Wlaczanie bezposrednie lub zdalne dalekopisów odbywa sie czesto przez na¬ cisniecie klawisza klawiatury. Zmienia sie przy tym stan elektryczny linii abo¬ nenckiej. Czesto równiez wlacza sie da¬ lekopisy przez wyslanie kombinacji im¬ pulsów. Szczególnie korzystne okazalo sie stosowanie do wlaczania kombinacji impulsów, skladajacej sie z impulsów stop, a wiec gdy alfabet jest piecioimpulsowy, kombinacji zmiany liter, a gdy alfabet jest inny, kombinacji przerwy.W znanych mechanizmach klawiatu¬ rowych w stanie spoczynkowym daleko¬ pisu co najmniej klawisze jednej grupy znaków pisarskich sa wolne, tj. niezablo- kowane, tak ze kazdy z nich moze byc nacisniety. Wskutek tego wyslana zosta¬ je wtedy kombinacja impulsów, która po¬ woduje wydrukowanie niepozadanej lite¬ ry i moze równiez, zaleznie od jej skladu, zaklócic, wskutek róznic szybkosci obro¬ towych silników w czasie ich rozruchu, wspólbieznosc dalekopisów.Wedlug wynalazku wyslanie prawidlo¬ wej kombinacji wlaczeniowej impulsów zostaje zabezpieczone przez to, ze w cza¬ sie otwierania wylacznika miejscowego obwodu zasilajacego jedna lub kilka szyn blokadowych zostaje ustawionych w po¬ lozeniu, przy którym wszystkie klawisze z wyjatkiem wywolawczego sa zabloko¬ wane.Gdy wiec dalekopis nie pracuje, moz-na nacisnac tylko klawisz wywolawczy.Wydrukowanie falszywego znaku pisar¬ skiego jest wtedy niemozliwe, a przy sto¬ sowaniu kombinacji impulsów, zlozonej z iajpulsów stop, nie wystepuja równiez zaklócenia wspólbieznosci.W prostszych dalekopisach, np. prar cujacych seriami impulsów, tj. w drukar¬ kach monogramów, teleautografach lub telegrafach krokowych, mozna szyne blo¬ kadowa sprzac bezposrednioi z dzwignia wylacznika silnika.W urzadzeniach zaopatrzonych w me¬ chaniczny wylacznik zdalny, wylaczenie których nastepuje z pewnym opóznie¬ niem, szyna blokadowa jest wedlug wyna¬ lazku sprzezona z czlonem urzadzenia, rozrzadzajacym tym opóznionym wylacza¬ niem/ Wynalazek mozna równiez zastoso¬ wac w znanym urzadzeniu, w którym przestawienie szyn1 blokadowych w polo¬ zenie blokadowe nastepuje pod wplywem walu odbiorczego. Mozna równiez roz¬ rzadzac szyny blokadowe walem nadaw¬ czym, co tez jest juz znane. W tych przy¬ padkach korzystnie jest uzywac do prze¬ stawiania szyny blokadowej za pomoca walu nadawczego, walu odbiorczego i wy¬ lacznika zdalnego tych samych dzwigni.Opisane nizej przyklady mechanizmów dalekopisowych maja, o ile pracuja alfa¬ betem piecioimpuisowym, po dwie szyny blokadowe. Mozna jednak w znany spo¬ sób zastosowac równiez jedna szyne trój- pozycjowa.Rysunek przedstawia przyklady wy¬ nalazku. Fig. 1 i 2 przedstawiaja urzadze¬ nie, stosowane z korzyscia w teleautogra¬ fach, drukarkach monogramów i w ogóle w urzadzeniach prostszej budowy; fig. 3 — 5 dotycza klawiatury aparatów pra¬ cujacych alfabetem piecioimpuisowym i typu start-stop. Przedstawiaja one rów¬ niez, jak mozna mechanizm wedlug wyna¬ lazku polaczyc z