Wyiualazek niniejszy dotyczy wiatraka1 o osi pionowej.,, na której osadzone jest ko¬ lo, zalopatrzone w sniilgi przyjmujace cisnie¬ nie wiatru i z których kazda sklada sie z dwóch czesci: jednej w ksztalcie plaszczy¬ zny prostokatnej i drugiej w ksztalcie rynny lub korytka, zwróconego powierzchnia wy¬ pukla w kierunku obrotu kola. Rzeczona rynna miesci sie przed plaszczyzna w ten sposób, ze pomiedzy krawedzia tylna tej ostatniej i powierzchnia wklesla korytka istnieje pewien odstep, przyczem brzegi rynny przypadaja po obu stronach plai- szczyzny, lekko odchylonej wzgledem stycz¬ nej do kola, a to w tym celu, aby plaszczy¬ zna mogla pracowac bezposrednio przy wie¬ trze bocznym, który wywiera na nia cisnie¬ nie uzyteczne, i aiby równiez pracowala ryn- nai i przeksztalcala na reakcje pozyteczne uderzenia boczne wiatru o plaszczyzne ze strony, gdzie moze on wywrzec dzialainie hamujace.Smigi, tak urzadzone,, sa wykonane z blachy lub ininetgo odpowiednilego materjalu i umocowane prostopadle naJ dzwonach lub obwodach metalowych, przytwierdzonych do osi tworzacej wal napedowy, utrzymy¬ wany odipowiedniiemi limami. Ilosc i wyso¬ kosc smig zmienia sie stosownie do poza¬ danej mocy silnika.W tym samym celu silnik mozna zbudo¬ wac z kiilku kól podobnych, nawozonych w ten sposób, ze tworza rodzaj wifezy obroto¬ wej, zalklinionej na wspólnym wale osadzo¬ nym na odpowiednim slupie, W obu wypadkach wal silnika nnoznazaopattoizyc, skorochodzi o naped pompy lub innego nuechiankimiu podobnego, w regula-- tor, zmieniajacy opór w funkcji naocy silni¬ ka, zaleznej od zmian sily wiatru.Zalaczony rysunek podaje jedynak w charakterze przykladów dwa tylko sposoby urzeczywistnienia 'wiatraków o osi piono¬ wej, zbudowanych w mysl wynalazku ni- niejsizegja Filg. 1 przedstawia widok schematyczny, wskazujacy rozmiesaczenile poszczególnych smig, fig. 2 — przekrój pierwsizeij odkniany Wynalaizfcu, fig- 3 — widok zgary, fig. 4 — prziekrój *pozfomy wzdluz A—A na fig. 2, fig. -5 .^— pnzekrój pionowy drugiego sposo¬ bu wykonisaraia.Wiaitrak o osi pionowej,, stanowiacy piraedmiildt wynalalzfcu niniejszego, sklada sie z kola, majacego nal swym obwodzie smigi, zlozone (kazda) z glowicy a i pla¬ szczyzny 6, z blachy lub innego materjalu odpowiedniego. Glowica (fig. 1) wykonana jest w postaci koryta lulb rynny zaokraglo¬ nej a lub prostokatnie dwusciemnej a1 i zwróconej czescia swa wypukla lub wierz¬ cholkiem w kierunku obrotu kola, jak to oznacza strzalka X./ Rynna ta uiiiMieszKszgpja^jegj£ na «pewnej odleglosci j^yy/plaszczy- zmy b w ten sposób, aby miedzy 61 i po¬ wierzchnia wewnetrzna wklesla pozostal pewien odsrtep. Krawedzie rynny przypai- daja po obu stronach plaiszczyzny.Rynna a przyjmuje cisnienie wiatru po jego odbiciu sie od tej powilerizchni pla¬ szczyzny, na której wiaitr wywoluje dzia¬ lanie hamujace. Znaczy to, ze wiatr odbija sie od czesci przedniej i przez to popycha czesc tylna plaszczyzny 6, zataczajac ksiztallt Mitury U w glowicy (rynnie) er, która zmienia kiferunek wiatru ku tylowi i w ten sposób wytwarza w rezultacie dzialanie u- zyteczne, jak to bedzie objasnione ponizej.Glowica a umieszczona przed plaszczyzna b 3ife przesaakadza jednak w sposób zaslugu- jacy na uwage, skoro wiatr uderza o pla¬ szczyzne zboku i odbija sie ku tylowi, to zniaczy, gdy wywiera juz dzialanie uzytecz¬ ne na sama plaszczyzne.Plaszczyzna! 