Wynalazek dotyczy hydraulicznie uru¬ chamianego sprzegla ciernego z zaworami, które przy pomocy cisnienia cieczy rozrza¬ dzaja doplywem cieczy do komory cisnie¬ niowej sprzegla, a opróznianiem tej komo¬ ry rozrzadzaja przy pomocy sil odsrod¬ kowych.Przy hydraulicznym uruchamianiu sprzegiel ciernych tego typu doprowadza¬ nie srodka preznego odbywa sie na ogól przez wal napedzajacy, który w tym celu jest wydrazony. Do rozrzadzania srodkiem preznym sa zastosowane zawory tlokowe, umieszczone w kadlubie sprzegajacym w poblizu jego obwodu i w jednym kierun¬ ku uruchamiane ciecza, doplywajaca pod cisnieniem, a w innym kierunku sila spre¬ zyny. Sily odsrodkowe, dzialajace na ciecz i na tloki zaworowe, sa przy tym skiero¬ wane tak, jak cisnienie robocze cieczy.Z powyzszego wynika zaleznosc sily robo¬ czej od liczby obrotów; zaleznosc ta jest szczególnie wówczas niepozadana, gdy sprzeglo ma pracowac przy obrotach w sze¬ rokich granicach, z których górna granica odpowiada znacznej liczbie obrotów, gdyz wystepujace sily odsrodkowe powoduja przypadkowe sprzeganie lub uniemozliwia¬ ja zamierzone wylaczanie sprzegla. Prócz tego jest trudno dobrac sprezyny o doklad-nie dzialajacych silach sprezynowych, któ¬ rych charakterystyki odpowiadalyby w sze¬ rokim zakresie elastycznosci.Sprzeglo wedlug wynalazku nie posia¬ da wskazanej wady, poniewaz usunieto w nim sprezyny, gdyz zastosowano zawo¬ ry tlokowe z j ednym tlokiem szczelnym, który moze poruszac sie swobodnie w kie¬ runku osi cylindra, podczas gdy przewo¬ dy z ciecza prezna sa w taki sposób dola¬ czone do cylindrów zaworowych, ze do¬ plyw cieczy, doprowadzanej pod cisnie¬ niem, jest odwrotnie skierowany do dzia¬ lania sily odsrodkowej na narzady za¬ worowe.Przedmiot wynalazku jest przedsta¬ wiony tytulem przykladu na rysunku, przy czym na fig. 1 podano przekrój podluzny sprzegla wedlug wynalazku w otwartym stanie (wzdluz linii / —/na fig. 2), na fig. 2 — przekrój poprzeczny wzdluz linii // — // na fig. 1 i na fig. 3 — czesc prze-^ kroju podluznego sprzegla wedlug fig. 1 w sprzezonym stanie.Na wale napedzajacym 1 jest zaklino¬ wana nieobracalnie i nieprzesuwnie jed¬ na tarcza sprzegajaca 2, zawierajaca na¬ rzady przestawne i rozrzadcze, a na wale napedzanym 3 — zabierana tarcza sprze¬ gajaca 16. Tarcza sprzegajaca 2 zawiera pierscieniowa komore cisnieniowa 4, otwar¬ ta w kierunku napedzanego walu 3 i two¬ rzaca komore robocza oraz prowadnice dla pierscieniowego tloka wydrazonego 5, wy¬ wierajacego sile dociskowa przy wlaczo¬ nym sprzegle. Zamiast pierscieniowego tlo¬ ka wydrazonego 5 w tak samo uksztalto¬ wanej komorze cisnacej 4 moze znajdo¬ wac sie równiez pewna liczba pojedynczych tloków w odpowiednio naokolo walu 1 równomiernie .rozlozonych cylindrycznych wywierceniach tarczy sprzegajacej 2.U brzegu tarczy sprzegajacej 2 wykonano kilka cylindrycznych otworów 6, w których umieszczono po jednym narzadzie cisna¬ cym 7, mogacym poruszac sie swobodnie w kierunku osi otworu i uszczelnionym po bokach. Otwory 6 sa zamkniete szczelnie na ciecz przy pomocy srub 8, posiadaja¬ cych po oporku 9 do dajacego sie nasta¬ wiac ograniczania zewnetrznego polozenia narzadu cisnacego 7. Kazda z przestrzeni wydrazonych jest polaczona dwoma kana¬ lami 10 i 11 z komora robocza 4 ze srod¬ kiem cisnacym sprzegla, przy czym wylo¬ ty kanalów w przestrzeni wydrazonej 6 sa rozmieszczone tak, ze wylot jednego ka¬ nalu 10 w powierzchni sciankowej otworu 6 jest zakryty narzadem cisnacym 7, gdy wylot innego kanalu 11 zostaje odkryty, gdy narzad cisnacy 7 przyjmuje swe ze¬ wnetrzne polozenie graniczne i opiera sie o oporek 9, oraz ze wylot kanalu 10 zosta¬ je otwarty i zakryty wylot drugiego kana¬ lu 11, gdy