urzadzeniami, w których blokada rozrzadzaja waly nadawczy i od¬ biorczy.Klawiszowi 1 podporzadkowana jest kombinacja lub seria impulsów, zlozona z impulsów stop. Moze to byc np. kla¬ wisz zmiany grup znaków pisarskich lub klawisz odstepowy. Klawisz ten obraca sie na osi 2 w kierunku przeciwnym do kierunku dzialania sprezyny 3. Tylne ra¬ mie dzwigni klawiszowej jest blokowane osadzonym obrotowo na osiach 6 pala- kiem blokadowym 4, ciagnionym przez sprezyne 5 w kierunku odwrotnym od kie¬ runku ruchu wskazówek zegara. Pozo¬ stale klawisze 7 klawiatury, z których na rysunku przedstawiony jest tylko jeden, sa równiez osadzone na osiach 2 i utrzy¬ mywane w narysowanym polozeniu: za po¬ moca sprezyn 8. W przedstawionym po¬ lozeniu spoczynkowym sa one mianowi¬ cie zablokowane na swych tylnych ramio¬ nach palakiem 4. Na osi 9 osadzone jest obrotowo kolanko 10, do którego uczepio¬ na jest sprezyna 11. Przedni nosek 12 te- go kolanka wspólpracuje z trzpieniem 13 palaka blokadowego 4. Kolanko 10 ma wystep 14, którym moze ono byc zablo¬ kowane w uskoku ramienia kolanka 15.Kolanko 15 jest osadzone obrotowo na osi 16 i znajduje sie pod dzialaniem spre¬ zyny 17. Kolanko 10 ma na swym górnym koncu styk 18, który przy wlaczaniu, sty¬ kajac sie ze stykiem 19, zamyka obwód pradu. Kotwica 20 magnesu odbiorcze¬ go 21 posiada wystep 22 i pozostaje pod dzialaniem sprezyny 24. Jest ona osadzo¬ na obrotowo na osi 25.W stanie spoczynku magnes odbior¬ czy 21 jest pod pradem, trzyma wiec swo¬ ja kotwice 20 przyciagnieta. Urzadzenie znajduje sie zatem w polozeniu narysowa¬ nym. W celu wlaczenia nacisniety zosta¬ je klawisz 1 i otwarte nie przedstawione na rysunku styki nadawcze, wskutek cze¬ go w aparatach przylaczonych i we wla¬ snym odbiorniku rozmagnesowuja sie ma- — 2 —gnesy odbiorcze 21, a kotwica 20 odpada pod wplywem sprezyny 24. Kolanko 15 zostaje obrócone za pomoca wystepu 22 kolo osi 16 w kierunku przeciwnym do kierunku dzialania sprezyny 17 i zwalnia wystep 14 kolanka 10, które pod wply¬ wem sprezyny 11 obraca sie kolo osi 9, wskutek czego styki 18 i 19 zostaja zwar¬ te i silnik rusza. Jednoczesnie palak blo¬ kadowy 4 zostaje za pomoca noska 12 i trzpienia 13 przesuniety w kierunku przeciwnym do kierunku dzialania spre¬ zyny 5, tak ze wszystkie klawisze 7 zosta¬ ja odblokowane.W celu wylaczenia nalezy kolanko 10 obrócic w kierunku przeciwnym do kie¬ runku dzialania sprezyny 11. Mozna te¬ go dokonac za pomoca nie przedstawio¬ nego' na rysunku ukladu drazków dzwigni innego klawisza, który bezposrednio po tym moze zostac zablokowany pala- kiem 4. Podczas ruchu powrotnego kolan¬ ka 10 zostaje mianowicie zwolniony z pod noska 12 trzpien 13, wskutek czego wszystkie klawisze z wyjatkiem klawi¬ sza 1 zostaja znów zablokowane pala- kiem 4.Jezeli aparat ma ponownie byc wla¬ czony, to mozna to zrobic tylko naciska¬ jac klawisz 1. Poniewaz klawiszowi te¬ mu podporzadkowana jest seria impul¬ sów, zlozona z impulsów