Wynalazek dotyczy odbiornika z prze¬ miana czestotliwosci, zawierajacego urza¬ dzenie do samoczynnej korekcji dostroje¬ nia oscylatora miejscowego w zaleznosci od róznicy miedzy czestotliwoscia posrednia, wytwarzana w pierwszym detektorze, a czestotliwoscia, do której jest dostrojony wzmacniacz posredniej czestotliwosci.Odbiorniki tego rodzaju posiadaja te wade, ze przy zmniejszeniu sie amplitudy odbieranych drgan wskutek zjawisk zani¬ kania na urzadzenie do samoczynnej korek¬ cji dostrojenia oddzialywuja badz szmery zaklócajace, badz tez bliskie stacje nadaw¬ cze. Wskutek tego nastrojenie miejscowe¬ go oscylatora moze sie tak zmienic, ze u- rzadzenie do samoczynnego strojenia nie bedzie juz w stanie przy ponownym poja¬ wieniu sie amplitudy odbieranego sygnalu powrócic z powrotem do prawidlowego na¬ strojenia oscylatora miejscowego.Niedogodnosc te usuwa sie wedlug wy¬ nalazku dzieki .samoczynnemu unierucha¬ mianiu urzadzenia do samoczynnej korek¬ cji dostrojenia w chwili, gdy amplituda odbieranych drgan zmniejsza isie ponizej o- kreslonej wartosci.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów odbiornika wedlug wynalazku oraz wykresy wektorowe, wyjasniajace sposób pracy urzadzenia do samoczynnej korekcji' dostrojenia oscylatora miejscowego.Na fig. 1 przedstawiono odbiornik, za¬ wierajacy antene A, wzmacniacz 1 wielkiej czestotliwosci, pierwszy detektor 2 oraz wzmacniacz 3 posredniej czestotliwosci.Napiecie wyjsciowe wzmacniacza 3 jest do¬ prowadzane do filtru i, dostrojonego do¬ kladnie do pozadanej czestotliwosci posred¬ niej. Filtr U przy czestotliwosci odpowia¬ dajacej scisle pozadanej czestotliwosci po¬ sredniej powoduje przesuniecie fazowe na¬ piecia wyjsciowego wzgledem napiecia wej¬ sciowego dokladnie o 90°. Skoro tylko jed¬ nak czestotliwosc, doprowadzana do filtru, odchyla sie nieco od pozadanej czestotliwo¬ sci posredniej, filtr powoduje przesuniecie fazowe, które wskutek ostrej krzywej rezo¬ nansu filtru U odchyla sie stosunkowo zna¬ cznie od powyzszej wartosci 90° i jest wiek¬ sze lub mniejsze od 90° w zaleznosci od te¬ go, czy doprowadzana czestotliwosc odchy¬ la sie w jednym lub w drugim kierunku od pozadanej czestotliwosci posredniej. Filtr U imoze zawierac ewentualnie (przyrzad do ograniczania amplitudy. Energia wyjscio¬ wa filtru U jest doprowadzana za posred¬ nictwem transformatora T do siatek lamp prostowniczych 7 i 8, (pracujacych w ukla¬ dzie tprzeciwsobnym. Prócz tego do siatek tych za posrednictwem transformatora T2 doprowadzane jest napiecie wejsciowe fil¬ tru Jf. Spadki napiecia (pradu stalego, po¬ wstajace na opornikach 17 i 18, lezacych w obwodzie wyjsciowym lamp prostowni¬ czych 7 i 8, sa doprowadzane poprzez kon¬ takty 11 i 12, przewody L oraz poprzez filtr 13 do siatki rozrzadczej lampy regu¬ lacyjnej 6, w której obwodzie anodowym znajduje isie cewka 16, sprzezona z cewka obwodu drgan oscylatora miejscowego 5.Urzadzenie, zlozone z lamp 7, 8, kontak¬ tów 11, 12, przewodów L, filtru 13 i lam¬ py 6, sluzy do doregulowania miejscowego oscylatora 5.Wedlug wynalazku w celu uruchamia¬ nia kontaktów 11 i 12 stosuje sie osobna lampe prostownicza 9. Do siatki rozrzad¬ czej tej lampy doprowadza sie napiecie wyjsciowe wzmacniacza 3 posredniej cze¬ stotliwosci. W obwód anodowy lampy 9 wlaczone jest uzwojenie przekaznika 10. zamykajacego kontakty 11 i 12 tylko wów¬ czas, gdy siatka rozrzadcza lampy 9 otrzy¬ muje dostatecznie duze napiecie posredniej czestotliwosci. Kontakty te pozostaja o- twarte, gdy amplituda drgan posredniej czestotliwosci, a wiec i amplituda drgan odbieranych, zmniejszy sie iponizej okres-i lonej wartosci. Przy otwartych