ferrarisa FM± pozostaje w spoczynku. Gdy jednakze na ramke zyroskopowa dziala mo¬ ment precesyjny, w cewce Sp zostaje wzbu¬ dzone napiecie zmienne, którego faza jest odwrotna do kierunku momentu precesyjne- go. Poniewaz uzwojenie rozrzadcze W2 sil¬ nika Ferrarisa jest wlaczone w to napie¬ cie, silnik obraca sie i przestawia ramke zyroskopowa z powrotem za pomoca wycin¬ ka uzebionego 2. W ten sposób powstaje równowaga miedzy momentem precesyjnym i momentem, wytwarzanym przez silnik Ferrarisa. Wielkosc napiecia cewki Sp, in¬ dukowana w polozeniu równowagi, jest wiec dokladna miara wielkosci sily precesyjnej i tym samym mierzonej szybkosci katowej.Tonapiecie jest mierzone za pomoca przy¬ rzadu pomiarowego, np. drugiego silnika Ferrarisa FM2 z uzwojeniami wzbudzaja¬ cymi W\ i W2, zasilanego z sieci RS, jak równiez napieciem pomiarowym. Twornik bebnowy T2 jest zwiazany za pomoca spre¬ zyn Fl9 F2, zaczepionych o obrotowo zalo¬ zony wycinek uzebiony 3, polaczony z beb¬ nem. Kierunkowe wychylenia tego drugiego silnika Ferrarisa stanowia bezposrednio po¬ miar wielkosci i kierunku mierzonej sily precesyjnej. Drugi silnik Ferrarisa moze za pomoca sprezynami zwiazanego obrotowego wycinka uzebionego 3 przestawiac wzmiac- niacz strumieniowy V, mogacy wytwarzac zmienione impulsy czynnika tlocznego do rozrzadzania.Wynalazek niniejszy nie ogranicza sie do przypadków, w których wychylenie pre- cecyjne ramki osiowej zyroskopu stanowi wielkosc rozrzadzajaca, lecz moze sluzyc takze do mierzenia proporcjonalnego do przyspieszenia cisnienia lozyskowego w precedujacych skretomierzach. PL