Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urzadzenie, pozwalajace na rozwiaza¬ nie w sposób szczególnie prosty dotyczace¬ go (problemu, a mianowicie w przypadku, w którym zachodzi poitrzdba wykorzystania bezposrednio lub posrednio predkosci po¬ ruszania sie danego narzadsu w celu otrzy¬ mywania poprawek do strzelania, dokony¬ wanego w warunkach, gdy strzelajacy oraz przedmiot ostrzeliwany porusizaja sie.wstosunku dio siebie z predkoscia wzgledna bez wzgledu zreszta na to, czy tylko strze¬ lajacy lub tylko ositrzcliwajny przedmiot zmiajduje sie w ruchu, czy tez w ruchu znaj¬ duje sie zarówno strzelajacy, jak i przed- miot ostrzeliwany (przypadek strzelania z jednego samolotu do drugiego).Urzadzenie wedlug wynalazku oparte jest na nastepujacej zasadzie.Wiadomo jest, ze jezeli tlok, przesuwa¬ jac sie wewnatrz przestrzeni, która pola¬ czona jest z przestrzenia zewnetrzna kana¬ lem o mailycih wymiarach przekroju, zasysa lub wytlacza przez ten otwór czynnik prak¬ tycznie nie dajacy sie sprezac, którym pirzesitrzien ta jest napelniona, to cisnienie wewnatrz tej przestrzeni pozostaje stale proporcjonalne do kwadratu szybkosci, z która porusza sie tlok.Dla (rozwiazania tego iproblemu w spo¬ sób zadowalajacy wystairczy zastosowac nastepujace urzadzenie. W cylindrze cis¬ nieniowym umieszczony jest tlok, w odpo¬ wiedni sposób polaczony z przekazujacym ruch narzadem, którego predkosc ma byc okreslona, zmierzona i wykorzystana i któ¬ ry jest tak urzadzony, aby mozna bylo go ujmowac zewnatrz i przenosic w postaci cisnienia lub nacisku do wewnetrznej prze¬ strzeni, na której objetosc wplywa ruch tloka. Do cylindra przylaczone jest urza¬ dzenie seryiomotoru pomocniczego, przy czym iservomotoir jest polaczony z wymie¬ nionym cylindrem w sposób umozliwiajacy mu otrzymywanie bezposrednie lub posre¬ dnie impulsów tego ostatniego. Servomotor jest tak skonstruowany, ze doprowadza do postaci liniowej funkcje drugiego stopnia, przedstawiajaca soba przenoszone impul¬ sy i.oczywiscie w taki sposób, ze zamienia jednoczesnie te impullsy na impulsy, nada¬ jace sie do sterowania mechanizmem, na który potrzeba jest oddzialywac.Wl celu zapewnienia zadowalajacego dzialania urzadzenia cylinder jest skon¬ struowany i urzadzony tak, ze stosowany czynnik krazy w sposób ciagly w zamknie¬ tym obiegu w objetosci calkowicie stalej ze Straitami, praktycznie nie majacymi znacze¬ nia, i w taki sposób, ze zmiany cisnienia, odpowiadajace zmianom predkosci narzadu przekazujacego ruch, dokonywane sa mniej wieoeji w stosunku do dodatniej danej wiel¬ kosci, odpowiadajacej predkosci zerowej, to znaczy wtedy, gdy urzadzenie jest na¬ stawione na zero.Gdy urzadzenie ma byc ulzy te do dzia¬ lania na odleglosc, kombinacja podstawo¬ wa jest uzupelniona przez idodatnie kom¬ pensujacego rozprezacza miedzy cylindrem cisnieniowym i kanalami, sluzacymi do przenoszenia do tloczka stawidlla servoino- toru impulsów lub nacisków, dostarczanych