6, wykonana z pojedyncze¬ go arkusza blachy plalskiej lub zlekka za¬ okraglonej, zwrócona jest ku wnetrzu ryn¬ ny a zatem w kierunku obrotu, tworzac wszelako maly k,At nazewtnataz ze styczna do kola w stosunku do brzegu przedniego b1, jak to przedstawia rysunek, co ma na celu osiagniecie korzystniejsziej wydajnosci.Krawiedz przednia b1 tej plaszczyzny, jiaik to zaznajcizono wyzej, przypada na pew¬ nej odleglosci od scianki wewnetrznej ryn¬ ny a, krawedz zais tylna b2 na pewnej od¬ leglosci od nastepnej rynny (fig. 1).Wszystkie rynny a i plaszczyzny b sa umocowane w sposób stosowany do wiaza¬ nia czesci metalowych tak;, ze tworza kolo ze smigamiL W sposobie urzeczywistnienia, przedstai- wionym na rysunku, glowice a i plaszczy¬ zny b sa umocowane do czesci metalowych d swemi czesciami górnemi i dolnemi zapo- moca nitów c, przyczem czesci te rozmie¬ szcza sie najpraktyczniej W ksztalcie wie- loboku regularnego o tylu bokach, ile kolo ma posiadac smig. Czesci te umocowane sa zapomoca ciegiel sztywnych lub gietkich do masztu srodkowego, tworzacego wal na- pedny.W przykladzie przedstawionym na fig. 2 maszt f posiadai w sw skoi, obejmujace czop pionowy g, umoco¬ wany w krzyzaku h i podtrzymywany pio- nowemi linami r, bidgnacemi ponad kolem lulb rozmieszczonemi wokolo tego ostatnie¬ go (fijg. 2 i 3),, wi zaleznosci od rozmiarów terenu, na którym wznosi sie silnik. Czesc dolina maisztu / obralca sie swem lozyskiem na sworzniu /, umocowanym nieruchomo w gruncie.W przykladzie, przedstawionym na fig. 5, kolo silnika jest zbudowane na wierzchu — 2 —wiazania belkowego % w ten sposób, ze przykrywia to ostatnie, to znaczy, ze czesc dolna rzeczonego' kola, zaopatrzona w ob¬ wód kolfety Z, siega ponizej wierzcholka wiazania, opierajac sie podczas obrotu na krazkaich, umocowanych na iramionach wzmiankowanego wiazanial Czesc gória kola, która dzwigia przeto calkowity jego ciezair, jest umocowana na czesci górnej walu /. Wal ten przechodzi iprzez lozysko kulkowe n w czesci górnej wiazania (slupa) i opuszcza sie do ziemi, jak to przedstawia fig. 5; wal jest zaopa¬ trzony w krzyzak o i usztywniajace go liny.Wiatrak, opisany powyzej, mloze miec najrozmaitsze zastosowania we wszystkich wypadkach, gdzie potrzebna jest sila na¬ pedowa, a równiez do poruszania zabawek mechanicznych luib anemometirów. Normal¬ nie istiosiuje sie go do* obrotu walów piono¬ wych w ten sposób, ze spozytkowuje on wiatr .o Wszelkim kierunku, lecz mozna go osadzic i na osi poziomej, prostopadlej do kierunku wiatru, w wypadku np., pradu po¬ wietrza, o kierunku stalym.Skoro silnik ma obslugiwac pompe ltlib inny podobny aparaty zaopatruje sie go w specjalny mechanizm, który zunieniai opory stosownie do mocy silnika, zaleznej od zmian sily wiatru.Mechanizim ten przedstawiony na fig. 2 i 4 sklada sie z mamosrodu zmiennego, u- mieiszczonego na dolnej czesci masztu /.Tarcza q mimosrodu posiada wykrój r i moze sie slizgiac w prowadnicach poziomych (na rysunku nie przedstawionych), przy¬ mocowanych do walu w ten sposób,, ze mi- miosrodowosc jej w stosunku do srodka masztu, z którym sie obraca, mozna po¬ wiekszac lub zimniejsizac.Przesuwanie tarczy q uskutecznia sie ruchem klina s, który wznosi sie i opada Wzdluz masztu. Oba boki klina s maja w przekroju ksztalt ogona jaiskólczego i mie- szicza sie w prowadnicach ruchomych od- pótwiedniego ksztaltu, z rktórych jedna 4 jest przymocowana do masztu, a 4ruga 4o tarczy mimosrodu q.Skoro klin wznosi sie, obie pi?qiw!a4*uce odsuwaja sie jedna od diru$ej i tarcza od¬ chyla sie od srodka; gdy zias klin sie opu¬ szcza wskutek swegjo ciezaru, prowadnice sie zblizaija ii tarcza wraca do polozenia srodkowego.Mimosród qf obracajac sie, odlpycha rol¬ ke ivktóra zapomoca dzwigqi w, wahaljacej sie okolo punktu stalego x i