Znane jest okreslanie kierunku radio¬ latarni, polegajace na tym, ze charaktery* styka promieniowania latarni obraca sie ze znana szybkoscia. Jezeli zna sie chwile przebiegu oznaczonego promienia charak¬ terystyki (np. maksimum lub minimum) przez znany kierunek (nip. pólnocny), wówczas, mierzac czas, jaki uplynal mie¬ dzy przejsciem tego promtenia przez zna¬ ny kierunek i przez odbiornik umieszczo¬ ny w danym miejscu, mozna okreslic la¬ two kat miedzy znanym kierunkiem a kie¬ runkiem radioiatarni w danym miejscu.Do mierzenia czasu byl uzywany w zna¬ nych dotychczas ukladach badz stoper, badz tez nadajnik sam nadawal sygnaly czasu o dowolnej postaci, np. znaki modu- lacyjner co pewien kat obrotu, np. co 0,5° — 5°. Dokladnosc tego sposobu jest ograniczona dokladnoscia pomiaru czasu i szybkoscia obrotowa promienia radiolatar¬ ni. Jezeli litera i oznacza Aredni blad po¬ miaru czasu, a Ktera d — calkowity czas obrotu promienia radiolatarni, wówczas srednim bledem f w stopniach katowych bedzie: 5.366°Dokladnosc, jaka moze uzyskac przy po¬ mocy stopera obserwator, obserwujacy przebieg sily glosu w funkcji czasu, wy¬ nosi okolo 0,4 sekundy. Jezeli sumarycz¬ ny blad f nie moze przekraczac 0,1°, wów¬ czas wynika z tego wartosc na czas obro¬ tu promienia radiolatarni: , 360.0,4 ¦ ,A , nA . d = '— = 1440 sek = 24 min. 0,1 Zatem przy wymaganej dokladnosci po¬ miaru równej 0,1° promien nie moze obra¬ cac sie szybciej, niz dwa razy na godzi¬ ne.Aby zwiekszyc dokladnosc pomiaru czasu, a przez to zwiekszyc szybkosc obro¬ tu promienia radiolatarni, dopuszczalna pr^y zadanej dokladnosci pomiaru, propo¬ nuje sie wedlug wynalazku zastosowac w odbiorniku precyzyjne metody pomiaru czasu, np. mierzyc w miejscu odbioru cal¬ kowity przebieg natezenia pola promienia w funkcji czasu rejestrujac go np. przy pomocy oscylografu z dowolna ale nad¬ zwyczaj stala szybkoscia w czasie trwania pomiaru. Jezeli na takim oscylogramie zostana zarejestrowane równiez chwile czasu, w których promien radiolatarni przechodzi przez znany kierunek, to dzie¬ lac odstep miedzy dwoma sasiednimi rzednymi oscylogramu, odpowiadajacymi czasom przejscia promienia przez znany kierunek, na 3600 równych czesci, bedzie mozna latwo na tej skali odczytac czas przebiegu promienia radiolatarni przez miejsce odbioru. Blad pomiaru zredukuje sie wówczas do bledów: rejestracji czasu przejscia promienia, odczytu tych zapisów i nierówmomiernosci szybkosci rejestracji.Poniewaz przy pomocy oscylografów prze¬ biegi daja sie wyznaczyc bez trudnosci z dokladnoscia prawie do tysiacznej czesci sekundy i poniewaz szybkosc posuwania sie powierzchni rejestrujacej moze byc u- trzymana latwo na stalej wartosci z do¬ kladnoscia 1. 