przez cylinder. Kompensujacy rozpirezacz dziaJla na tloczek, do którego jest przylozo¬ ny nacisk, dostarczany efektywnie przez cylinder cisnieniowy.Na rysunku uwidocznione sa dwa przy¬ klady wykonania przedmiotu wynalazku.Fig. 1 przedstawia schematycznie urzadze¬ nie, w którym przekaznik plynowy oraz servomotor sa bezposrednio polaczone ze soba, a fig. 2 — urzadzenie, w którym servomotor jest umieszczony w pewnej od¬ leglosci od przekaznika plynowego.Jak widac na fig, 1, pierwszy przyklad wykonania predkosciomierza hydrodyna¬ micznego, stanowiacego przedmiot wyna¬ lazku, zawiera cylinder cisnieniowy 1, na którym bezposrednio jest umieszczone sta- widlo 2 servomoitoru 3. Calosc tego urza¬ dzenia zasilana jest za pomoca pompy 4, która za posrednictwem przewodu 5 zasysa ze zbiornika 6 ciecz, która moze byc woda, olej lub inny czynnik, praktycznie biorac niescisliwy, i tloczy ja przewodem 7 do sta- widla 2.Wymieniony cylinder jest zasadniczo utworzony z plaszcza zewnetrznego 8, wewnatrz którego umieszczony jest cylin¬ der 9, w którym mozie sie poruszac tlok 10.Drazek tlokowy 11, wystajacy poza plaszcz — 2 —przez dlawnice 12, moze byc polaczony za pomoca swego ucha 13 z narzadem, którego predkosc ma byc jednoczesnie mierzona, a zmiany predkosci maja byc przekazywa¬ ne jako impulsy sterownicze.Przestrzen 14, zawarta miedzy pla¬ szczem zewnetrznym 8 i cylindrem 9, pola¬ czona jest ze zbiornikiem 6 przewodem 15, który równiez sluzy jako przewód odply¬ wowy dla dwóch przewodów wyloto¬ wych 16 i 17 stawidla 2.Prócz czesci walcowej, wewnatrz której porusza sie tlok 10, cylinder 9 posiada den¬ ko 18 oraz przedluzenie cylindryczne 19, wewnatrz którego umieszczona jest tar¬ cza 20, tworzaca ruchoma scianke pomie¬ dzy przestrzenia 21, znajdujaca sie miedzy nia i tlokiem 10 z jednej strony, a prze¬ strzenia 22, polozona z jej drugiej strony.W srodkowej czesci tarczy 20 znajduje sie trzpien 23, za posrednictwem którego opiera sie ona o tloczek 24 stawidla 2.Z drugiej istrony na tarcze 20 dziala sprezyna 25, oparta o nastawna srube 26, osadzona w srodku denka 18 cylindra 9.Przestrzen 27 laczy sie z przestrze¬ nia 14, zawarta miedzy plaszczem ze¬ wnetrznym 8 i cylindrem 9, za pomoca ka¬ nalów w postaci otworów 28, znajdujacych sie w bocznej sciance cylindra.Przestrzen 22 laczy sie z ta sama prze¬ strzenia 14 za pomoca otworów 29, znajdu- cych sie w bocznej sciance cylindryczne¬ go przedluzenia 19.Duze otwory 30 lacza stale ze soba obie czesci górna i dolna przestrzeni 21.Przestrzen 21 jest poza tym polaczona z przestrzenia 14 za pomoca kanalu z ka¬ librowanym otworem 31, w który wchodzi stozkowe kalibrowane ostrze 32, którego polozenie jest regulowane w taki sposób, ze przestrzen, zawarta miedzy jego po¬ wierzchnia i brzegami otworu 31, moze byc w celu dokonania regulacji zwiekszana i zmniejszana.Servomotor 3 zawiera cylinder 33, we¬ wnatrz którego osadzony jest przesuwnie tlok 34, znajdujacy sie miedzy -dwiema przestrzeniami 35 i 36, które polaczone^ sa odpowiednio ze stawidlem 2 za po¬ srednictwem dwóch przewodów 37 i 38.Drazek 39 tloka 34 posiada krzywke 40, której profil symetryczny wzgledem swego srodkowego punktu utworzony jest z dwóch ramion podobnych do siebie paraboli.Krzywka ta dziala na ostrze 41 suwa¬ ka 42, który za posrednictwem sprezyny 43 dziala na tloczek 24 stawidla w celu dopro¬ wadzenia go do polozenia równowagi, to jest do polozenia zamkniecia.Dzialanie urzadzenia jest nastepujace.Gdy tlok 10 jest nieruchomy przy ja¬ kimkolwiek polozeniu, w którym on zostal zatrzymany, wszystkie inne narzady urza¬ dzenia znajduja sie w polozeniu, uwidocz¬ nionym na rysunku liniami pelnymi, pom¬ pa 4 zatrzymuje wydatek sama w sobde, a nacisk sprezyny 25 równowazy sie do¬ kladnie z naciskiem sprezyny 43.Skoro tlok 10, pociagany przez narzad poruszajacy sie, z którym jest polaczony, zacznie sie poruszac, zmienia on objetosc przestrzeni 21 i, zaleznie od kierunku jego rudhu, zasysa lulb tloczy pewna ilosc cie¬ czy przez otwór kalibrowany 31.Wskutek oporu przeplywowego (straty cisnienia), powodowanego malymi wymia¬ rami otworu 31, wytwarza sie pewna rózni¬ ca nriedzy cisnieniami, dzialajacymi z obu stron na tarcze 20, która, zaleznie od dzia¬ lania w danym przypadku, dodaje sie lub odejmuje od dzialania wywieranego na sprezyne 25.Z tego wynika, ze nacisk,, wywierany przez trzpien 23 na tloczek 24 stawidla 2, przestaje byc w równowadze z naciskiem przeciwnym, wywieranym na tenze tloczek przez sprezyne 43.Tloczek 24 pod wlywem tej róznicy sil porusza sie i ustawia stawidlo 2 tak, ze do¬ plywa do jednej z przestrzeni servomoto- ru pewna ilosc cieczy, dlositairczana przez - 3 —pompe 4, i odplywa dfo zbiornika 6 pewna ilosc cieczy, zawarta w przeciwleglej prze¬ strzeni, Lecz skoro tylko pod dzialaniem doply¬ wu i odplywu cieczy tlok 34 servomotoru 3 zacznie sie poruszac, krzywka 40, porusza¬ jaca sie z nim razem, powoduje wsuwanie sie lub wysuwanie sie suwaka 42.Wskutek tego nastepuje zmiana nacisku sprezyny 43, powstajaca w kierunku, w któ¬ rym ona dazy do zrównowazenia nacisku, wywieranego przez trzpien 23 na tlo¬ czek 24 stawidla 2, to jest do zrównowaze¬ nia dzialania calosci, wynikajacej jedno¬ czesnie z naciskania sprezyny 25 i z rózni¬ cy cisnien, panujacych po obu stronach tar¬ czy 20 z powodu przesuniecia sie tldka 10.. Tloczek 24 stawidla 2 dazy wiec do po¬ wrotu ku polozeniu, w którym zamyka on przewody doplywowe i odplywowe cieczy, dostarczanej przez pompe 4.Jezeli w tej chwili powstaje nowa zmia¬ na w róznicy cisnien, dzialajacych na obie strony tarczy 20, to nastepuje nowa zmiana polozenia tloka 34 i tak dalej, lecz gdy tlok 10 porusza sie z jednostajna predko¬ scia, odpowiadajaca stalej stracie napel¬ nienia poprzez otwór 31, róznica cisnien, panujacych po obu stronach tarczy 20, ustala sie do stalej wielkosci i tlok 34 servoniotoru pozostaje w ustalonym polo¬ zeniu, do którego