Pierwszenstwo: Zgloszono 2 grudnia 1938 Udzielono 7 lipca 1942 29 stycznia 1938 dla zastrz. 1 — 7; 20 wrzesnia 1938 dla zastrz. dla zastrz. 9, 10 (Niemcy) 8; 29 pazdziernika 1938 Wynalazek dotyczy uszczelnienia kon¬ cowego lozyska walka, zwlaszcza do prze¬ nosnika tasmowego.Wynalazek ten, przy zastosowaniu zna¬ nych lozysk i szczeliw, ma na celu zmniej¬ szenie liczby koniecznych czesci skla¬ dowych lozyska, ulatwienie skladania go i osiagniecie w ten sposób tanszych, nieza¬ wodnych w dzialaniu i latwo kontrolowa¬ nych walków do podtrzymania tasmy prze¬ nosnika.Na kazdym koncu walka, na wewnetrz¬ nej jego powierzchni lub wewnatrz spe¬ cjalnej wkladki lozyskowej, zalozona jest tarcza skórzana luib gumowa, najlepiej ze sztucznej gumy wytrzymalej na dzialanie smarów, stanowiaca szczeliwo i majaca na swym wewnetrznym brzegu nieco mniej¬ sza srednice od srednicy osi, przylegajaca wiec do niej z naciskiem w kierunku pro¬ mieniowym. Tarcza gumowa w swej srod¬ kowej czesci ma ksztalt lejka lub jest za¬ opatrzona w faliste pierscienie, podobne do przepony w manometrze, przy czym w tej lejkowej lub falistej czesci tarcza ma mniejsza grubosc niz na brzegu, który jest zamocowany. Przy zakladaniu takiego szczeliwa, umocowanego za pomoca spre¬ zyny, jego srodkowa czesc wygina sie na zewnatrz, poniewaz przylega scisle do po¬ wierzchni osi. Przy obrocie walka szczeliwo przylega scisle do powierzchni osi, stanowiwiec dobre zamkniecie, zabezpieczajace od wyciekania smarów z lozyska i wnikania pylu do lozyska.Wedlug wynalazku szczeliwom i ze¬ wnetrznym pierscieniom lozyskowym na¬ daje sie jednakowa srednice zewnetrzna, wewnetrznemu zas otworowi uszczelnienia nieco mniejsza srednice niz otworowi lo¬ zyska, wobec czego lozysko i uszczelnienie moga byc osadzone w tym samym wydra¬ zeniu wkladki lozyskowej, jak równiezi i na tym samym walcowym odcinku osi. Przy tym zewnetrzny pierscien lozyskowy przy¬ lega do pierscieniowego wystepu wkladki lozyskowej lub plaszcza walka. Szczeliwo przylega bezposrednio albo za posred¬ nictwem pierscieniowej rozporki do bocz¬ nej powierzchni zewnetrznego pierscienia lozyskowego i na swej zewnetrznej po¬ wierzchni jest przytrzymane za pomoca lo¬ zyskowej sprezyny zalozonej w zlobku wkladki. Sprezyna i jej zlobek pierscienio¬ wy moga miec przekrój prostokatny lub okragly. W tym ostatnim przypadku nalezy sprezyne wygiac w postaci trójkata, które¬ go dwa konce tworza haczyki, za pomoca których sprezyna ta moze byc sciskana.Takie uksztaltowanie sprezyny ma te zale¬ te, ze boki trójkata, stanowiace cieciwy przecinajace powierzchnie kolowa wydra¬ zenia wkladki i znajdujace sie zewnatrz zlobka pierscieniowego, w którym on jest zalozony, tworza swa cala ^gruboscia po¬ wierzchnie oporowa dla zewnetrznego brze¬ gu tarczy uszczelniajacej i przytrzymuja ja skutecznie. Miedzy sprezyna i szczeliwem moze byc polozona podkladka pierscienio¬ wa z blachy, zapobiegajaca wyciskaniu przez sprezyne wglebien w szczeliwie. Zlo¬ bek do sprezyny znajduje sie wewnatrz wkladki lozyskowej w odstepie od we¬ wnetrznego brzegu tej wkladki nieco mniej¬ szym od calej szerokosci lozyska i szcze¬ liwa. Szczeliwo posiada w przekroju po¬ przecznym stosunkowo gruby, jednakze dosc podatny brzeg zewnetrzny. Taki ksztalt szczeliwa umozliwia pewne a jednoczesnie i podatne umocowanie go jego zewnetrz¬ nym brzegiem pomiedzy sprezyna i lozys¬ kiem oraz zapewnia dobre uszczelnienie przy osi i przy wewnetrznej sciance wklad¬ ki lozyskowej nawet wtedy, gdy wskutek wiekszego luzu promieniowego os ustawi sie w lozysku mimosrodowo wzgledem wkladki, poniewaz pierscieniowe fale cien¬ kiej czesci scianki szczeliwa umozliwiaja pewne przemieszczenie szyjki szczeliwa wzgledem jegO' brzegu zewnetrznego, przy czym szyjka ta przylega nadal ze wszyst¬ kich stron gladko do osi z wystarczajacym dociskiem. Nacisk szyjki szczeliwa na os ze wzgledu na bezpieczenstwo dzialania powinien byc mozliwie maly, aby os nie scierala sie pod dzialaniem pylu skalnego, osadzonego' na szyjce szczeliwa. Oddzielna sprezyna srubowa, nasunieta na szyjke szczeliwa, jest wiec nie tylko zbedna ale i szkodliwa. W kopalni nastepuje scieranie sie osi juz po krótkim okresie czasu, gdy