Wynalazek dotyczy przeniesienia mocy w wozach silnikowych szynowych z nape¬ dem silnikiem spalinowym oraz w podob¬ nych pojazdach silnikowych, w których z powodu duzych mas obracajacych sie cze¬ sci i wielkich oporów jazdy dostosowanie moifientu napedowego do oporów jazdy i przelaczanie z jednego biegu na drugi powoduje trudnosci ruchowe wskutek przerw w sile pociagowej, a tym samym stosunkowo dlugi czas laczenia, spadek szybkosci jazdy w przerwach spowodowa¬ nych laczeniem, powolne ruszanie, niedo¬ stateczna zdolnosc przyspieszania pojazdu i uderzenia w napedzie.W celu unikniecia przeskoku w sile po¬ ciagowej przy przelaczaniu z jednego bie¬ gu na drugi w mechanicznych przeklad¬ niach zmiennych, przewidziano przeniesie¬ nia, w których przed mechaniczna prze¬ kladnia zmienna jest wlaczona hydraulicz¬ na przekladnia strumieniowa i osiagnieto dzieki tej ostatniej przemiane momentu w obrebie biegów i zrównanie koncowych war¬ tosci momentu obrotu w miejscach przela¬ czania. Jednak do laczenia biegów w prze¬ kladni zmiennej potrzebne jest zastosowa¬ nie glównego sprzegla ciernego, przez któ¬ re podczas laczenia przerywa sie doplyw energii.W tym przypadku nie ma juz osiagal¬ nej ciaglosci pomiedzy jednym a drugim biegiem przez zastosowanie hydraulicznej przekladni strumieniowej. Oprócz tego przelaczanie wymaga pewnego czasu z po¬ wodu potrzeby przyspieszania albo opóz¬ niania czesci sprzegla ciernego, które ma¬ ja byc z powrotem wlaczone, zwlaszcza je¬ sli sprzeglo cierne nie ijia byc zbyt duze, a zuzycie powierzchni ciernych nie ma przekraczac pewnej granicy. Takie przenie¬ sienia ze sprzeglem ciernym maja przede wszystkim te ujemna strone, ze dzialanie obracajacych sie mas sprzegla ciernego i hydraulicznego krazenia utrudniaja wla¬ czanie sprzegla. Przy ruszaniu i przela¬ czaniu powoduja one silne uderzenia i du¬ ze zuzycie.Wszystkie te niedogodnosci usuwa sie wedlug wynalazku w ten sposób, ze do przeniesienia mocy stosuje sie mechanicz¬ na przekladnie zmienna z wyprzedzajacy¬ mi sprzeglami klowymi (celowe jest zasto¬ sowanie sprzegiel zmiennych) razem z hy¬ drauliczna przekladnia strumieniowa z ko¬ lem turbinowym, dajacym sie wylaczac z krazenia, umieszczonym przed przeklad¬ nia zmienna.Przekladnie zmienne z wyprzedzajacy¬ mi sprzeglami klowymi sa znane. Przez po¬ laczenie ich z hydrauliczna przekladnia strumieniowa z kolem turbinowym, daja¬ cym sie wylaczac z krazenia, zaoszczedza sie nie tylko sprzeglo cierne jaj^o takie z jego czulymi i podlegajacymi zuzyciu po¬ wierzchniami, lecz osiaga sie ponadto sze¬ reg korzysci. Przede wszystkim przesuwne kolo turbinowe obejmuje równoczesnie rów¬ niez i zadanie stosowanego zwykle narzadu pomocniczego, sluzacego do przyspieszania przebiegu laczenia. Gdy bowiem majaca byc wlaczona polowa sprzegla lacznego od strony napedu musi byc przyspieszona w celu osiagniecia liczby obrotów, odpowia¬ dajacej wyprzedzaniu, doprowadza sie ja przy powtórnym wlaczeniu kola turbinowe¬ go w hydrauliczne krazenie do liczby obrotów, odpowiadajacej wyprzedzaniu, bardzo szybko i bez uderzen, a nastepnie wlacza sie ja bez uderzen. Liczba obrotów od strony napedu polowy sprzegla, która muisi byc Opózniona w celu osiagniecia licz¬ by