stop, np. odpo¬ wiadajaca klawiszowi odstepowemu lub klawiszowi zmiany grup znaków pisar¬ skich, przeto podczas ponownego wlacza¬ nia, którego mozna dokonac tylko tym klawiszem, nie moze byc wydrukowany znak niewlasciwy.Fig. 3, 4 i 5 przedstawiaja mechanizm klawiaturowy aparatu typu start-stop pra¬ cujacego alfabetem piecioimpulsowym, w którym szyna blokadowa rozrzadza w spo¬ sób znany z patentu niemieckiego nr 651 293 wal odbiorczy, a poza tym w sposób skadinad znany wal nadawczy i wreszcie wedlug wynalazku równiez wy¬ lacznik silnika, Szyny wybierakowe 103 —107 sa przestawiane w znany spo¬ sób za pomoca dzwigni klawiszowych 101.W celu zmiany cyfr na litery przewidzia¬ ny jest klawisz zmiany liter 102. Do blo¬ kowania dzwigni klawiszowych sluza dwie szyny blokadowe, mianowicie szy¬ na 111, która blokuje w prawym lub le¬ wym polozeniu koncowym klawisze jednej grupy znaków pisarskich, tj. liter lub cyfr, oraz szyna 148, która w pewnym poloze¬ niu blokuje wszystkie klawisze z wyjat¬ kiem klawisza zmiany liter, podczas gdy w innym polozeniu pozostawia wszystkie klawisze wolne. A Polozenia koncowe wy¬ znaczaja obu szynom dociskane sprezyna¬ mi zapadki 112 i 149. Szyny wybierako¬ we 103 —107 wspólpracuja z dzwignia nastawcza 108, za pomoca której ustawie¬ nie szyn wybierakowych mozna w znany sposób przeniesc na styki nadawcze. Na tej samej osi co klawisze 101 i 102 osadzo¬ ne sa trzy dzwignie 114, 115 i 116, podda¬ ne dzialaniu sprezyn 117 —119. Leza one na osadzonej obrotowo na osi 121 dzwigni kolankowej 120, dzieki czemu nie prze¬ szkadzaja one ruchowi szyn 103 — 107 i 111. Szyny wybierakowe 103 — 107 po¬ siadaja wyciecia 122, które przy nacisnie¬ ciu klawisza zmiany liter 102 ustawiaja sie pod dzwigniami 115, a przy nacisnieciu klawisza zmiany cyfr pod dzwigniami 114 tak, ze dzwignie moga w nie wpadac. Szy¬ na blokadowa 111 posiada w miejscach odpowiadajacych dzwigniom 114 i 115 fa^ zy 123 i 124, za pomoca których szyny blokadowe mozna przesunac w jedno lub drugie polozenie krancowe. Szyna blo¬ kadowa 111 pod dzwignia 116 jest szero^ ko wycieta. Dzwignia ta wspólpracuje jednak z wystepami 125 szyn wybierako¬ wych 103 —107.Do drugiego konca dzwigni 120 przy¬ twierdzony jest drazek 126, rozrzadzajacy dzwignia kolankowa 127, osadzona obro¬ towo na osi 128 i znajdujaca sie pod dzia- — 3 —laniem sprezyny 129. Dzwignia 127 po¬ siada wystep 130, drugim, zas koncem wspólpracuje ze specjalnego ksztaltu dzwignia 131. Wystep 130 rozrzadza tar¬ cze kulakowa 132, osadzona na wale na¬ dawczym 133.Szyna blokadowa 111 posiada na pra¬ wym koncu wyciecie, w które wchodzi dzwignia 134, równiez osadzona obrotowo na osi 110. Górny ostry koniec 135 tej dzwigni1 wspólpracuje z odpowiednim wy¬ stepem 136 dzwigni 138, osadzonej obro¬ towo na osi 128 i poddanej dzialaniu spre¬ zyny 137. Dzwignia 138 drugim koncem wspólpracuje równiez z dzwignia 131.Rozmaite polozenia wzajemne dzwigni 127, 131 i 138 