Wynalazek niniejszy dotyczy hamul¬ ców zwlaszcza do pojazdów kolejowych jezdzacych po szynach i innych ciezkich pojazdów szybkobieznych.Wiadomo, ze przy hamowaniu pocia¬ gów kolejowych po powstaniu dzialania hamujacego zmniejsza sie szybkosc biegu pociagu i wskutek tego takze szybkosc po¬ slizgu miedzy powierzchniami ciernymi ha¬ mulców, a w zwiazku z tym wielkosc tar¬ cia i tym samym takze dzialanie hamujace.Nastepuje to krótko przed zatrzymaniem pociagu okresowo tak, ze gdyby nacisk, sciskajacy narzady cierne pozostawal sta¬ ly, kola wagonowe zostalyby zablokowane, a poza tym pociag bylby zatrzymywany z niepozadanym wstrzasem. Kierowca pa¬ rowozu nie moze temu zapobiec, gdyz przy obsludze przyrzadu rozrzadczego hamulca brak mu wszelkiej mozliwosci kontrolowa¬ nia rzeczywiscie dokonanego dzialania ha¬ mujacego, które jest zalezne nie tylko od polozenia dzwigni rozrzadczej hamulca, lecz takze od wielkosci hamowania, która, jak wspomniano, zmienia sie z szybkoscia tarcia. Kierowca parowozu nie wie wiec, kiedy i w jakim stopniu przy malejacej szybkosci jazdy winien nastawic dzwignie hamulcowa na mniejsze dzialanie ha¬ mujace.Wedlug wynalazku nastawianie dzia¬ lania hamujacego nastepuje niezaleznie od szybkosci jazdy pojazdu samoczynnie na stala wielkosc, a mianowicie przy wyko¬ rzystaniu stycznego stosunku sily hamowa¬ nia do rozrzadzania nacisku hamujacego-Na rysunku przedmiot wynalazku jest przedstawiony w zastosowaniu do hamulca plytkowego do pojazdów, jezdzacych po szynach. Fig. 1 przedstawia hamulec we¬ dlug wynalazku, zalozony miedzy kolem i podwoziem w przekroju poprzecznym w dolnej polowie, fig. 2 — hamulec w mniej¬ szej podzialce w widoku z przodu, a fig. 3 — urzadzenie do samoczynnego regulowania momentu obrotu w hamulcu.W przykladzie wykonania wedlug fig. 1 na kole 1 jest za pomoca sworzni 17 umo¬ cowana pierscieniowa oslona E, skladaja¬ ca sie z trzech czesci, mianowicie z tarcz skrajnych Ei, £2 i pierscienia Es. Te cze¬ sci tworza oslone pierscieniowa, zamknieta z wyjatkiem szczeliny pierscieniowej 4 na wewnetrznym obwodzie tarczy £1 i piasty Ds pierscienia D, polaczonego obrotowo w pewnych granicach z maznica 2 i two¬ rzacego uchwyt jednej grupy plytek. Plyt¬ ki 14 tej grupy, rozmieszczone na przemian z plytkami 11 dwóch oddzielnych zespo¬ lów, sa prowadzone na listwach 18a, wy¬ konanych w kierunku osiowym na we¬ wnetrznej sciance srodkowego pierscienia Es. Przeciwlegle plytki 11 sa prowadzone na podobnych listwach 12a, znajdujacych sie na drugim uchwycie C. Ten uchwyt, w dalszym ciagu zwany ruchomym uchwy¬ tem, jest swobodnie obracany tak wzgle¬ dem kola 1, jak równiez wzgledem lozy¬ ska 2, a wiec i podwozia. Moze on byc, co na rysunku nie jest uwidocznione, osadzo¬ ny przy pomocy rozmieszczonych na jego obwodzie walków wedlug fig. 2 i 3, na ze¬ wnetrznym lub nieruchomym uchwycie E plytek.Oznaczony jako calosc litera C rucho¬ my uchwyt plytek sklada sie takze z srod¬ kowego pierscienia Cs i dwóch pierscieni bocznych Ci, C2. Te dwa pierscienie, po¬ siadajace takze listwy 12a do prowadze¬ nia plytek 11, sa w przekroju poprzecz¬ nym stopniowane symetrycznie do srod¬ kowej plaszczyzny, prostopadlej do osi 3, i wodzone za pomoca swych kolnierzy 13 i sworzni 13a na pierscieniu srodkowym C3, tak iz moga sie wzgledem niego przesuwac w kierunku osiowym, lecz nie moga sie obracac. Naprzeciw wewnetrznych kolnie¬ rzy ci, C2 ruchomego uchwytu plytek znaj¬ duja sie przyrzady naciskowe B, powodu¬ jace sciskanie zespolów plyt w kierunku osiowym. Przyrzady naciskajace B sa rozmieszczone parami przeciwlegle na ob¬ wodzie pierscienia D, polaczonego z lozy¬ skiem 2. Sa one wykonane w postaci cy¬ lindrycznych miechów z cienkiej blachy, których wewnetrzne przestrzenie sa pola¬ czone wspólnym przewodem 25 z kana¬ lem 7 do doprowadzania czynnika spre¬ zonego, np. powietrza sprezonego. Mie¬ chy B nie dzialaja bezposrednio na kol¬ nierze ci, C2, lecz za pomoca tarcz pier¬ scieniowych 20, prowadzonych za pomoca znajdujacych sie w pierscieniu D osiowo skierowanych sworzni tak, iz przesuwaja sie wzgledem pierscienia D w kierunku osiowym, lecz sie nie obracaja.Na obwodzie pierscienia D sa, podob¬ nie jak w przykladzie wedlug fig. 2, umie¬ szczone przyrzady naciskajace A. Tloki tych przyrzadów sa przesuwne w kierun¬ ku promieniowym i dzialaja za pomoca pierscieniowych lub wycinkowych narzadów hamulcowych 8, 9 wespól z powierzchnia cierna na wewnetrznym obwodzie pierscie¬ nia srodkowego Cs ruchomego uchwytu ply¬ tek tak, iz przy rozrzadzeniu przyrzadów naciskajacych A przez doprowadzenie po¬ wietrza sprezonego do ich cylindrów ru¬ chomy uchwyt plytek zostaje zahamowa¬ ny i zatrzymany wzgledem pierscienia no¬ snego D, a wiec takze wzgledem podwo¬ zia. To zahamowanie nastepuje krótko przed uruchomieniem za pomoca mie¬ chów B przyrzadów do sciskania zespolów plytek i niezaleznie od tego. W tym celu przewody powietrza sprezonego sa pola¬ czone z przyrzadami naciskajacymi A \ B i niezaleznie od ciebie przeprowadzone - 2 —przez pierscien nosny D i lozysko 2 do przyrzadu rozrzadzajacego, uruchamiane¬ go przez kierowce pojazdu. Za pomoca innego, ila rysunku nie uwidocznionego przewodu doprowadza sie do plytek czyn¬ nik chlodzacy, mianowicie dwiema, strzal¬ kami oznaczonymi drogami przez dwie grupy na obwodzie rozmieszczonych kana¬ lów 28 w bocznych tarczach Ci, C2 uchwy¬ tu plytek.Przy opisywaniu fig. 1 wspomniano, ze pierscien nosny D jest wzgledem lozyska 2 w pewnych, lecz ograniczonych wymiarach obracalny. Jest to umozliwione w ten spo¬ sób, ze piasta D'$ jest osadzona np. za po¬ moca panewki 73 z brazu na piascie Ds i posiada osiowo skierowane, na obwodzie rozmieszczone czopy 70, umieszczone na przemian miedzy wystepami 71 na obwo¬ dzie kolnierza piasty Ds1 polaczonej z lo¬ zyskiem 2. Miedzy kazdym czopem 70 i wystepami 71 znajduje sie sprezyna 72, jak uwidoczniono na fig. 2. Te sprezyny przeciwstawiaja obrotowi piasty D\ wzgle¬ dem piasty D3, polaczonej z lozyskiem, podatny opór i ograniczaja calkowicie ten obrót, gdy zostana zupelnie scisniete. Na obwodzie miedzy dwoma polaczonymi z piasta D\ i piasta D3 na zewnatrz skie¬ rowanymi ramionami 74 i 75 znajduje sie przyrzad naciskajacy D w postaci miecha z blachy sprezynujacej, którego wnetrze jest polaczone gietkim przewodem 76 z przyrzadem rozrzadzajacym H, umiesz¬ czonym np. na podwoziu wzglednie pojez¬ dzie (fig. 3).Ten przyrzad rozrzadzajacy sklada sie z trzystopniowego cylindra 77, w którym pracuja dwa suwaki tlokowe, mianowicie zewnetrzny tlok pierscieniowy 78 i we¬ wnetrzny tlok 79. Tlok 79 znajduje sie pod dzialaniem polaczonego z przewodem 76 miecha 80, który rozpreza sie przy zwiek¬ szaniu cisnienia powietrza w przewodzie 76 wskutek scisniecia miecha F (fig. 2) i przesuwa tlok 79 przeciw dzialaniu spre¬ zyny 81 w dól. Tlok 78 znajduje sie pod dzialaniem miechów 82, których wewnetrz¬ ne przestrzenie sa polaczone przewodem 84 z lacznikiem hamujacym na stanowisku kierowcy odnosnego pojazdu oraz pod dzialaniem sprezyny 85, która dazy do przesuniecia tloka w kierunku przeciwnym.Z przewodami 78a i 78b tloka 78 sa pola¬ czone gietkie rury 91 wzglednie 86, z któ¬ rych rura 86 laczy sie