Wynalazek niniejszy dotyczy ciernej przekladni do maszyn szybkobieznych, zwlaszicza db pradnic rowerowych, która najlepiej jest wbudowac w piaste kbila ro¬ werowego wraiz z pradnica.W mysl wynalazku cierna przekladnia sklada sie z kilku, szeregowo wlaczonych, samoczynnie nastawiajacych sie zaleznie od miomemltu obrotowego, stopniowych prze¬ kladki z narzadami toczlnymi oraz z czu¬ lym na moment obrotowy przyrzadem do¬ ciskowymi. Przyrzad ten dklada sie ze spre¬ zyny onaz urzadzenia wyrównawczego, rozdzielajacego stopniami docisk odlpowie- dinio dk uzyskamego w idbnym stopniu prze¬ kladni przeniesienia. Rozdzial wzglednie wyrównanie docisku dla poszczególnych stopni szybkosci mozna osiagnac równiez przez to, ze zastosowane w ciernej prze¬ kladni pierscienie zewnetrzne chwytaja np- kulkami wykonana w tulei napedowej krzywa, która jest tak uksztaltowana, ze w sipotsób ciagly zmienia docisk sprezyny. Od¬ miana wynalazku polega na tym, ze ze- winetrzne pierscienie poszczególnych stop¬ ni szybkosci posiadaja róznie naiohyloine wzglednie wyzlobione powierzchnie biezne i sa uilozyslkowane w tulei napedowej prze¬ suwnie w kierunku osiowym, bedac przy tym zabezpieczone przed obracaniem sie.Glówna zaleta wynalazku jest to, ze wszystkie stopnie szybkosci posiadajawspólny przyrzad docinkowy. Dzieki temu, ze jako przyrzad dociskowy jest uzyta sprezyna, uzyskuje isie szczególnie lagodny i równomierny rozklad docisku w poszcze¬ gólnych stopniach iprzekl&idni oraiz unie- mjozliwia sie zakleszczenie przyrzadb do¬ ciskowego oraz nalrzadów tocznych dla po¬ szczególnych stopni szybkosci.Na rysunku sa przedstawione przykla¬ dy wykonania przedmiotu wynalazku. Fig. 1 prziedlstaiwia przekirój podluzny przekla¬ dni, fig. 2 — j ej widok z boku, fig. 3 —. od- miaine ulozyskowania narzadów tocznych, fig. 4 i fig. 5 przedstawiaja nastepne od¬ miany przekladni, fig. 6 przedstawia prze¬ krój podluzny przekladni, osadzonej w piascie koila.W przedstawionej na fig. 1 tulei nape- diowej / sa umieszczone cizitery lozyska, skfedlajace sie z pierscieni zewnetrznych 2, 5, 8, 11 i 14, narzadów tocznych 3, 6, 9 i 12 i pierscieni wewnetrznych 4, 7, 10 i 13.Pierscienie zewnetrzne 2, 5, 8, 11 i 14 przy¬ trzymuja powierzchniami stozkowymi na¬ rzady toczne 3, 6, 9, 12 i docisniete sa w kierunku osiowym sprezyna 16, która z jed¬ nej strony opiera sie o pierscien zewnetrz¬ ny 2, z drogiej zaJs — o czesc polaczonej fc tuleja napedowa 1 piasty 15. Aby uzy¬ skac najwiekszy docisk narzadów tocznych przy pierwszym stopniu szybkosci oraz je¬ go zmniejszanie sie przy dalszych stop¬ niach szybkosci, kazdy pierscien zewnetrz¬ ny 2, 5, 8, 11 i 14 posiada lezaca w zagle¬ bieniu kulke 11 lub podobny narzad, chwy¬ tajacy wspólny zakrzywiony zldbek 18 (fig. 2) ttllei napedowej l, który w celu uzyska¬ nia biegu bez poslizgu dociska je w kierun¬ ku osiowym silniej lub slabiej, zaleznie od kata nachylenia odipowiadajacego danej kulce odcinka krzywej. Mozna równiez wy¬ konac kilkia zakrzywionych rowków, które równoczesnie wspólpracuja z kilkoma kul¬ kami. Zamiast zlobków zakrzywionych mozna zaisrtosowac w pierscieniach ze¬ wnetrznych powierzchnie stozkowe o róz¬ nych nachyleniach, odpowiednich dlo poza¬ danych nacisków osiowych.Pierwszy stopien szybkosci osiaga sie przez nieruchomo osadzony na stalej osi kola 19 pierscien 20 z wiencem izehaitym 21.Zeby wienca albo wchodza miedzy narza¬ dy toczne 3, albo tez tworza ich osie obro¬ tu. Dzieki temu narzady toczne 3 isa przy¬ trzymane w sposób, umozliwiajacy ich obrót, oraz posrednicza w przenoszeniu ru¬ chu obrotowego pierscienia zewnetrznego 2 na