Znane sa juz dalmierze stereoskopowe, zawierajace dwie lunety i uklad znaczków pomiarowych, których obraz rzeczywisty jest tworzony przez te same czesci optyczne lunet, które wytwarzaja obrazy przedmio¬ tów ogladanych; polaczenie promieni, two¬ rzacych obrazy znaczków, oraz promieni, tworzacych obrazy przedmiotów, uskutecz¬ nia sie przy tym za pomoca pryzmatów pieciokatnych, wstawionych w bieg promie¬ ni przed ich wejsciem do lunet, wskutek czego zakrywaja one czesc wejsciowych o- tworów lunet i zmniejszaja w ten sposób przekrój wiazek promieni, tworzacych ob¬ raz przedmiotów ogladanych. Polaczenie promieni, wystepujace w tego rodzaju dal¬ mierzach, noisi nazwe polaczenia geometry¬ cznego.Geometryczne laczenie promieni posia¬ da te wade, ze porównywaniu ulegaja obra¬ zy przedmiotu i obrazy znaczków wytwo¬ rzone za pomoca innych czesciowych wiazek promieni. Polozenie obrazów w dalmierzu jest jednak na ogól zalezne, i to w stopniu, wplywajacym juz na dokladnosc dokony¬ wanych pomiarów odleglosci, od tego, któ¬ ra czesc calej wiazki promieni zostala uzy¬ ta do wytworzenia obrazu; wynika stad, ze jezeli chodzi o pomiary bardzo dokladne, to stosowany w takich dalmierzach ukladznaczków pomiarowych .nie nadaje sie do pomiaru pozornej odleglosci obrazów prze¬ dmiotów ogladanych.Wielka dokladnosc pomiarów mozna o- siagnac za pomoca dalmierzy stereosko¬ powych opisanego wyzej rodzaju, jezeli zamiast pieciokatnych pryzmatów zastosu¬ je sie w nich wedlug wynalazku dwie plyt¬ ki plasko-równolegle o powierzchniach od¬ bijajacych swiatlo, ustawione wzgledem siebie pod katem i równe co najmniej otwo¬ rom lunet, przy czym promienie, wchodza¬ ce do lunety, moga przenikac przez jedna z powierzchni odbijajacych swiatlo, podczas gdy druga plytka jest powleczona po¬ wierzchnia zwierciadlana tak, iz jest onft nieprzezroczysta. Laczenie promieni, wy¬ stepujace w takich przyrzadach, nazywa sie laczeniem fizycznym. Przy takim lacze¬ niu promieni wiazki laczonych ze soba pro¬ mieni posiadaja przekroje równe sobie pod wzgledem ksztaltu i wielkosci, poniewaz otwory wejsciowe lunet, decydujace o ^ ksztalcie i wielkosci przekrojów wiazek promieni wchodzacych do lunet, wyznacza¬ ja tez i przekroje wiazek promieni two¬ rzacych obrazy znaczków pomiarowych.Wprawdzie wskutek odbicia promieni na pólzwierciadlanych powierzchniach ply¬ tek, przez które musza przejsc promienie, wystepuje pewne oslabienie jasnosci obra¬ zu przedmiotów ogladanych, które w zasa¬ dzie jest niepozadane. Z oslabieniem tym mozna sie jednak pogodzic, poniewaz z re¬ guly wynosi ono zaledwie okolo 8% calej jasnosci. Taka sama czesc natezenia swia¬ tla promieni, sluzacych do wytworzenia ob¬ razu znaczków, wyzyskuje sie tez w celu o- trzymania tego obrazu. Przy tym jednak mozna dowolnie powiekszac jasnosc tego obrazu, poniewaz do wytworzenia obrazu znaczków stosuje sie przewaznie sztuczne zródla swiatla, których natezenie mozna wybierac dowolnie. Jezeli jest rzecza dopu¬ szczalna zrezygnowanie ze znaczniejszej czesci jasnosci obrazu przedmiotu, to wska¬ zane jest zaopatrzenie tych plytek zwier¬ ciadel katowych, przez które przechodza promienie swiatla sluzace do wytworzenia obrazu przedmiotu, w warstwy zwiercia¬ dlane, przepuszczajace swiatlo. Warstwa taka moze byc osadzona na jednej albo na obydwóch powierzchniach plytek.Na rysunku przedstawione sa schema¬ tycznie dwa przyklady wykonania przed¬ miotu wynalazku. Fig. 1 i 2 przedstawiaja w widoku z góry optyczne czesci dwóch stereoskopowych dalmierzy wedlug wyna¬ lazku. ^ Dalmierze, przedstawione ,na rysunku tytulem przykladu, skladaja sie z dwóch lunet, których obiektywy sa oznaczone cy¬ frami 1, 2, okulary zas — cyframi 3, U- Przed obiektywami znajduja sie pryzmaty 5, 6 o nieprzezroczystych powierzchniach zwierciadlanych, odpowiadajacych podsta¬ wie trójkata. Pomiedzy obiektywami a oku¬ larami umieszczone sa pryzmaty pieciokat- ne'7, 8, posiadajace po jednej zwiercia¬ dlanej powierzchni dachowej. Powierzchnie wyjsciowe tych pryzmatów, zwrócone ku okularom, leza w plaszczyznach, w których obiektywy 1, 2 tworza obrazy przedmiotów odleglych. Plaszczyzny te sa zarazem pla¬ szczyznami obrazów okularów.Przed pryzmatami trójkatnymi 5, 6 pierwszego z przykladów wykonania (fig. 1) znajduja sie uklady optyczne z dwoma zwierciadlami, skladajace sie kazdy z dwóch plasko-równoleglych