przedstawiaja fig. 4 i 5.Dzwignia 138, przyciagana sprezyna 137, opiera sie na zderzaku 140. Dzwignia 131 jest przymocowana obrotowo do innej dzwigni 139 i jest obracana sprezyna 141 w kierunku ruchu wskazówek zegara.Z osadzona obrotowo na osi 142 dzwignia 139 u jej drugiego' konca wspólpracuje ko¬ lanko 143, poddane dzialaniu sprezyny 144 i osadzone obrotowo na osi 145. Ruchem tego kolanka rozrzadza tarcza nieokragla 146, zamocowana na kulakowym wale od¬ biorczym 147.Dzwignia 139 styka sie swym kon¬ cem z dzwignia 152, poddana dziala¬ niu sprezyny 153 i umocowana na osi 154. Na drugim koncu osi 154 znajdu¬ je sie dzwignia 155, wspólpracujaca z wy¬ lacznikiem czasowym silnika napedowe¬ go. Na rysunku przedstawiona jest tylko os napedowa 156 tego wylacznika z umieszczona na niej swobodnie obraca¬ jaca sie slimacznica 157, zaopatrzona w podluzne otwory 158. Z osia 156 polaczo¬ na jest na stale tarcza kulakowa 159 z trzpieniem 160. Tarcza ta rozrzadza zespolem styków 161 do wlaczania i wy¬ laczania silnika. Tarcza kulakowa posia¬ da jeszcze drugi trzjpien 162, do którego uczepiona jest sprezyna 163. Sprezyna ta stara sie ustawic tarcze kulakowa w polo¬ zenie przedstawione na rysunku, w któ¬ rym styki 161 sa zamkniete. Budowa przedstawionego na rysunku wylacznika silnikowego jest zreszta znana, np. z pa¬ tentu niemieckiego nr 550 579. iPrzystepujac do opisu sposobu dzialar nia nalezy zauwazyc, ze urzadzenie przed¬ stawione na rysunku znajduje sie w takim polozeniu, jakie uzyskuje wkrótce po wla¬ czeniu silnika. W celu wlaczenia silnika nacisniety zostal uprzednio w znany spo¬ sób klawisz zmiany liter, wskutek czego silnik zostal uruchomiony. Tarcza kula¬ kowa 159 znalazla, sie wieic w polozeniu przedstawionym na rysunku. Szyna blo¬ kadowa 148 zostala podczas obrotu walu nadawczego 133, wywolanego' nacisnie¬ ciem klawisza zmiany liter, ustawiona w przedstawionym polozeniu wzgledem wy¬ stepu 150 za. pomoca dzwigni 115, która wpadla w utworzony przez szyny rowek, Wal nadajnikowy 133 zatrzymal sie po je¬ dnym obrocie, wskutek czego szyna 115 zostala za pomoca dzwigni 127, 126 i 120 znów podniesiona. Kombinacja impulsów zmiany liter sklada sie z pieciu impulsów stop. Wal nadawczy wytwarza zatem, poczynajac obracac sie, stan pradu rów¬ noznaczny z impulsem stop, wskutek cze¬ go ani wlasny odbiornik, ani odbiornik in¬ nej stacji nie moga wydrukowac znaku falszywego. Wlasciwe wlaczenie naste¬ puje po odpowiadajacym impulsowi star¬ towemu przerwaniu pradu, wzglednie wy¬ slaniu pradu znakowego, podczas gdy sa¬ ma kombinacja impulsów ustawia zarów¬ no wlasny jak i odlegly odbiornik na dru¬ kowanie liter, o ile nie znajdowaly sie juz one w tym polozeniu. Przez przesuniecie szyny blokadowej 111 za pomoca nacisku dzwigni 115 na faze 124 zablokowane zo¬ staja klawisze cyfrowe klawiatur daleko¬ pisu nadajacego i odbierajacego. Szyna 111 blokuje, bedac w lewym krancowym polozeniu, wszystkie klawisze