pierscien wewnetrzny 4, powodujac je¬ go przyspieszone obroty w przeciwtoiym kie¬ runku. Stosunek przeniesienia zalezy jedy¬ nie od stosunku srednic pierscienia ze¬ wnetrznego 2 i pierscienia wewlnetrznego 4.Pierscien wewnetrzny 4 przenosi swój ruch ohrotowy przy pomocy wienca 22 na narzadfy toczne 6 w kierunku przieciwnym do kierudku obrotów zewnetrznego piers¬ cienia 5. Dzieki temu pierscien wewnetrz¬ ny 7 drugiego stopnia szybkosci obraca sie z szybkoscia, która sklada sie z udzielonej przez narzady toczne 6 szybkosci obroto¬ wej i sitosiunku przeniesienia {narzadów tocztnych 6 do pierscienia wewnetrznego 7.Do tego dochodzi szybkosc obrotowa piers¬ cienia izewnetrznego 5 i jego stosunek prze¬ niesienia do wewnetrznego pierscienia 7 przy napedzaniu narzadów toczfnych 6 w kierunku odwrotnym. Jezeli w powyzej opisany sposób przeniesienie bedzie sie po¬ wiekszac o dalslze stopnie, szybkosc kon¬ cowa rolsnie wedlug ostro wznoszacej sie krzywej. W ten sposób uwidoczniona na rysunku w naturalnej wielkosci przeklad¬ nia daje moznosc uzyskania w pierwszym stopniu cztero i pólkrotne, w drugim sze¬ sciokrotne, w trzecim dziewietniastokrotne, a w (czwartym stopniu szescdziesieciokrot- ne przeniesienie.Przeniesienie to uzyskuje sie jednak tylko wtedy, gdy narzady toczne swymi najwiekszymi srednicami tocza sie po ze¬ wnetrznym i wewnetrznym pierscieniu. Je¬ zeli kolo toczne zewnetrznego pierscienia — 2 —przesunie sie na narzadach tocznych z ich najwieksiziej srednicy ku idh idealnej osi, np. dla punktu 23, wówczas, jak to uwidocz¬ niono mai fig. 3, powstaje dailsze, skladowa, przeniesienie. W przedstawionym na fig. 3 przykladzie wykonania stosunek kolaj tocz¬ nego pierscienia zewnetrznego (na narza¬ dach tocznych i kola toczmiego wewnetrz¬ nego pierscienia wynosi 1:3. Dzieki temu we wszystkich stopniach szybkosci uzysku¬ je sie dodatkowe trzykrotne przeniesienie.Przekladnia wedlug pierwszego przy¬ klada wykonania, przedstawiona ma fig. 6, posiada trzy wience kulek i jest sprzezona w piascie kola 41 z pradnica 42. Dla ula¬ twienia orientacji czesci skladowe prze¬ kladki sa oznaczone tymi samymi liczbami f co trzy pierwsze biegi prlzefcladni, przed¬ stawionej na fig. 1.Do wlaczania i wylaczania przekladni sluzy nakireoona na nieruchoma os 19 na¬ kretka 43, polaczona ze sworzniem 44, któ¬ ry wchodzi w srodkowe wydrazenie 45 om 19. Przy nakrecaniu nakretki koniec sworz¬ nia wsiuwa swobodnie lezacy w promienio¬ wym otworze osi narzad zakleszczajacy 46 do wyzlobienia 47 piasty 20 pierwszego wienda z uchwytami 21 (fig. 1), dzieki cze¬ mu wieniec ten w celu wlaczenia napedu jest przytrzymany na osi 19. W celu wyla¬ czenia napedu odkreca sie nakretke 43, tak ze kbniec sworznia zwalnia narzad zakle¬ szczajacy 46, który samoczynnie wysuwa sie z wyzlobienia 47 wienca 20. Przeniesie¬ nie ostatniego stopnia szybkbsci na wirnik pradnicy 42 odbywa sie poprzez pierscien wewnetrzny 10 (fig. 1) ostatniego wzgled¬ nie trzeciego stopnia.W przedstawionym na fig. 4 przykla¬ dzie wykonania przekladni wszystkie na¬ rzady toczne pomiedzy nachylonymi tora¬ mi bieznymi isa. poddane temu samemu na- ciskbwi osiowemn. Pierwszy stopien szyb¬ kosci osiaga sie przez umocowaJny na nie¬ ruchomej osi 19 zewnetrzny pierscien 2, luzno obracajacy sie wewnetrzny pierscien 4, zespolony w jedna calosc z pierscieniem 5 drugiego stopnia szybkosci, oraz wieniec z narzadami tocznymi 3, obmacany przez polaczony trwale z tuleja napedowa /wie¬ niec 24. Narzady toczne 3 przenosza swój ruch na pierscien wewnetrzny 4, a przez to takze i na pierscien zewnetrzny 5 najbliz- szego stopnia