Znane jest wytwarzanie wewnatrz dra¬ zonych grzybków do zaworów, przeznaczo¬ nych do silników wielkiej mocy, np. silni¬ ków stosowanych w lotnictwie, ze stali spe¬ cjalnych, np. stali austenitowej, przy czym miejsce wydrazone jest napelniane mate¬ rialem o bardzo dobrym przewodnictwie cieplnym, np* sodem, który przyczynia sie do odprowadzania ciepla.Dotychczas grzybki tego rodzaju byly wykonywane z pólwyrobu metalów *o, z którego przez obróbke otrzymyw ao ostateczne ksztalty przedmiotu. Te zwv; ile sposoby wytwarzania maja te wade, ze wlókna metalu sa przeciete w czesciach obrobionych, co stwarza wieksza latwosc powstawania pekniec i zwieksza podatnosc na dzialanie korozyjne, z drugiej zas stro¬ ny te wade, ze wobec malej srednicy szyj¬ ki grzybka trudno jest wykonac wydraze¬ nie srodkowe, które zajmowaloby prawie cala dlugosc grzybka, przez co trudno jest zwiekszyc ilosc materialu przewodzacego, przeznaczonego do przewodzenia ciepla, i rozmiary powie rzchni, podlegajacej dzia¬ laniu tego mater tlu.Wedlug niniejszego wynalazku grzybek wytwarza sie z plytki, to jest cienkiej tar¬ czy metalowej, najlepiej z blachy, i wykon¬ czanej ostatecznie za pomoca znanych czynnosci wykrawania, wytlaczania, wybi¬ jania, kucia i zwezania, wobec czego w ma¬ teriale zaworu wlókna przebiegaja doklad¬ nie wedlug profilu jego osiowego prze¬ kroju.Na rysunku uwidoczniony jest przyklad wykonania wynalazku. Fig. 1 — 6 przed¬ stawiaja schematyczne widoki kolejnych faz wyrobu grzybka, poczynajac od plytki, fig. 3a—6a odpowiadaja fig. 3—6 i przed¬ stawiaja dokladne przekroje pólwyrobu w przypadku, gdy stlaczanie odbywa sie bez rdzenia srodkowego, fig. 7 i 8 przedstawia¬ ja dodatkowe fazy obróbki, fig. 9 przedsta¬ wia widok z przodu urzadzenia do utrzy¬ mania i centrowania pólwyrobu w tloczni; fig. 10 przedstawia przekrój wzdluz linii X — X na fig. 9, fig. 11 przedstawia prze¬ krój wzdluz linii XI — XI na fig. 12 inne¬ go urzadzenia do utrzymywania i centro¬ wania pólwyrobu grzybka, fig. 12 przedsta¬ wia widok z przodu tloczni znanego typu, przy czym uwidoczniono uklad matryc, najlepiej czterech matryc, uzytych do wy¬ tlaczania grzybka, fig. 13 — 16 przedsta¬ wiaja pierwsze fazy wyrobu grzybka, wy¬ rabianego z rurki, fig. 17 przedstawia w przekroju wykonczony grzybek wydrazo¬ ny, posiadajacy nakladke, fig. 18 zas — dodatkowa czynnosc stlaczania, pozwa¬ lajaca na otrzymanie grzybka wedlug fig. 17, W przykladzie wedlug fig. 1 — 6 ma¬ terialem wyjsciowym jest okragla plytka (fig. 1), która przetwarza sie najpierw na rodzaj naczynia (fig- 3) przez jednorazowe lub kilkakrotne tloczenie na goraco lub zimno. W niniejszym przykladzie przed¬ stawiono wlasnie pólwyrób posredni (fig. 2). Nastepnie tak otrzymany pólwyrób pod¬ daje sie stlaczaniu na goraco lub na zimno w celu stopniowego uzyskania zmniejszonej srednicy trzonu, (fig. 4 — 6) otrzymania ostatecznego ksztaltu i nadania sciankom pozadanej grubosci.Ostateczne nadanie ksztaltu grzybkowi zaworu nastepuje badz przed stlaczaniem, to znaczy zwezaniem, badz tez juz na pól¬ wyrobie zwezonym.Grzybek wykonany w ten sposób nie wymaga regulowania i docierania do gniaz¬ da. Dla wszystkich pozostalych czesci grzybka mozna uzyskac dokladnosc, po¬ zwalajaca uniknac wszelkich innych