cyfrowe, w — 4 —polozeniu zas prawym krancowym — wszystkie klawisze literowe. Klawiszy zmian grup znaków pisarskich szyna ta nie blokuje.Gdy teraz zacznie sie pisac klawiatu¬ ra, wal nadawczy 103 zostaje znów w zna¬ ny, nie przedstawiony na rysunku sposób wyzwolony i zaczyna obracac sie. Wsku¬ tek tego wystep 130 dzwigni 127, zwolnio¬ ny przez tarcze kulakowa 132, obraca sie pod wplywem sprezyny 129 w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu wskazó¬ wek zegara. Pret 126 obraca wobec tego dzwignie kolankowa 120 kolo jej osi 121, tak ze dzwignia 116 w ustawionym polo¬ zeniu pod wplywem sprezyny 119 zablo- kowuje na jeden obrót szyny wybierako¬ we 103 —107, zahaczajac o wystepy 125.W tym okresie czasu nie moze zatem byc czynny inny klawisz niz wlasnie nacisnie¬ ty. Dopóki pisze sie, szyna 148 pozostaje w przedstawionym na rysunku polozeniu, przy którym wszystkie klawisze sa wolne, tj. niezablokowane.W analogiczny sposób szyna blokado¬ wa 111, po nacisnieciu nie przedstawione¬ go na rysunku klawisza zmiany liter na cyfry, zostaje przesunieta dzieki nacisko¬ wi dzwigni 114 na faze 123 w prawe po¬ lozenie krancowe.Gdy telegram zostanie skonczony, tj. gdy przez pewien okres czasu nie przesy¬ la sie zadnych znaków telegraficznych, trzpien 160 wchodzi w podluzny otwór 158 kola zebatego 157. Wskutek tego tarcza kulakowa 159 sprzega sie poprzez trzpien 160 z walem 156. Po uplywie okreslone¬ go czasu rozruchu aparatu styki 161 zo¬ staja otwarte i silnik staje. Krótko przed tym trzpien 160 uderza o dzwignie 155, obraca ja w kierunku przeciwnym do kie¬ runku ruchu wskazówek zegara, obraca¬ jac w ten sposób za posrednictwem walu 154 dzwignie 152 w kierunku przeciwnym do kierunku dzialania sprezyny 153. Dzwi¬ gnia 152 naciska na dzwignie 139, która za posrednictwem dzwigni 141, znajdujacej sie w polozeniu przedstawionym na fig. 4, obraca dzwignie 138 dokola osi 128 w kierunku ruchu wskazówek zegara, a przeciwnym do kierunku dzialania spre¬ zyny 137, obracajac w ten sposób wyste¬ pem 136 dzwignie 134 w kierunku prze¬ ciwnym do kierunku ruchu wskazówek zegara. Szyna blokadowa zostaje przesu¬ nieta w prawe polozenie krancowe, przy którym zablokowane sa wszystkie klawi¬ sze z wyjatkiem klawisza zmiany cyfr na litery.Urzadzenie wedlug wynalazku moze równiez wspólpracowac ze znanym urza¬ dzeniem do rozrzadu szyn blokadowych kulakowym walem odbiornika.Jezeli mianowicie zalozyc, ze odbior¬ nik, którego wal kulakowy jest oznaczo¬ ny liczba 147, odbiera telegram z nadajni¬ ka odleglego, to, jak wiadomo, moze zajsc taki przypadek, ze znak pisarski nadawa¬ ny ostatnio przez odlegly nadajnik nalezy do innej grupy znaków niz znak bezposre¬ dnio nacisnietego klawisza wlasnego na¬ dajnika. Nalezy zatem urzadzic tak, zeby przed wyslaniem telegramu z wlasnego nadajnika nacisniety zostal odpowiedni klawisz zmiany grup znaków. Dokonywa sie tego przez przesuniecie szyny bloka¬ dowej 148 w polozenie