obrotów wyprzedzania, moze byc przy wylaczeniu kola turbinowego za pomoca je¬ go dzialania hamujacego, a w razie potrze¬ by za pomoca prostego zespolu lopatek po¬ mocniczych, zmniejszona do liczby obro¬ tów, odpowiadajacych wlaczaniu. Narzady pomocnicze, potrzebne w innych urzadze¬ niach do osiagniecia krótkich czasów la¬ czenia, sa zbedne przy przeniesieniach mo¬ cy wedlug wynalazku.Z pomoca wynalazku osiaga sie prze¬ niesienie mocy, odpowiadajace wymaga¬ niom stawianym we wszystkich takich po¬ jazdach. Osiaga sie bardzo krótkie czasy laczena z krótka przerwa mocy pociago¬ wej w czasie przelaczania. Masa czesci, obracajacych sie razem z kolem turbino¬ wym przekladni hydraulicznej, jest niedu¬ za, a zastosowanie przekladni zmiennej umozliwia gwaltowne zwiekszanie albo ob¬ nizanie liczby obrotów do liczby obrotów, odpowiadajacej wlaczaniu sprzegiel lacz¬ nych.W podobny sposób przyspieszone wla¬ czanie, jakie mozna osiagnac za pomoca urzadzenia wedlug wynalazku, jest niemo¬ zliwe w innych przekladniach ze sprzegla¬ mi klowymi. Równiez i sprzegla zmienne o wlaczaniu synchronicznym nie moga byc stosowane w tym sposobie, gdyz przy szyb¬ kim przyspieszaniu albo opóznianiu syn¬ chroniczna ilosc obrotów zostalaby prze¬ kroczona, czesci sprzegla przeslizgiwalyby sie wzajemnie i wystepowalyby uderzenia, wzglednie przy gwaltownym laczeniu po¬ wstawalyby uszkodzenia, podczas gdy przy wyprzedzajacych sprzeglach klowych z chwila osiagniecia liczby obrotów wyprze* — 2 —dzania, nawet przy tak szybkim przyspie¬ szaniu albo opóznianiu, szybkosc wzgledna obu polów sprzegla w chwili wlaczania jest mala i dlatego nie zachodza szkodliwe ude¬ rzenia.Przeniesienie mocy, skladajace sie tyl¬ ko z hydraulicznej przekladni i przekladni zmiennej, upraszcza sie z powodu braku sprzegla ciernego i posiada mniejsze wy¬ miary w porównaniu z przeniesieniami, po¬ siadajacymi sprzeglo cierne. Przez przesu¬ wanie kola turbinowego, co moze byc usku¬ tecznione przez proste urzadzenie wyma¬ gajace uzycia mniejszej sily anizeli narzad uruchamiajacy sprzeglo cierne, a tym sa¬ mym i mniejsze, mozna przeniesienie mocy szybko przerwac i z powrotem wlaczyc.Przy tym nie potrzeba osobnej regulacji mocy napedowej silnika spalinowego, po¬ niewaz i przy wylaczonym kole turbino¬ wym moc przejmuje hydrauliczne krazenie.Kazde laczenie odbywa sie w najkrótszym czasie i z bezwzgledna pewnoscia -ruchu, czego nie mozna osiagnac w warunkach takich pojazdów 'stosujac sprzeglo cierne, przebieg laczenia szybko sie odbywa, a z jego ukonczeniem natychmiast znowu na¬ stepuje bez uderzen przeniesienie mocy na¬ pedowej.Przerwy w dzialaniu sily pociagowej zostaly zmniejszone przy przeniesieniach mocy wedlug wynalazku od 1/3 do 1/2 se¬ kundy dla jednego laczenia. Tak krótkich czasów laczenia nie mozna osiagnac innym sposobem. Osiaga sie to przez szybkie dzia¬ lanie przesuwnego kola turbinowego tak przy wylaczaniu jak i przy jego wlaczaniu w krazenie strumieniowe i specjalna budo¬ we mechanicznej przekladni zmiennej, umozliwiajaca szybkie zwiekszenie wzgled¬ nie zmniejszenie ilosci obrotów i gwaltow¬ ne bez uderzen wlaczanie sprzegiel lacz¬ nych z chwila osiagniecia liczby obrotów, odpowiadajacej wyprzedzaniu. W ten spo¬ sób mozna daleko lepiej wyzyskac wlasci¬ wosci hydraulicznej przekladni momentu obrotu, anizeli to bylo mozliwe przy do¬ tychczasowych podobnych przeniesieniach mocy.Przy przeniesieniach mocy wedlug wy¬ nalazku, zaopatrzonych w pomocniczy na¬ rzad do przelaczania biegów, obiera sie z korzyscia w celu dalszego przyspieszania calego przebiegu laczenia takie wykonanie, ze tym narzadem pomocniczym jest stero¬ wane przymusowo równiez przesuwne ko¬ lo turbinowe w zaleznosci od przebiegu la¬ czenia. Celowo jest urzadzenie laczne uru¬ chomiac za pomoca samoczynnego narzadu regulujacego, zaleznego od szybkosci wzglednie liczby obrotów tak, ze caly prze¬ bieg laczenia nie wymaga nadzoru kierow¬ cy, tylko odbywa sie przymusowo.Wlasciwosci ruchu przeniesienia mocy wedlug wynalazku, a tym samym pojazdu, zaopatrzonego w takie przeniesienie mocy, odpowiadaja przeniesieniu mocy za pomo¬ ca elektrycznosci, które, jak wiadomo, wy¬ kazuje stale ciagla zmiane momentu obro¬ tu, przeniesienie wedlug wynalazku nie po¬ siada natomiast cech ujemnych przeniesie¬ nia za pomoca elektrycznosci, mianowicie potrzeby wielkiej przestrzeni, duzego cie¬ zaru i wysokich kosztów na jednostke mocy.Na rysunku na fig. 1 przedstawiono schematycznie i przewaznie w przekroju podluznym przykladowe wykonanie prze¬ niesienia mocy wedlug wynalazku. Na fig. 2 przedstawiono schematycznie w widoku z boku przeniesienie mocy z przynaleznym urzadzeniem sterowniczym.Cyfra 1 oznacza wal pierwotny, 2 — napedowe kolo zebate hydraulicznej prze¬ kladni strumieniowej, 3, 4 — lopatki kie¬ rownicze, 5 — kolo pompowe, 6 — kolo turbinowe tej pedni. Kolo turbinowe 6 jest polaczone z cylindrem 7, posiadajacym na obwodzie uzebienie^?, zazebiajace sie z uze¬ bieniem 9 na zabieraku 10, umieszczonym — 3 —nieprzesuwnie i niedbrotowo na wale wtór¬ nym przekladni strumieniowej. Liczba 12 oznacza tlok, polaczony na stale z walem 11, na Jctórym cylinder 7 jest umieszczony przesuwnie. Liczba 13 oznacza wydrazenie podluzne w wale 11, w którym miesci sie rura 14. Liczby 15 i 16 sa to kanaly pro¬ mieniowe w wale 11, których przewody prowadza do przestrzeni polozonych na prawo i na lewo od tloka 12 w cylindrze 7.Liczby 17 i 18 sa to równiez kanaly pro¬ mieniowe w wale 11, których wyloty miesz¬ cza sie poza walem pierscieniowych wre¬ bów 19 i 20, umieszczonych w pierscienio¬ wych czesciach 21 i 22, do których sa przy¬ laczone doprowadzenia 23 i 24 oleju pod cisnieniem. Liczba 25 oznacza, przestrzen pierscieniowa pomiedzy rura 14 i podluz¬ nym wydrazeniem 13.Liczba 30 oznacza mechaniczna prze¬ kladnie zmienna, zawierajaca pary kól 31, 32; 33, 34; 35, 36;. Sa one wlaczone za pomoca zmiennych sprzegiel klowych 37, 38; 39, 40. Liczba 41 oznacza odcinek wa¬ lu, wystajacy na zewnatrz przekladni zmiennej.Urzadzenie przenoszace moc, przedsta¬ wione na fig. 1, napedza silnik spalinowy (nie uwidoczniony na rysunku) za pomoca kola zebatego 2 na wale pierwotnym / po¬ przez kolo pompowe 5 hydraulicznej prze¬ kladni strumieniowej, dalej przez kolo tur¬ binowe 6, przedstawione w stanie wlaczo¬ nym w dolnej czesci fig. 1, i poprzez uze¬ bienie 8, 9 na wale wtórnym 11. Wal ten jest polaczony z pierwszym kolem zeba¬ tym 31 przekladni zmiennej 