czyn¬ nosci obróbki.Stwierdzono, ze podany sposób wyrobu jest korzystny, jezeli do wyrobu stosuje sie stale austenitowe, gdyz czynnosci wytla¬ czania i zwezania lub inne wymagaja, aby obrabiane tworzywo wykazywalo wielka zdolnosc wydluzania sie, która stale auste¬ nitowe posiadaja w bardzo znacznym stop¬ niu. Stale austenitowe sa zreszta szczegól¬ nie godne polecenia do wyrobu grzybków, jak wiadomo, ze wzgledu na ich dobra wy¬ trzymalosc na wysokie temperatury, a wiec ich uzycie w niniejszym przypadku jest szczególnie korzystne.Kadlub grzybka zawiera najmniejsza mozliwa ilosc tworzywa, przez co jest oszczedny, niezwykle lekki i posiada bar¬ dzo mala bezwladnosc.Zwezanie pólwyrobu do ksztaltu osta¬ tecznego odbywa sie normalnie w tloczni o matrycach rozsuwanych, w której robot¬ nik umieszcza bez trudu pólwyrób w polo¬ zeniu odpowiednim; przeciwnie, przy za¬ stosowaniu maszyny o matrycach zwy¬ klych, nie rozsuwanych, ale za to o wiel¬ kiej wydajnosci, praca jest trudniejsza, zwlaszcza, gdy chodzi o dokladne wypo- srodkowanie grzybka; zwezanie szyjki po¬ winno odbywac sie na calej dlugosci pól¬ wyrobu.Wynalazek ma na celu równiez ulatwie¬ nie przystosowania zwyklych tloczni do zwezania grzybka oraz dotyczy urzadze¬ nia, pozwalajacego na utrzymanie i srod- — 2 —kowanie odpowiednimi narzadami pólwy¬ robu podczas zakladania tegoz miedzy ma¬ tryce, przy czym narzady ^;e sa cofane recz¬ nie lub automatycznie, zwalniajac pólwy¬ rób, gdy jest juz wpuszczony calkowicie miedzy matryce.W tloczni znanego typu, przedstawionej dla przykladu na fig, 12, znajduja sie czte¬ ry szczeki 20 matrycy, osadzone w podsta¬ we 26 wspólnie z wiencem walków 27, 2. których kazda posiada wydluzenie 20a z walkiem 28.Sworznie 28 wraz z matrycami 20 moga sie przesuwac wzgledem podstawy we¬ wnatrz wienca walków 27, jak to przedsta¬ wiono linia ciagla i linia kreskowana na fig. 12 dla dwóch róznych katowych polozen szczek 20 matrycy, co powoduje stlaczanie pólwyrobu.Przebieg wyrobu grzybka zaworu jest nastepujacy.Przedmiotem wyjsciowym jest forma w ksztalcie naczynia 1, podobnego do szklan¬ ki o cylindrycznych sciankach 2 (fig, 3a), otrzymanego przez przeksztalcenie plytki la, jak przedstawiono na fig. 1 — 3; to na¬ czynie poddaje sie w tloczni róznym zabie¬ gom (na goraco lub na zimno) tak, aby otrzymac kolejno trzy profile, przedsta¬ wione na fig. 4af 5a i 6a, przy czym w cza¬ sie tych zabiegów wytwarza sie jednoczes¬ nie ze zwezeniem scianki 2 naczynia 1 grzybek zaworu z trzonem 3. Liczba zabie¬ gów i ksztalt odpowiednich profilów zale¬ zy oczywiscie od rodzaju metalu i od ksztaltu oraz rozmiaru gotowego zaworu.Poniewaz tloczenie trzonu 3 odbywa sie bez rdzenia cylindrycznego, zakladanego .zazwyczaj do wydrazenia 4 trzonu, to otrzymuje sie na skutek zmniejszenia sred¬ nicy trzonu scianke jego 3 i scianke kolnie¬ rza 6 znacznie grubsze, niz scianka 2 na¬ czynia 1 (fig. 3a). Takazwiekszona grubosc trzonu nie jest potrzebna ze wzgledu np. na wytrzymalosc grzybka, a nawet jest szkodliwa, gdyz zwieksza jego ciezar.Nastepna przeto czynnosc (fig. 7) pole¬ ga na stoczeniu na tokarce nadmiaru gru¬ bosci trzonu, jak przedstawiono linia kres¬ kowana 3a, i to z wyjatkiem konca 5 trzo¬ nu 3 i ewentualnie kolnierza 6, którego zgrubienie