z zródlem czynnika sprezonego, a rura 91 jest polaczona z mie¬ chami B hamulca (fig. 1), powodujacymi osiowe sciskanie zespolów plytek. Rurki 86, 91 sa przeprowadzone swobodnie przez otwory podluzne 90 w sciance cylindra 77.Wewnetrzny tlok 79 posiada poprzeczne wydrazenie 87, posiadajace wieksza sred¬ nice, niz przeciwlegle mu wydrazenia 78a, 78b zewnetrznego tloka 78. Tlok 79 posia¬ da poza tym wydrazenie 89, którego osio¬ wo skierowany odcinek laczy sie z wne¬ trzem cylindra 77, polaczonym z atmosfe-, ra. Poziomy odcinek 89a tego wydrazenia ma wylot, znajdujacy sie na plaszczu tlo¬ ka. Przy pewnym okreslonym wzajemnym polozeniu tloków 78, 79 moze on nastawic sie na wprost poziomych odcinków 88a wy¬ drazenia, wykonanego w tloku 78, które laczy sie z wydrazeniem 78a wzglednie z polaczona z nim rura 91.Skoro hamulec zostaje przez doprowa¬ dzenie powietrza sprezonego do miechów 82 wlaczony, nastepuje wzajemny obrót piast Ds i D'3 przy jednoczesnym sciskaniu sprezyn 72. Przy tym zostaje takze scasnie-* ty miech F za pomoca wystepów 74, 75.W ten sposób spowodowane wieksze cis¬ nienie powietrza przenosi sie przewodem 76 na miech 80, który przesuwa tlok roz¬ rzadzajacy 79 przeciw dzialaniu sprezyny 81, a po przebyciu pewnej okreslonej dro¬ gi, na której rozrzadzany przewodem 87 przeplyw powietrza sprezonego z otworów 86 do 91 zostaje nasamprzód calkowicie otwarty, powoduje calkowicie zamkniecie przewodu, laczacego sie z hamulcem* — 3 —W tym polozeniu nie pokrywaja sie skie¬ rowane ku sobie poziome odcinki otworów 88, 89, wskutek czego ten przewód odgale¬ ziony, polaczony -z atmosfera, jest równiez zamkniety. Gdy moment obrotu w hamul¬ cu wzrasta nadal wskutek powiekszenia sie tarcia, tlok 79 zostaje przesuniety dalej w dól, wskutek czego poprzeczne odcinki wydrazen 88 i 89 sie lacza. Wskutek tego przewód 91 zostaje polaczony z atmosfera.Powietrze sprezone moze uchodzic z mie¬ chów B, a dzialanie hamujace ustaje. Wów¬ czas sprezyny 72 pokonuja swym dziala¬ niem moment obrotu tarcia, wskutek czego piasty Dz1 D1s obracaja sie znowu w innym kierunku. Wskutek tego miech F zostaje odciazony, a sprezyna 81 moze przesunac z powrotem tlok 79, przy czym zostaje otwarty przelot 87, a do hamulca doplywa" ponownie powietrze sprezone po uprzed¬ nim zamknieciu przewodu 88, 89, polaczo¬ nego z atmosfera. Dzialanie hamujace wzrasta wiec ponownie. Powtarza sie to tak dlugo, az tlok 79 zatrzyma sie wreszcie w polozeniu posrednim.To samoczynne regulowanie obrotowe¬ go momentu hamowania jest niezalezne od nastawienia dzialania hamujacego przez kierowce pociagu, gdyz nastepuje przy kaz¬ dym dowolnym polozeniu tloka 78, okre¬ slonym przez pozadane dzialanie hamuja¬ ce. Kierowca winien wiec tylko nastawiac dzialanie hamujace, które jego zdaniem jest konieczne do zatrzymania pociagu w pewnym okreslonym miejscu, za pomoca uruchamianego przez niego drazka hamul¬ cowego, wspóldzialajacego z odpowiednia podzialka. W kazdym z tych nastawionych polozen moze nastepowac potem samo¬ czynne dostosowanie odpowiedniego dzia¬ lania hamujacego do zmiennych stosunków tarcia.Nalezy jeszcze zaznaczyc, ze nastepu¬ jace przy wzroscie momentu obrotowego przekrecenie, konieczne do samoczynnego regulowania cisnienia, dzialajacego na ze¬ spoly plytek, nie musi bezwzglednie odby¬ wac sie miedzy piastami D* i D'3. Moze to sie odbywac takze miedzy innymi czlona¬ mi kinematycznego lancucha, miedzy ha¬ mowana czescia obracajaca sie (kolem 1\ i nieruchoma czescia (lozysko 2 wzglednie podwozie), np. miedzy pierscieniem nos¬ nym D i przynaleznym uchwytem Di, Dz plytek. PL