30. Przy po¬ mocy uwidocznionych par kól mozna osiag¬ nac 4 biegi. Sprzegla klowe 37, 38, 39 i 40 sa wykonane w znany sposób jako cztery sprzegla klowe z wyprzedzaniem ze scie¬ tymi skosnie powierzchniami czolowymi klów, Z walu 41 przenosi sie moc dalej np. na osie wozu silnikowego, biegnacego po szynach* Przekladnia zmienna 30 jest przedsta¬ wiona na pierwszym biegu, odbywajacym sie poprzez kola zebate 31, 32, sprzegla 38 i 40, kola 36 i 35 i wal 4L Jezeli w da¬ nym przypadku wylaczy sie sprzeglo 40, a zamiast niego ma byc wlaczone sprzeglo 39, to za pomoca nie przedstawionego na rysunku urzadzenia sterowniczego dopro¬ wadza sie olej pod cisnieniem do przewo¬ du 23, który przedostaje sie poprzez wrab pierscieniowy 19, kanaly 17, wnetrze ru¬ ry 14 i kanaly 16 do przestrzeni cylindra 7 na prawo od tloka 12. Przestrzen na lewo od tloka 12 jest równoczesnie polaczona za pomoca tego samego urzadzenia sterow¬ niczego przez kanaly 15, wrab pierscie¬ niowy 25, kanaly 18, wrab pierscieniowy 20 i przewód 24 z odwietrzaniem tak, ze w tej przestrzeni nie ma cisnienia. Wskutek cisnienia oleju, doprowadzonego do prze¬ strzeni cylindra 7 na prawo od tloka 12, przesuwa sie cylinder 7 a z nim kolo tur¬ binowe 6 w prawo w polozenie uwidocz¬ nione w górnej czesci fig. 1, w którym ko¬ lo turbinowe jest wylaczone z krazenia hydraulicznego. Fo czym wylacza sie sprze¬ glo laczne 40, a przesuwna polowe sprze¬ gla lacznego 39 doprowadza sie do zetknie¬ cia z polowa przeciwna. W danej chwili przez doprowadzenie oleju pod cisnieniem podana dfroga z przewodu 24 przez kana¬ ly 15 do przestrzeni cylindra 7 na lewo od tloka 12, cylinder 7 moze natychmiast znowu posunac sie na lewo, a tym samym kolo turbinowe 6 moze byc wlaczone w kra¬ zenie hydrauliczne, przy czym równoczes¬ nie przestrzen cylindra 7 na prawo od tlo¬ ka 12 laczy sie poprzez kanaly 16 opisa¬ na droga przez przewód 23 z odwietrza¬ niem. Liczba obrotów kola turbinowego 6 natychmiast po wlaczeniu go w krazenie zwieksza sie bez uderzen tak, ze przyciag¬ nieciu liczby obrotów, odpowiadajacej wy¬ przedzaniu, przesuwna polowa sprzegla 39 wlacza sie i przeniesienie mocy znowu roz- — 4 —poczyna sie natychmiast. Przelaczenie do¬ konuje sie tym sposobem w najkrótszym czasie.Na fig. 2 pokazano znowu hydrauliczna przekladnie strumieniowa 3 z mechanicz¬ na przekladnia zmienna 30, a mianowicie w widoku z boku. Ponadto uwidoczniono na tym rysunku cylindry laczne 51 i 52, których tloki dzialaja poprzez drazki 53 i 54 na dzwignie 55 i 56, za pomoca któ¬ rych sa poruszane sprzegla 37, 38, 39, 40 (fig. 1). Cylindry 51 i 52 sa polaczone przewodami 57, 58, 59, 60 ze skrzynka ste¬ rownicza 61, do której sa tez przylaczone przewody 23 i 24, sluzace do przesuwania kola turbinowego przekladni strumienio¬ wej 3. Liczba 62 oznacza wal, prowadzacy od narzadu regulujacego, za pomoca któ¬ rego w zaleznosci od liczby obrotów albo szybkosci jazdy przymusowo uruchomia sie laczenie. Liczba 63 oznacza drazek, za po¬ moca którego w razie potrzeby kierowca moze uruchomic dowolnie laczenie albo tez moga byc przeskakiwane poszczególne sto¬ pnie biegów. Liczba 64 oznacza przewód, doprowadzajacy czynnik tloczny pod cis¬ nieniem do skrzynki sterowniczej. PL