nie pokry¬ tych warstwa zwierciadlana plytek szkla¬ nych 9, 10 lub 11, 12 ustawionych pod ka¬ tem wzgledem siebie. Pomiedzy tymi ele¬ mentami zwierciadlairiymi umieszczony jest podwójny koliimator, do którego naleza dwie plytki szklane 15, 16, zaopatrzone kazda w jeden znaczek 13 lub 14, oraz dwa obie¬ ktywy 17, 18. Do tylnej powierzchni kaz^ dej z plytek szklanych 15, 16 przyklejone sa male trójkatne pryzmaty szklane 19, 20, sluzace do doprowadzania padajacego z bo¬ ku swiatla do znaczków 13, 14. Na drodze — 2 —promieni pomiedzy plytka szklana 16 a plytkami zwierciadlanymi 11, 12 znajduje sie oprócz tego para klinów obrotowych 21.Obiektyw 17 tworzy w duzej odleglosci obraz znaczka 13, oswietlanego poprzez pryzmat 19. Wiazka promieni swietlnych, tworzaca obraz, przenika przez plytke szklana 16 i przez pare klinów obrotowych 21 i jest nastepnie, po odbiciu od plytki 11, doprowadzana do plytki 12', która powodu¬ je ponowna zmiane kierunku promieni, a zarazem tez i zlaczenie ich z przechodzaca przez te sama plytke 12 wiazka promieni, wytwarzajaca w jednej z lunet dalmierza obraz przedmiotu ogladanego. Obie te wiaz¬ ki promieni zostaja zlaczone ze soba przy pomocy obiektywu 1 w plaszczyznie obra¬ zu okularu, w której tworza one obrazy.Obraz znaczka 13 jest oznaczony liczba 22.Promienie przechodza przez obiektyw 17, plytki zwierciadlane 9, 10, pryzmat 5, obie¬ ktyw 1 i pryzmat 7, po czym tworza w pla¬ szczyznie okularu 3 obraz 23 znaczka 14, przy czym polaczenie obydwóch wiazek pro¬ mieni zachodzi na plytce 10, przez która przenikaja promienie tworzace obraz przedmiotu. Wolne otwory obiektywów 1 i 2 wyznaczaja przekroje wiazek promieni tworzacych obrazy, poniewaz zarówno pry¬ zmaty trójkatne 5, 6, jak i plytki 9, 10 i 11, 12 maja takie wymiary, ze nie powo¬ duja zadnego zwezenia przekrojów. Kieru¬ nek wiazki promieni, nalezacej do obrazu 22 znaczka, mozna zmieniac przekrecajac pare klinów obrotowych 21. Ta zmiana kie¬ runku powoduje przesuniecie obrazu 22 w bok w polu widzenia okularu 4. Przez po¬ laczenie stereoskopowe obu obrazów 22, 23 znaczków powstaje stereoskopowy znaczek pomiarowy, którego pozorna odleglosc jest zalezna od bocznego polozenia obrazu 21. Ten znaczek stereoskopowy sluzy w znany spo¬ sób do pomiaru odleglosci przedmiotu, któ¬ rego obraz jest wytwarzany w sposób ste¬ reoskopowy przez polaczenie obu obrazów przedmiotu.Podczas gdy w pierwszym przykladzie wykonania plytki 9, 10 sa umieszczone sy¬ metrycznie z plytkami 11, 12 wzgledem srodkowej plaszczyzny przyrzadu prosto¬ padlej do plaszczyzny rysunku, to druga postac wykonania, przedstawiona na fig. 2, jest zaopatrzona w plytki zwierciadlane 24, 25 i 26, 27 parami równolegle do siebie.Plytki 24, 25 i 27 sa po obydwóch stronach cienko posrebrzone, natomiast plytka 26 jest posrebrzona po jednej stronie tak, ze nie przepuszcza swiatla. W sklad ukladu znaczków wchodzi w tej postaci wykonania kolimator, zawieraj acy oswietlony znaczek 28 oraz obiektyw 29. Przed plytka 26 u- mieszczona jest na drodze promieni swiatla para klinów obrotowych 30.Obiektyw 29 daje obraz znaczka 28 w wielkiej odleglosci. Promienie swiatla na¬ trafiaja najpierw na plytke 24, na której dziela sie one w ten sposób, ze jedna ich czesc jest doprowadzana do plytki 25, skad sa skierowane wspólnie z promieniami przechodzacymi przez te plytke i tworza¬ cymi obraz przedmiotu, po odbiciu w pry¬ zmacie 5, do obiektywu 1, podczas gdy re¬ szta promieni wychodzacych z kolimatora przechodzi przez plytke 24 bez zmiany kie¬ runku. Ta wiazka promieni przechodzi da¬ lej przez pare klinów 30 i natrafia na ply¬ tke 26, od której zostaje odbita ku plytce 27. Tutaj promienie wychodzace z kolima¬ tora lacza sie z promieniami, wytwarzaja¬ cymi obraz przedmiotu i przechodzacymi przez 'plytke 27, przy czym pryzmat 6 do¬ prowadza polaczone wiazki promieni do obiektywu 2. Dzieki dzialaniu obiektywów 1 i 2 powstaja dwa obrazy 31 i 32 znaczka 28. Obrazy te leza w plaszczyznach obrazu okularów 3 i 4 i ich polaczenie stereoskopo¬ we daje znaczek pomiarowy, potrzebny do wykonania pomiaru odleglosci przedmiotu ogladanego, przy czym pozorna odleglosc tego znaczka mozna zmieniac przekrecajac odpowiednio pare klinów obrotowych 30.Rozmiary plytek 24, 25 i 26, 27 odpowia- — 3 —daja rozmiarom plytek 9, 10 oraz 11, 12 pierwszej postaci wykonania. PL