jest niekiedy pozadane ze wzgledów mechanicznych.. Aby zamknac wydrazenie zaworu, wy¬ starczy nastepnie zwezic koniec 5 dla zrów¬ nania srednicy zewnetrznej ze srednica trzonu obtoczonego (fig. 8).Nastepnie nalezy jeszcze odciac konco¬ wa czesc trzonu 3 wzdluz linii a — b i grzy¬ bek wówczas jest wykonczony. W kazdym razie mozna zaopatrzyc stozek grzybka w pierscien 7 (fig. 17), umieszczony w zagle¬ bieniu pierscieniowym 8 grzybka. Pierscien ten moze byc wykonany z zeliwa wolfra¬ mowego lub innego odpowiedniego metalu lub stopu, np. stopu, znanego w handlu pod nazwa „stellit". ' Zaglebienie pierscieniowe 8 moze byc uksztaltowane podczas poprzednich czyn¬ nosci zwezania przez nadanie odpowiednich profilów matrycy.Taksamo mozna go ufor¬ mowac przez tloczenie w zamknietych szczekach matrycy 9 w tloczni do zwezania o matrycach rozsuwanych (fig. 18) lub tez w dowolny inny sposób.Jak powiedziano wyzej, trudnosc, za¬ chodzaca wtedy, gdy potrzeba wykonywac zabiegi wedlug fig. 4a — 6a w zwyklej tloczni, polega na niemozliwosci uchwyce nia czesci pólwyrobu przez tlocznik 22, co powinno zapewnic wprowadzenie i cen¬ trowanie pólwyrobu pomiedzy matry¬ cami.Urzadzenie do srodkowania i utrzymy¬ wania grybka, przedstawione na fig. 9 i 1U, pozwala na unikniecie tej trudnosci. Urza¬ dzenie to sklada sie z plytki okraglej 10, zaopatrzonej w promieniowe prowadnice 11, -w których moga przesuwac sie szczeki 12. Sprezyna 13, umieszczona wewnatrz kazdej z tych szczek, naciska je ku sród- — 3 —kowi. Na cylindrycznej obsadzie 14, pola¬ czonej z plytka 10, moze obracac sie piers¬ cien 15, którego obwód posiada tyle krzy¬ wych powierzchni 16, ile jest szczek 12.Kazda z tych powierzchni krzywych 16 wspóldziala ze sworzniem 17, osadzonym w odpowiedniej szczece, tak iz podczas obracania wienca 15 w kierunku strzalki / za pomoca drazka uchwytowego 18, pola¬ czonego z wiencem, szczeki 12 sa pociaga¬ ne przez sworznie i wykonuja ruch promie¬ niowy.Urzadzenie powyzsze jest przymocowa¬ ne do kadluba tloczni za pomoca lapy 19 i wyposrodkowane na jej osi ponad matry¬ cami 20, przy czym pólwyrób 21 wprowa¬ dza sie pomiedzy rozsuniete szczeki 12 i matryce 20, po czym zaciska sie szczeki 12, pokrecajac drazek uchwytowy 18 w kie¬ runku odwrotnym do kierunku strzalki /, tak iz pólwyrób zaciska sie sprezyscie.Nastepnie opuszcza sie tlocznik 22, na skutek czego szyjka grzybka 21 wchodzi stopniowo pomiedzy szczeki matryc 20, roz¬ suwajac szczeki urzadzenia centrujacego wbrew dzialaniu sprezyn 13. Grzybek mo¬ ze nawet przejsc zupelnie pomiedzy matry¬ cami az do zetkniecia sie tlocznika 22 z podstawa przyrzadu. Centrowanie grzyb¬ ka za pomoca szczeki centrujacej 12 nie jest juz wówczas niezbedne, gdyz jest zapewnione przez same szczeki 20 ma¬ tryc.Fig. 11 przedstawia odmiane urzadzenia do utrzymywania i srodkowania grzybka, osadzonego na tloczniku 22. Urzadzenie to sklada sie z cylindrycznej tulei 24, która moze przesuwac sie na koncu tlocznika, przy czym sprezyna 25 utrzymuje stale dol¬ ny brzeg tulei.Jest oczywiste, ze w ramach wynalazku mozna stosowac rózne odmiany opisanych postaci wykonania, przy czym jest zrozu¬ miale, ze wynalazek obejmuje równiez za¬ wory, których grzybek ma powierzchnie plaska, wypukla lub innego ksztaltu. PL