Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do elektrycznego przenoszenia na od¬ leglosc szybkosci wirowania obrotowego nadajnika na odbiornik i polega na tym, ze w zaleznosci od szybkosci katowej walu nadajnika przewodami, zasilanymi pradem stalym, przenoszone sa impulsy pradu sta¬ lego na znany wielobiegunowy uklad ma¬ gnetyczny z obrotowym wirnikiem z miek¬ kiego zelaza w taki sposób, iz jest on wpra¬ wiany w ruch obrotowy, pozostajacy w sta¬ lym scisle okreslonym stosunku do zmien¬ nych szybkosci katowych walu nadajnika, przy czym zaopatrzony jest w dodatkowe urzadzenie, np. samoczynnie regulowany opornik zmienny i równolegle do obwodu pradu wlaczany gasik iskrowy, co umozli¬ wia prawidlowe przenoszenie wiekszych szybkosci wirowania na odleglosc nawet przy bardzo wielkiej czestosci impulsów pradu stalego.Rysunek przedstawia przyklady wyko¬ nania przedmiotu wynalazku, a mianowicie fig. 1 — uklad polaczen urzadzenia do elektrycznego przenoszenia szybkosci ob¬ rotu na odleglosc; fig. 2 —- odmiane tego urzadzenia, a fig. 3 do 6 — dalsze odmia¬ ny róznych szczególów.Nie uwidoczniony na rysunku wal na¬ dajnika, którego szybkosc katowa ma byc przenoszona na odleglosc do opisanego ni¬ zej odbiornika E, jest polaczony na stalez przyrzadem kontaktowym, w tym przy¬ padku komutatorem 1, la, Ib, lc z kilkoma szczotkami 2, 2a, 2b, 2c.Przedstawiony odbiornik sklada sie z ukladu magnetycznego, rozrzadzanego przesylanymi impulsami pradu stalego, po¬ siada stójan, zawierajacy trzy pary biegu¬ nów 3, 3a, 4, 4a, 5, 5ai obrotowy dzielony wirnik z zelaza miekkiego 6 z dwiema pa¬ rami biegunów a, b i c, d. Cewki 3, 4, 5 sa polaczone przewodem 7 z szczotka 2, przy¬ legajaca do zamknietego pierscienia slizgo¬ wego 1, przy czym w przewodzie 7 znaj¬ duje sie regulowany opornik 8, zródlo pra¬ du stalego 9 i lacznik 11, samoczynnie otwierany za pomoca odsrodkowego lub innego regulatora 10 przy spoczynku na¬ dajnika. Z drugiej strony cewki 3a, 4a, 5a sa polaczone przewodami 13, 14 wzgled¬ nie 15 z szczotkami 2a, 2b wzglednie 2c.Wycinki komutatora la, Ib i lc sa polaczo¬ ne przewodami la, W, lc miedzy soba oraz z pierscieniem 1. Poniewaz przy uzy¬ ciu wirnika z para pojedynczych biegunów jego poczatkowy moment obrotowy bylby maly ze wzgledu na stosunkowo dluga dro¬ ge linii sil w powietrzu, zastosowano, ce¬ lem osiagniecia mozliwie równomiernego momentu obrotowego, wirnik, któregoi licz¬ ba par biegunów jest wieksza niz jeden i mniejsza niz liczba par biegunów stojana.Przy obrocie nadajnika w kierunku strzal¬ ki otrzymuja trzy pary biegunów 3, 3a, 4, 4a, 5, 5a przewodami 13, 14, 15 impulsy stalego pradu elektrycznego. Przy kazdym impulsie obraca sie os magnetyczna o 60° w kierunku obrotu wskazówki zegara. Wir¬ nik obraca sie przy tym takze, przy kaz¬ dym impulsie jednakze tylko o 30°, a mia¬ nowicie w kierunku przeciwnym. Celem osiagniecia mozliwie jednostajnego obrotu odbiornika, obydwie pary tych biegunów podczas przelaczania z jednej pary biegu¬ nów na nastepna, znajduja sie przez bar¬ dzo krótki okres czasu jednoczesnie pod pradem. W tym celu odcinki komutatora pokrywaja sie wzajemnie. To samo moz¬ na by osiagnac przez odpowiedni wymiar grubosci szczotek. W komutatorze, posia¬ dajacym tylko jeden wycinek dla kazdej szczotki 2a, 2b, 2c, otrzymuje kazda para biegunów stojana odbiornika jeden impuls na kazdy obrót walu nadajacego. Jesli potrzebne sa wieksze szybkosci obrotu od¬ biornika wzglednie potrzebna jest wieksza ilosc obrotów odbiornika w porównaniu z nadajnikiem, mozna odpowiednio zwiek¬ szyc liczbe wycinków komutatorowych, wskutek czego zwieksza sie takze liczba im¬ pulsów na kazdy obrót walu nadajacego.Sluzace do tego celu odmiany urzadzenia sa opisane nizej.Pobieranie pradu przez odbiornik jest wskutek dzialania samoindukcji w cewkach magnetycznych bardzo zalezne od szybko¬ sci impulsów. Uzwojenia mu$za byc takie, ze przy najwiekszej szybkosci impulsów powstaje jeszcze dostateczny moment