szybkosci, nadajac im obro¬ ty wyzsze anizeli wlasne. Narzady toczne 6 najblizszego wyzszego stopnia szybkosci sa przytrzymane na miejscu przez osadzony na osi 19 wieniec 25, który polsredniczy w przenoszeniu ruchu pierscienia zewnetrz¬ nego 5 na pierscien wewnetrzny 7 tego sto¬ pnia szybkosci,,nadajac mu przyspieszone obroty w przeciwnym kielmmku.Pierscien wewnetrzny 7 drugiego stop¬ nia szybkosci jest zespolony w jedba ca¬ losc z pierscieniem zewnetrznym 8 trzecie¬ go stopnia szybkosci. Narzady toczne 9 trzeciego stopnia szybkosci sa wprawiane w ruch obirotowy przez tuleje napedbwa 1 za posrednictwem wienca 26, a obracajacy sie w przeciwnym kierunku pierscien ze¬ wnetrzny 8 nadaje im dodatkowe przyspie¬ szenie. Biegnac ze zwiekszona iloscia obro¬ tów narzady toczne napedzaja zte zwiek¬ szona szybkoscia pierscien wewnetrzny 10 i tym samym pierscien zewnetrzny czwar¬ tego stopnia szybkosci, nadajac im kieru¬ nek dbrotu tulei napedowej /.Przy czwar¬ tym stopniu szybkosci narzady toczne sa prlzytrlzymaine ma miejscu przez umocowa¬ ny na stalej osi 19 wieniec 27, pnzy czym zachowana jest moznosc ich obrotu okblo wlasnej osiy tak ze dzialajac jedynie jakb narzajdy posredniczace napedzaja polaczo^ ny trwale z pierscieniem zewnetrznym naj¬ blizszego stopnia szybkosci pierscien ze¬ wnetrzny 13, nadajac mtu przyspieszone obroty w kierunku przeciwnym obrotom tulei napedowej 1. Aby narzadom tocznym 28 piatego stopnia nadac przyspieszenie wieksze, anizeli mozna uzyskac jedynie przy pomocy tulei napedowej 1, zaczepia¬ jacy narzady toczne 28 piatego stqpnia wie- — 3 -iiiee 29 jest bezposrednio sprzezony z ze¬ wnetrznym pierscietnieiri 11 czwartego stop¬ nia. Poniewaz dzieki temu wieniec 11 obra¬ ca sie E szybkoscia Wieksza od szybkosci tulei napedowej 1 w kierunku przeciwnym dto Wefrunlku obrotów przynaleznego piers¬ cienia ziewlnetrznego, stosunek przeniesie¬ nia iis pierscien wewnetrzny 30 piatego Stopnia jest wiekszy, anizeli przy innych stopniach szybkosci. Przeniesienie ma ostat¬ ni stopien szybkosci odbywa sie poprzez pierscien zewnetrzny 31 i wieniec narza¬ dów tocznych 33, przytrzymany na miejscu ptfzez osadzony trwale na osi wieniec 32.Wieniec 33 wprawia w ruch obrotowy swój pierscien wewnetrzny 34 i zwiazany z nim wirnik 35, nadajac pradnicy lub podobne¬ mu urzadzeniu najwyzsze mapedioiwe obro¬ ty. Równiez i ta przekladnia umozliwia uzyskanie wysokiego stosunku przenie¬ sienia.W przekladni przedstawionej na fig. 5 iiarzady toczne 3, 6 sa ulozone naokolo kól stozkowych 36 i ulozyskowanie oibroftowo na osiach 37, które dla pierwszegjo stopnia szybkosci sa przytwierdzone ido pierscienia obrotowego 38, dla drugiego stopnia sa uksztaltowane jako ramiona 39 'kola stoz¬ kowego pierwszego stopnia. Obydwa wien¬ ce narzadów tocznych 3, 6 posiadaja stale tory bieznie 40, które maja ten sam ksztalt stozkowy, co i kola sltozkowe 36. Dzieki te¬ mu wewnetrzne tory biegowe sa nierucho¬ me; wywolany przez pierscien napedowy rucih wienca narzadów tocznych powoduje przyspieszony aiudi kola stozkowego pierw¬ szego stopnia, który przy obrocie swymi ramionami zabiera wieniec narzadów tocz¬ nych drugiego stopnia. Wieniec ten nape¬ dza kolo stozkowe drugiego stopnia, które nadajac przyspieszone obroty ailbo urucha¬ mia w opisany powyzej sposób kolo stoz¬ kowe trzeciego stopnia, albo tez napedza¬ ny przyrzad.Jalko narzady toczne moznd zastosowac kiillki, walki, a zwlaszcza o ksztalcie becz¬ kowatym, które dzieki szerokiemu oparciu wykaztuja najmniejszy poslizg.Przielkladlnie mozna równiez z tym sa¬ mym skutkiem uzyc do dtuzych przeniesien na powolniejsze biegi. PL