W lampach wiazkowych, zwlaszcza tele¬ wizyjnych, daje sie zauwazyc nieprzyjem¬ ne zjawisko, polegajace na tym, ze slad wiazki na ekranie, zwlaszcza przy wiek¬ szych katach odchylenia wiazki elektrono¬ wej, rozszerza sie, a wiec znieksztalca sie.Dokladniejsze badania wykazaly, ze zale¬ zy to glównie od dwóch .przyczyn, które sa nizej rozpatrzone w zwiazku z fig. 1 ry¬ sunku.Fig. 1 przedstawia schematycznie wiaz¬ ke promieni elektronowych i ekran. Na fig. 2 przedstawiany jest przyklad ukladu pola¬ czen urzadzenia, sluzacego do stosowania sposobu wedlug wynalazku.Jezeli np. koncentracja wiazki promie¬ ni elektronowych 1, 2, 3 w punkcie osio¬ wym A jest doskonala, jak to uwidocznia¬ ja linie kreskowane, to w razie odchylenia wiazki promieni, jak wskazuja linie pelne, nawet jezeli odchylenie jest doskonale, kon¬ centracja nie jest juz doskonala. To, o ile koncentracja odbiega od doskonalej, zalezy od ksztaltu powierzchni ekranu fluoryzuja¬ cego S, którym jest np. dno banki lampy wiazkowej. Gdy powierzchnia jest plaska, slad wiaaki przy odchyleniu wiazki promie¬ ni powiekszy sie, poniewaz punkt B, w któ¬ rym wiazka pada na ekran S, znajdzie sie w wiekszej odleglosci od nrodka C obszaruodchylania, niz punkt A. Odleglosc punktu swietlnego na powierzchni fluoryzujacej od srodka obszaru odchylania wiazki pro¬ mieni elektronowych jest na ogól rózma dla róznych katów odchylenia. Zjawisko ito nie mialoby miejsca, gdyby punkt padania byl jednakowo oddalony od srodka C obszaru odchylania dla wszystkich katów odchyle¬ nia, to zaiaczy gdyby powierzchnia ekranu byla tak zakrzywiona, zeby odleglosc sladu wiazki od punktu srodkowego C obszaru odchylania byla zawsze jednakowa, to zna- czy, gdyby punkt padania znajdowal sie stale na wycinku powierzchni kulistej. Ten warunek nie moze byc zwykle spelniony ae wzgledów techniki szklarskiej. Odleglosci sa wiec na ogól rózne, a wskutek tego kon¬ centracja promieni elektronowych moze byc nastawiona na najkorzystniejsza war¬ tosc tylko dla jednego punktu obrazu. W innych punktach, w zaleznosci od kata od¬ chylenia, wystepuja wieksze lub mniejsze rozszerzenie sladu wiazki. To zjawisko wy¬ stepuje bardzo silnie na ekranach, ustawio¬ nych ukosnie do promieni elektronowych.Poniewaz zas ekrany sa zwykle z metalu i patrzy sie na nie od strony powloki fluo¬ ryzujacej, przeto ustawienia ukosnego do promieni elektronowych nie da sie unik¬ nac.Druga przyczyna znieksztalcenia sladu wiazki jest to, ze wiazka promieni posiada przekrój skonczony, to znaczy nie nieskon¬ czenie maly. Wskutek tego pod wplywem pola odchylajacego, wytwarzanego np. w znany sposób za pomoca plyty E, promie¬ nie 1, 2, 3 znajduja sie kazdy w obszarze innego potencjalu. Oddzialywanie na szyb¬ kosc elektronów tych promieni jest wiec rózne, a wskutek tego koncentracja, która w polozeniu hieodchylonym, to znaczy w A, byla jeszcze doskonala, w polozeniu od¬ chylonym nie jest juz doskonala. Znie¬ ksztalcenie, jakiemu podlega wówczas pla¬ ma fluoryzujaca, nie jest juz symetryczne.Plama zmienia postac kolowa na zblizona do eliptycznej. To znieksztalcenia moze byc zmniejszone przez zmiane ogniskowej u- kladu soczewek.Wedlug wynalazku opisane braki mozna usunac przez zmienianie koncentracji pro¬ mieni elektronowych w zaleznosci od kata odchylenia.Fig. 2 przedstawia uklad polaczen wiaz¬ kowej lampy katodowej D. Do odchylenia sluza dwie plyty E, uwidocznione równiez i na fig. 1. Napiecie odchylajace doprowa¬ dza sie do pierwotnego uzwojenia transfor¬ matora T. Równolegle do plytek odchyla¬ jacych E przylaczony jest dzielnik napie¬ cia PI, P2, z którego pobierane jest dodat¬ kowe napiecie rozrzadcze dla koncentracji promieni elektronowych w zaleznosci od kata odchylenia. W danym przykladzie za- isitosowana zostala koncentracja magnety¬ czna. Cewka wytwarzajaca pole glówne jest oznaczona litera H. Natezenie tego pola re¬ guluje sie za pomoca zmiennego oporni¬ ka Rl.Na pole skupiajace glówne nalozone jest pole dodatkowe, wytwarzane przez ce¬ wke Z, o natezeniu zaleznym od kata od¬ chylenia wiazki. Cewka dodatkowa Z jest zasilana poprzez prostownik G, z dzielnika napiecia PI, P2. Regulacja natezenia pola dodatkowego odbywa sie za pomoca zmien¬ nego opornika R2. Prostownik stosuje sie obupolówkowy w tym celu, aby na skupie¬ nie promieni elektronowych oddzialywac zawsze w tym samym kierunku, niezalez¬ nie od tego, czy promienie zostana odchy¬ lone w lewo czy prawo od polozenia osiowe¬ go, to znaczy bez wzgledu na to, czy pole odchylajace posiada wartosc dodatnia czy ujemna.Zaleznie od potrzeby pole dodatkowe moze wzmacniac pole glówne, liczac od ka¬ ta odchylenia zero, lub tez oslabiac je, gdyz jasna jest rzecza, ze glówne pole skupiaja¬ ce mozna tak nastawic, aby najostrzejsza koncentracja zachodzila albo posrodku ob¬ razu, albo na brzegu. —¦ 2 -Sposób wedlug wynalazku mozna zasto¬ sowac równiez do skupienia elektrostatycz¬ nego. W tym ostatnim przypadku moga byc stosowane zarówno symetryczne jak i niesymetryczne soczewki elektrostatyczne.Nalezy wreszcie nadmienic, ze wynalazek moze byc stosowany w jednakowy sposób dla obuvkierunków' odchylania. PL