narzad cisnacy 7 zbliza sie do swego wewnetrznego polozenia graniczne¬ go. W zewnetrznie lezacej czesci prze¬ strzeni wydrazonej 6, która jest ograniczo¬ na sruba zamykajaca 8 i narzadem cisna¬ cym 7, przy jego stykaniu sie z oporkiem 9, konczy sie inny przewód 12 na ciecz, który jest przeprowadzony przez kadlub tarczy sprzegajacej 2 oraz prowadzi az do osiowego przewiercenia 13 walu napedza¬ jacego 1.Do osiowego przewiercenia 13 walu 1 jest przylaczone w odpowiedni sposób zródlo cieczy cisnacej, np. pompa olejowa z wymaganymi narzadami zamykajacymi.Przestrzen cylindra zaworowego 6, która jest ograniczona swym wewnetrznym spo¬ dem i narzadem cisnacym 7, znajdujacym sie w swym zewnetrznym polozeniu gra¬ nicznym, jest polaczona kanalem 14 z ob¬ wodem tarczy sprzegajacej 2, tak iz przy tym polozeniu narzadu cisnacego 7 prze¬ strzen cisnaca 4 sprzegla jest polaczona za posrednictwem otworu 6 z atmosfera, Z zewnetrznego spodu otworu 6 wychodzi jeszcze kanal 15, ewentualnie prowadzacy do atmosfery, w celu zapobiezenia stla- czaniu powietrza lub cieczy przy ruchu n#- — 2 —rzadu cisnacego 7 do swego wewnetrznego polozenia granicznego. Na zabieranej tar¬ czy sprzegajacej 16 na wprost tloka pier¬ scieniowego 5 czesci sprzegajacej 2 jest umieszczona pierscieniowa nakladka cier¬ na 17.Sposób dzialania sprzegla jest naste¬ pujacy.Dzieki ruchowi obrotowemu walu na¬ pedzajacego 1 narzady cisnace 7 sa docis¬ kane pod dzialaniem sily odsrodkowej do opiorfców 9. Kanaly 10 na cieczi prowadza¬ ce do komory cisnieniowej 4, zostaja przy tym zamkniete i komora cisnieniowa jest polaczona przewodami 11 i 14 z zewnetrz¬ na atmosfera; sprzeglo jest rozlaczone.Jezeli dzieki otwarciu nie przedstawione¬ go [narzadu, zamykajacego przewiercenie 13 w wale 1, w otworach 6 zostaje wy¬ tworzone za posrednictwem przewodów 12 cisnienie cieczy, wówczas ciecz wprowadza narzady cisnace 7 wbrew dzialaniu sily od¬ srodkowej w wewnetrzne polozenia gra¬ niczne. Przy tym zostaja zamkniete kanaly laczace 11, prowadzace do komory cisnie¬ niowej, oraz w tym samym czasie zostaja otwarte wyloty kanalów 10 w otworach 6.Przez te kanaly 10 ciecz wnika do komory cisnieniowej oraz dociska ruchomy tlok wydrazony 5 do powierzchni ciernej 17 czesci sprzegajacej 16 na wale napedzanym 3 i sprzeglo jest wlaczone. Dzieki zamknie¬ ciu nie przedstawionego narzadu, zamyka¬ jacego przewiercenie 13, sprzeglo znów zo¬ staje rozlaczone.Pod dzialaniem sily odsrodkowej po¬ ruszaja sie przy tym narzady cisnace 7 az do oporków 9, zamykaja kanaly 10 i otwie¬ raja wyloty kanalów 11. Dzieki wystepu¬ jacej sile odsrodkowej ciecz jest wypycha¬ na na zewnatrz z komory cisnieniowej 4 poprze- kanaly 11, otwory 6 i prze¬ wody 14.Gdy sprzeglo jest wyposazone w pewna liczbe poszczególnych tloków w odpo¬ wiednich cylindrycznych wywierceniach, wówczas kazde poszczególne wywiercenie musi posiadac rozrzad doplywem i odply¬ wem cieczy cisnacej. Jezeli natomiast ma zastosowanie tlok pierscieniowy, wówczas mozna usunac pewna ilosc zaworów do roz¬ rzadu doplywem cieczy i jej odplywem.Wynalazek moze znalezc zastosowanie równiez przy sprzeglach tarczowych i przy uzywanych sprzeglach jednolitych z dwie¬ ma powierzchniami ciernymi, osadzonymi na wprost siebie w oslonie.Przez odpowiednie dobranie masy na¬ rzadów cisnacych i cisnienia cieczy mozna osiagnac to, ze z przekroczeniem pewnej liczby obrotów tak duze stanie sie przyspie¬ szenie od sily odsrodkowej narzadów cisnacych, ze ich sila odsrodkowa przezwy¬ ciezy cisnienie oleju, tak iz nastapi samo¬ czynne wylaczenie . sprzegla. Tak wiec sprzeglo cierne wedlug wynalazku daje równiez proste i niezawodne zabezpieczenie przed nadmierna liczba obrotów. PL