ob¬ rotowy, aby uruchomic sprzezony z odbior¬ nikiem i za pomoca niego napedzany przy¬ rzad, np. miernik predkosci. Przy malej liczbie obrotów nastepuje niepozadany przyrost pradu, powodujacy duze zuzycie pradu, znaczne obciazenie kontaktów i nie¬ równomierne dzialanie odbiornika, o ile nie zastosuje sie srodków przeciwdzialajacych, Jak juz wspomniano uprzednio, w obwód zródla pradu 9 jest wlaczony zmienny opornik 8. Zmiana oporu moze byc prze¬ prowadzana mechanicznie, samoczynnie w zaleznosci od liczby obrotów nadajnika i odbiornika lub pradu samego za pomoca znanych narzadów pomocniczych. 'Uru¬ chomienie opornika moze sie odbywac w znany sposób stopniowo lub stale.Celem zmniejszenia spalania sie kon¬ taktów nadajnika sa zastosowane nastepu¬ jace przyrzady do gaszenia iskier. Na ko¬ mutatorze nadajnika znajduja sie laczace sie z wycinkami la, Ib, lc, lecz od nich od¬ izolowane wycinki Id, le, li, polaczone miedzy soba i z zamknietym pierscie- — 2 —niem Ig, do którego przylega- szczotka 2d, która za pomoca przewodu 16 z wlaczo¬ nym opornikiem omowym 17 i równoleglym kondensatorem 18 jest polaczona z cewka¬ mi 3, 4, 5. Za pomoca szczotek 2a, 2b, 2c uzwojenia par biegunów odbiornika sa zwierane, nim zostana otwarte kontakty obwodów pradu, dzieki czemu zapobiega sie powstawaniu iskier.Regulator odsrodkowy 10, napedzany przez nadajnik, otwiera przy jego spoczyn¬ ku, wzglednie krótko przed zatrzymaniem sie tegoz, samoczynnie lacznik 11, dzieki czemu zapobiega sie niepotrzebnemu zuzy¬ ciu pradu i uszkodzeniu sprzetu pomocni¬ czego i zródla pradu. Zamiast mechanicz¬ nego regulatora moze byc uzyta pompa olejowa, dzialajaca na tlok, który podczas ruchu urzadzenia utrzymuje samoczynnie pod naciskiem oleju otwierajacy sie lacz¬ nik w stanie zamknietym. .Na fig. 2 jest uwidoczniony uklad urza¬ dzenia z jednym nadajnikiem i dwoma równolegle polaczonymi odbiornikami. Po¬ niewaz jednakowe wzglednie równoznacz¬ ne czesci skladowe sa oznaczone tymi sa¬ mymi oznaczeniami, nie potrzeba szczegó¬ lowo opisywac budowy i sposobu dzialania tej odmiany urzadzenia.Zamiast obrotowego komutatora moze byc zastosowany nieruchomy komutator 19 (fig. 3) z obrotowa szczotka 20. Taka bu¬ dowa nadajnika kontaktowego uriiozliwia przelaczanie na rózne liczby impulsów na jeden obrót i pare biegunów odbiornika.Fig. 4 i 5 uwidoczniaja dla przykladu w ko¬ mutatorze z dwunastoma wycinkami uklad polaczen tychze do czterech wzglednie dwóch impulsów na kazdy obrót szczotki, polegajacy na tym, ze kazde cztery wycin¬ ki, rozmieszczone pojedynczo równomier¬ nie na obwodzie, lub dwie grupy, kazda po dwa bezposrednio po sobie nastepujacych wycinków sa polaczone z wspólnym przewo¬ dem pary biegunów. Przy jednym tylko impulsie na kazdy obrót nalezy po cztery kolejne wycinki przylaczyc do jednego obwodu.Celem osiagniecia wzajemnego pokry¬ wania sie wycinków, jak wyzej wspomnia¬ no, pierscien wycinkowy moze byc wyko¬ nany z dwóch polówek, umieszczonych je¬ dna obok drugiej i przestawionych wzgle¬ dem siebie w kierunku obwodowym. Fig. 6 przedstawia uklad polaczen takich wycin¬ ków do dwóch impulsów na kazdy obrót.Zamiast takiej budowy mozna zastosowac takze dwudzielna szczotke, której polówki sa wzgledem siebie przesuniete.Zamiast obrotowych lub nieruchomych komutatorów mozna równiez stosowac ja¬ ko nadajniki kontaktowe przerywacze, roz¬ rzadzane za pomoca tarcz kciukowych wa¬ lu nadajnika.W przypadku zuzycia odbiornika z pa¬ rami potrójnych wzglednie ^poczwórnych biegunów mozna osiagnac kierunek obrotu przez zamiane doprowadzen do dwóch wzglednie do kazdych dwóch par bie¬ gunów.Jak wynika z powyzszego, szybkosc od¬ biornika wzglednie napedzanego przyrza¬ du jest niewatpliwie zalezna od szybkosci impulsów, a te impulsy sa przez nadajnik wytwarzane tak, iz ich szybkosc jest zalez¬ na od szybkosci katowej walu nadajnika W ten sposób osiaga sie, ze szybkosc kato¬ wa odbiornika odpowiada stalemu stosun¬ kowi szybkosci katowej walu nadajnika. PL