szyjka szczeliwa jest zacisnieta dodatko¬ wo za pomoca sprezyny srubowej. Takie umieszczenie lozyska, szczeliwa i sprezyny we wkladce lozyskowej nie wymaga uzycia np. nakrywki ze srubami lub rozporek.Miejsce uszczelniane moze byc wiec dozo¬ rowane bezposrednio, gdyz nie jest zakryte.Mimo tego szczeliwo jest zabezpieczone dostatecznie od uszkodzenia z zewnatrz za pomoca mocnego pierscienia. Poniewaz w miejscu uszczelnionym, zwlaszcza w o- becnosci pylu kwarcowego, z biegiem czasu moze byc wytarty w osi walka zlobek, cho¬ ciaz szczeliwo nie zostalo jeszcze zuzyt-2, wedlug wynalazku os w miejscu uszczel¬ nianym zaopatruje sie w wymienna tulej¬ ke, na której zalozony jest równiez we¬ wnetrzny pierscien lozyska. Gdy nawet po dluzszym okresie czasu zlobek w tej tulejce stanie sie tak gleboki, ze ustaje promienio¬ wy nacisk tarczy uszczelniajacej na tuleje, to wskutek lejowego wygiecia tarczy uszczelniajacej podatne przyleganie we- — 2 —wnetrznego brzegu tej tarczy w kierunku osiowym do dna tego zlobka na calym jego obwodzie jest nadal zapewnione.Uszczelnienie jest wiec skuteczne nawet po znaczniejszym wytarciu sie tulei.Na rysunku uwidoczniono kilka przy¬ kladów wykonania przedmiotu wynalazku.Fig. 1—5 przedstawiaja konce walków w przekrojach podluznych, a fig. 6 przed¬ stawia widok walka z boku.We wkladce lozyskowej 1 rurowego walka 2 do zewnetrznego pierscienia 3 lo¬ zyska przylega rozporka 4, na która zalo¬ zone jest szczeliwo gumowe 5, pierscien 6 i sprezyna 7. Szczeliwo gumowe 5 jest do¬ cisniete mocno w kierunku osiowym, gdyz jego brzeg, dostosowany dobrze do wne¬ trza wkladki, przyciska sie ku wnetrzu walka za pomoca szerszego od sprezyny 7 pierscienia 6 tak mocno, az sprezyna 7 wskoczy w pierscieniowy zlobek 8 we wkladce lozyskowej 1. Os 9 na dlugosci odpowiadajacej wkladce lozyskowej jest tak zwezona, iz wtloczona na nia tulejka 10 przylega do pierscieniowego wystepu 13 osi, stykajacego sie z wewnetrznym pier¬ scieniem lozyska, osadzonym równiez na tulejce 10. Zastosowanie tej tulejki znacz¬ nie ulatwia zakladanie i wyjmowanie calej wkladki lozyskowej i umozliwia takze zba¬ danie stanu uszczelnienia po zdjeciu go z csi. Srcdkcwa czesc szczeliwTa gumowe¬ go 5 (fig. 1) jest lejowato skierowana na zewnatrz i przylega swym wewnetrznym brzegiem uszczelniaj aco do tulejki 10* Wedlug fig. 2 gumowe szczeliwo 5 po¬ siada wspólsrodkowe faliste wygiecie 12, umozliwiajace mimosrodowe przesuniecia sie wewnetrznego brzegu szczeliwa wzgle¬ dem walka przy zuzytych lozyskach jak równiez lejowaty przesuw wewnetrznego brzegu wzgledem zewnetrznego.Wedlug fig. 3 gumowe szczeliwo 5 w swej srodkowej czesci 14 jest zaopatrzo¬ ne w podwójne scianki, ustawione stozko- wo w kierunkach przeciwnych.Wedlug fig. 4—6 w celu umocowania walka 2 na osi 9 na kazdym jego koncu wsunieta jest wkladka lozyskowa 1, zabez¬ pieczona przeciw obrotowi i przesuwowi np. za pomoca wglebienia 15. Kazda wkladka / w swym wydrazeniu posiada oparty na wystepie 16 zewnetrzny pierscien lozyskowy 3, szczeliwo 5 i sprezyne 7, zalo¬ zona w zlobku 8. Poszerzony brzeg ze¬ wnetrzny 17 szczeliwa przylega z jednej strony bezposrednio do zewnetrznego pier¬ scienia 3 lozyska, a z drugiej strony do sprezyny 7 z naciskiem w kierunku osio¬ wym, natomiast szyjka 19 szczeliwa, ota¬ czajaca z malym naciskiem odcinek 18 osi, posiada luz wzgledem lozyska i sprezyny oraz moze dostosowywac sie, dzieki falis¬ tym wygieciom przeponowej scianki 20, do mozliwych przesuniec osi wzgledem walka, zarówno w kierunku promieniowym jak i osiowym.Sprezyna 7 z mocnego drutu, której konce 23 sa wygiete na zewnatrz lub we¬ wnatrz, jest zalozona swymi trzema za¬ okraglonymi naroznikami 21 w zlobku pierscieniowym 8 i przylega swymi two¬ rzacymi cieciwy bokami do powierzchni bocznej zgrubionego brzegu 17 szczeliwa, przy czym szyjka 19 i scianka 20 tego szczeliwa nie stykaja sie z ta sprezyna.W celu unikniecia nierównomiernego nacisku w kierunku osiowym na zewnetrz¬ ny brzeg szczeliwa wskutek przylegajacej do niego w niektórych miejscach sprezyny, miedzy sprezyna 7 i szczeliwem 5 zalozona jest pierscieniowa podkladka 22 z blachy, o zewnetrznej srednicy równej srednicy te¬ go szczeliwa. PL