zostal doprowadzony, co np. uwidocznione jest liniami, wykreslony¬ mi kreskami i kropkami na rysunku.Jezeli odwrotnie predkosc, z która po¬ rusza sie tlok 10, doznaje nowej zmiany, to tlok 34 zmienia równiez swoje polo¬ zenie.Wreszcie gdy tlok 10 zatrzymuje sie, to znaczy jego predkosc staje sie zerem, równowaga ustala sie dla polozenia, w któ¬ rym róznica cisnienia po obu stronach tar¬ czy 20 jest zerem, to znaczy dla polozenia, w którym nacisk, wywolywany przez trzpien 23 na tloczek 24 stawidla 2, jest równy naciskowi regulowanemu sprezy¬ ny 43, co odpowiada polozeniu sredniemu lub pierwotnemu tloczka 24, polozeniu, w którym ostrze 41 oparte jest o srodkowy punkt krzywki 40, który jest punktem sy¬ metrii profilu tej krzywki. Polaczenie, utworzone miedzy przewodem 15 i prze¬ strzenia 14, ma na celu jedynie uzupelnie¬ nie ewentualnych minimalnych strat cie¬ czy, które moglyby powstawac wskutek nlie- szczelnosaL Otwory 28 i 29, umozliwiajace swo¬ bodne przeplywanie cieczy poza tlok 10 oraz poza tarcze 20, usuwaja dzialanie wszelkich dodatkowych oporów, mogacych zaklócac dzialanie urzadzenia.W celu regulowania stosunku, istnieja¬ cego pomiedzy predkoscia poruszania sie tloka 10 i róznica cisnien, panujacych po obu stronach tarczy 20, powieksza sie lub zmniejsza sie rozmiary kalibrowanego otworu 31 przez oddzialywanie na ostrze kalibrowane 32.W przykladzie wykonania, uwidocznio¬ nym na fig. 2, servomotor 3 jest umieszczo¬ ny w pewnej odleglosci od cylindra 1.Cisnienie, wytwarzane przez ten ostatni, jest przenoszone na servomotor za po^ srednictwem przewodu 44, lecz aby ten przewód dobrze odgrywal role przenosnika calkowitego i obojetnego, która jest mu przeznaczona, konieczne jest, aby tworzyl on miedzy trzpieniem 23 i tloczkiem 24 sta¬ widla 2 polaczenia doskonale obojetne.Konieczne jest wiec, aby cisnienie cie¬ czy, zawartej w przewodzie 44, dostoso¬ wywalo sie jednoczesnie do nacisku trzpie¬ nia 23 i reakcji tloczka 24, która jest w rze¬ czywistosci reakcja sprezyny 43.W celu osiagniecia tego skutku powodu¬ je sie dzialanie trzpienia 23 na tloczek sta- widlowy 45 rozprezacza kompensujace¬ go 46, zasilanego przewodem 47 przez pompe 4, która jest dobrana tak, aby mo¬ gla dostarczac o wiele wiecej cieczy, niz jest od niej normalnie wymagane, i tak, aby ciecz ta mogla znajdowac sie pod cisnie- — 4 —niem znacznie wyzszym od wszelkich cisnien, jakie wchodza w rachube w calym urzadzeniu.Dzieki zastosowaniu tego przyrzadu do¬ datkowego impulsy lub naciski, wywolane przez trzpien, sa przenoszone elastycznie i z doskonala pewnoscia na tloczek 24 sta¬ widla 2.Calosc urzadzenia dziala scisle w ten sam sposób, jak w przypadku poprzednim, z taka dokladnoscia, ze obydwa tloczki stawidlowe 24 i 45 uzgadniaja swe ruchy tak, iz osiagaja jednoczesnie swe polozenie równowagi, to znaczy polozenie, w którym zapewniaja zamkniecie calkowite przewo^ dów, prowadzacych do servomotoru 3, pompy 4 i zbiornika 6. PL