10~4 w czasie okolo minuty bez specjalnych trudnosci technicznych, przeto mozna uzyskac bez trudnosci do¬ kladnosc pomiaru wynoszaca 0,1° przy szybkosciach obrotowych promienia kie¬ runkowego radiolatarni od 3 do 6 obro¬ tów na minute. Dzieki temu czas pomiaru zostaje zmniejszony z V2 godziny do 10 sekund. Sposób ten bedzie mógl zatem byc juz zastosowany technicznie dla szybko poruszajacych sie pojazdów. Aby uproscic interpolacje, zaleca sie sygnalizowac przejscie promienia radiolatarni nie tylko przez jeden znany kierunek, lecz przez kilka znanych kierunków. Interpolacja szukanego kierunku miedzy dwoma znany¬ mi kierunkami bedzie znacznie ulatwiona, jezeli bedzie sygnalizowalo sie caly szereg jednakowo odleglych (w mierze katowej) kierunków, np. kierunki co kazdy dzie¬ siaty stopien. Wyznaczenie szukanego kierunku z dokladnoscia 0,1° nie wymaga wówczas uwzgledniania 3600 podzialek, a tylko 100.W celu zwiekszenia dokladnosci pomia¬ ru zaleca sie dalej stosowac mozliwie ostra charakterystyke promieniowania nadajnik ka i uksztaltowac ja tak, aby w glówmym kierunku wystepowalo ostro uwydatnione minimum promieniowania, poniewaz jest rzecza znana, ze mozna o wiele dokladniej oznaczyc przy odbiorze minimum, charak¬ terystyki promieniowania niz jej maksi¬ mum. Taka charakterystyke promieniowa¬ nia z ostro uwydatnionym minimum w kierunku glównym uzyskuje sie bez tru¬ dnosci np. przy pomocy reflektorów, znar nych z techniki fal krótkich, przy czym w tym przypadku nie wszystkie elementy ta¬ kiego reflektora nalezy zasilac z ta sama faza, lecz lewa jego polowe nalezy zasilac z przeciwna faza niz prawa. W kierunku prostopadlym do powierzchni reflektora znosi sie wówczas calkowicie promienio- — 2 —wanie i powstaje minimum charakterysty¬ ki bardziej lub mniej ostre w zaleznosci od szerokosci reflektora, przy czym jezeli szerokosc reflektora wynosi kilka dlugosci fal, minimum to jest o wiele ostrzejsze niz minimum przy (podwójnej charakte¬ rystyce kolowej, stosowanej przy zna¬ nych dotychczas obrotowych radiolatar- niach.Jezeli w odbiorniku znaki bedzie reje¬ strowalo sie nie na wstedze, lecz na po¬ wierzchni! kolowej, kreslac je np. rylcem na plycie woskowej, jak to ma miejsce przy zapisywaniu dzwieków na plycie gramofo¬ nowej, wówczas szybkosc obrotowa plyty zaleca sie utrzymywac droga niezaleznej synchronizacji równa w przyblizeniu szybkosci obrotowej charakterystyki (pro¬ mieniowania nadajnika. Niezalezna zgod¬ nosc obu szybkosci obrotowych z doklad¬ noscia do kilku promille mozna uzyskac przy pomocy najprostszych srodków. Do¬ kladnosc ta wystarcza w zupelnosci aby móc przenosic bezposrednio z plyty kat mie¬ dzy zarejestrowanym kierunkiem radiola- tarni a sasiednimi kierunkami, odpowia¬ dajacymi calym dziesiatkom stopni, na wskaznik, wskazujacy bezposrednio na mapie danej okolicy linie kierunkowa la¬ czaca nadajnik z odbiornikiem.Aby mozna bylo wyznaczac w prosty sposób przejscie promienia radiolatarni przez stale kierunki, moduluje sie nadajnik stale okreslona czestotliwoscia modulacyj|- na, w momentach zas przechodzenia tego promienia przez wspomniane stale kierun¬ ki naklada sie dodatkowo inna czestotli¬ wosc modulacji.Aby uniknac zbednego zuzycia materia¬ lu przy opijanym wyzej sposobie pomiaru kierunku, to jest aby zaoszczedzic nip. na tasmie do rejestracji, przyrzad do zapisy¬ wania moze byc wykonany wedlug wyna¬ lazku tak, aby rozpoczynal ruch przy pew¬ nym okreslonym znaku wyslanym z nadaj¬ nika i zatrzymywal sie przy innym zna¬ ku. PL