obciazonego sprezyna preta y udziela zmiennego ruchu zwrotnego tlokowi pompy lub innemu apa¬ ratowi roboczemu. Mimosród ten moize byc otoczony pierscieniem i przekazywac ruch zwrotny o dzialaniu podwiójnera.Klin s przytwierdzony jest do kolnierza regulatora odsrodkowego w ten sposób,, ze zwiekszona szybkosc wskutek wzrostu sily wiatru podtnosi klin, poczem skok tloka pompy wzrasta.Skoro silnik nie posiada mimosrodu opi¬ sanego powyzej, moze poruszac jakikolwiek mechanizm.Silnik pracuje w sposób nastepujacy: Wiatr dziala rozmaicie na rozmaite cze¬ sci kola. W miejscu /, to jest wszedzie, gdzie wiatr usiluje wejsc do kola, napotyka plaszczyzne b, której pochylenie wywolu¬ je dzialanie hamujace. Lecz wiatr odbija sie od tej plaszczyzny ku rynnie a, w któ¬ rej wnetrzu zatacza luk, oraz popycha ja, uchodzac wkoncu wzdluz kralwedzi w kie¬ runku 2 prawie przeciwnym kierunkowi u- derzenia o powierzchnie b. W rezultacie po tych zmianach kierunku wiatr wywiera w kierunku uzytecznym X, jak tego dowo¬ dzi doswiadczenie, poped wywolywany re¬ akcja swa Tsta4niat to jest reakcja ucho¬ dzenia.W punktach 3 wiatr dziala cisnieniem bezposreidiniem na rozmaite czesci rynien i plaszczyzn, rozmieszczone w ten sposób, aby najkorzystniej je zuzytkowac, przeciw- — 3 —stawiajac kierankowi wiatru czesci wysta¬ jace. W miejscu 4, to znaczy wszedzie, gdzie wiatr uchodzi z kola:* dziala on w kie¬ runku uzytecznym X, uchodzac przez 5 wskutek dzialania na plaszczyzne, która, dzieki swemu nachyleniu i polozeniu, dwu rynien sajsiiednich, spozytkowiuje sama to dzialanie. Mozna pominac dzialania ry¬ nien, które sa tu skomplikowane, ale wogóle nieznaczne, W okolicy 6 wiatr dziala wprawdzie ha¬ mujaco (czego nie moznai uniknac), lecz efekt ten jest nieznaczny z powodu zaokra¬ glonych krawedzi czesfci. Rynny i plaszczy- zny sa umieszczone jedna na drugich i nie¬ co wzaijemmie sie oslaniaja; wiskutek tego wiatr zostaje odchylony ku miejscu 7 i o- plókuje te czesci, slizgajace sie po nich.Nowosc i zasada glówna alparatu opie- raja sie na srodkafch, które sluza do urze¬ czywistnienia dodawania sily napedowej wiatru, który wchodlzii do kola w 1 a wycho¬ dzi z kola w 4, to znaczy, wiatru, który u- derza smige w dwóch kierunkach przeciw¬ nych. Sposób ten polega na tern, ze wi jed¬ nym wypadku stpozytkowuje sie dzialanie wtórne w rynnie po odbiciu, na plasizczyzne, w wypadku zas drugim, w 4 wiatr dziala bezposrednio wskutek zetkniecia z pla¬ szczyzna.Skutek bylby ten sam, gdyby dzialac odwrotnie, to znaczy* spozytkowujac reak¬ cje bezposrednia wiatru, który wchodzi do kola, oraz reakcje wtórna po odbiciu sie wiatru, który wychodzi z kola. W tym wy¬ padku nalezaloby odwrócic nachylenie skrzydel w ten sposób, aby krawedz 62 plaszczyzny,, zamiast wystawac nazewnatrz kolai, wystawala wiewtnatrz.To dodlawianie sily napedowej wiatrów o dwóch kierunkach przeciwnych mozna równiez zastosowac na zaglowcach tudziez w innych wypadkach, gdzie posluguje sie pradami gazu.Silnik o osi pionowej, opisany powyzej, przedstawia znaczne korzysci, gdyz spozyt- kowuje wiatr o wszystkich kierunkach bez potrzeby nastawiania.Ponadto, jak to wyplywa ze sttudjów nad praca silnika, osobliwie z doswiadczen, wiatr dziala z1 wielka skutecznoscia nal wiek¬ sza czesc kola, podczas! gdy dzialanie har mujace jest minimalne, dzieki czemu w re¬ zultacie otrzymuje sie silnik o mocy bardzo wydatnej.Uklad budowy opisany powyzej jest podany tylko jako przyklad, ksztalty prze¬ to,, materjal i rozmieszczenie rozmaitych czesci mozna zmieniac, co jednak nie zmie¬ nia istoty wynalazku. PL