blokujace, przy którym zablokowane sa wszystkie klawi¬ sze z wyjatkiem klawisza zmian liter.Przy odbiorze telegramu z odleglego na¬ dajnika odbiorczy wal kulakowy 147 obraca sie, natomiast nadajnikowy wal kulakowy 133 jest nieruchomy, W stanie spoczynku najbardziej wystajaca czesc tarczy nieokraglej 146 znajduje sie wprost ramienia kolanka 143, wskutek czego ko¬ lanko to nie naciska na dzwignie 139. Gdy natomiast tarcza kulakowa 146 obraca sie, kolanko 143 zostaje zwolnione i obraca sie pod wplywem sprezyny 144 w kierun¬ ku ruchu wskazówek zegara. Dzwignia 127 znajduje sie w polozeniu przedstawio- — 5 —nym na fig. 4, poniewaz w przedstawio¬ nych polozeniach znajduja sie nadajnik, a zatem i tarcza kulakowa 132. Dzwignia 143, poruszajac sie, popycha dzwignie 139 i przesuwa do góry równiez dzwignie 13U która odpowiednim wystepem obraca dzwignie 138 w kierunku ruchu wskazó¬ wek zegara, a przeciwnym do kierunku dzialania sprezyny 137. Po skosie wyste¬ pu 136 slizga sie koniec 135 dzwigni 134, która wobec tego, obracajac sie kolo osi 110 w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu wskazówek zegara, przesuwa szyne blokadowa 148 w polozenie blokujace.Szyny blokadowej nie nalezy przesu¬ wac w tym przypadku, gdy odbiornik ma odbierac z wlasnego nadajnika. W tym przypadku odbiornik zapisuje transmisje wlasnego nadajnika. Takie zgrywanie od¬ biornika z nadajnikiem, jak dla odbioru transmisji odleglego nadajnika, jest w tym przypadku niepotrzebne, przesuwanie szy¬ ny blokadowej w polozenie blokujace jest zatem niepozadane.Osiaga sie to w nastepujacy sposób.Podczas odbioru transmisji wlasnej obra¬ caja sie zarówno nadajnikowy wal kula- kowy 133, jak i odbiornikowy wal kulako- wy 147. Zaraz po ruszeniu walu nadajni- kowego 133 wystep 130 dzwigni 127 zo¬ staje zwolniony przez tarcze kulakowa 132, jak to zostalo wyzej opisane. Lewe ramie dzwigni 127 opuszcza sie pod wply¬ wem sprezyny 129 w dól i ustawia w po¬ lozeniu przedstawionym na fig. 5. Rów¬ niez dzwignia 131 przyjmuje pod wplywem sprezyny 141 polozenie przedstawione na tej figurze, przy którym wskutek unosze¬ nia sie zapadki 131, powodowanego obra¬ caniem sie tarczy nieokraglej 146, dzwi¬ gnia 138 nie zostaje poruszona, a wiec nie zostaje tez przesunieta szyna blokadowa 148.W kazdym z opisanych przypadków wylacznik silnika jest po skonczeniu na¬ dawania wzglednie odbioru przez pewien okres czasu, w którym trzpien 160 uderza o dzwignie 155, zamkniety, wskutek cze¬ go szyna blokadowa 148 zostaje na krótko przed wylaczeniem silnika przesunieta w polozenie blokujace. Osoba obslugujaca moze wiec przy ponownym wlaczaniu na¬ cisnac tylko klawisz zmiany cyfr na litery, wobec czego wykluczona zostaje mozli¬ wosc wydrukowania falszywego znaku.Nacisniecie klawisza zmiany cyfr na lite¬ ry sprowadza prócz wlaczenia równiez zgranie z wlasnym i oddalonym odbiorni¬ kiem. Uruchamianie klawiatury odbywa sie zatem calkowicie samoczynnie. PL