kontaktach 11, 12 nie dziala urzadzenie do samoczyn¬ nej korekcji dostrojenia oscylatora 5. Dzia¬ lanie tego urzadzenia wyjasniaja wykresy, przedstawione ne fig. 5, 6 i 7. Napiecia, doprowadzane z obwodu wyjsciowego filtru U do siatek rozrzadczych lamp 7 i 8, sa przedstawione na fig. 5 jako odpowiednie wektory Ex i E2, napiecie zas, pochodzace ze wzmacniacza 3, jest przedstawione jako wektor Eg. Napiecie dostarczane bezposre¬ dnio przez wzmacniacz 3 posiada na obu siatkach lamp 7 i 8 jednakowa faze. Na¬ piecia wypadkowe, dzialajace na siatki roz- rzadcze, beda odpowiadaly wektorom Ez i E4. Wykres wedlug fig. 5 jest sluszny w przypadku, gdy czestotliwosc posrednia drgan, wytwarzanych w pierwszym detek¬ torze 2, odpowiada scisle czestotliwosci, do której jest dostrojony wzmacniacz posred¬ niej czestotliwosci. W tym przypadku prze¬ suniecie fazowe, powodowane przez filtr 4, wynosi dokladnie 90°, wskutek czego wek¬ tor Es jest scisle prostopadly do wektorów Er i E2. Jak wyraznie uwidoczniono na ry¬ sunku, wektory E^ i E4 sa w tym przypad¬ ku jednakowe, wskutek czego napiecia, po¬ wstajace na opornikach 17 i 18, posiadaja jednakowa wartosc, a tym samym do lam¬ py regulacyjnej 6 nie zostaje doprowadzo¬ ne zupelnie napiecie regulacyjne. Jezeli cze¬ stotliwosc miejscowego oscylatora zmienia sie, to przesuniecie fazowe, powodowane przez filtr U, staje sie wieksze lub mniej¬ sze od 90°, wskutek czego wektor E\ prze^ staje byc prostopadly do wektorów Ex\Eoy napiecia zas E\ i E\ na siatkach rozrzad¬ czych lamp 7 \ 8 przestaja juz byc jedna¬ kowe, co uwidoczniono na fig. 6 i 7. Napie- — 2 —cie wyjsciowe jednej z lamp 7 lub 8 prze¬ wyzsza obecnie napiecie wyjsciowe drugiej lampy, wskutek czego do lampy regulacyj¬ nej 6 doprowadzane zostaje napiecie regu¬ lacyjne, powodujace zmiane wewnetrznej opornosci lampy regulacyjnej. Lampa regu¬ lacyjna jest przylaczona do konców cewki, która jest sprzezona z cewka obwodu drgan miejscowego oscylatora. Zmiana we¬ wnetrznej opornosci lampy regulacyjnej wywoluje zatem pozorna zmiane indukcyj- nosci obwodu drgan oscylatora, a tym sa¬ mym i zmiane czestotliwosci oscylatora w takiej mierze, ze czestotliwosc posrednia; wytworzona w pierwszym detektorze, o- trzymuje znowu wartosc, na jaka jest na¬ strojony wzmacniacz posredniej czestotli¬ wosci 3. Filtr 13 posiada stala czasu o ta¬ kiej wartosci, ze samoczynne urzadzenie korekcyjne nie reaguje na szybkie zmiany czestotliwosci odbiorczej, jakie powstaja n(p. przy odbiorze drgan modulowa¬ nych.Drgania posredniej czestotliwosci sa prostowane za pomoca lamipy detekcyjnej Ib, zawierajacej dwie siatki rozrzadcze.Do jednej z tych siatek rozrzadczych do¬ prowadzane jest napiecie wyjsciowe wzma¬ cniacza posredniej czestotliwosci 3, nato¬ miast do drugiej siatki! rozrzadczej dopro¬ wadzana jest jedynie fala nosna posredniej czestotliwosci, która za pomoca filtru 4 zo¬ stala wydzielona z odbieranego sygnalu po¬ sredniej czestotliwosci. Powodowane przez filtr U przesuniecie fazowe o 90° jest niwe¬ czone przez filtr 19f, wyrównywujacy faze, wskutek czego nie modulowana fala nos¬ na, doprowadzana do dolnej siatki rozrzad¬ czej, posiada te sama faze co i skladowa fali nosnej napiecia, doprowadzanego do górnej siatki rozrzadczej. Lampa H pra¬ cuje jak zwykle lampy modulacyjne, przy czym, jak wiadomo, w obwodzie anodowym powstaje suma i róznica czestotliwosci, do¬ prowadzanych do obu siatek rozrzadczych.W danym przypadku róznica tych czestotli¬ wosci daje .sygnal o malej czestotliwosci.Lampa wzmacniajaca malej czestotliwosci 15 wzmacnia drgania malej czestotliwosci, powstajace w obwodzie wyjsciowym lam¬ py 14, i doprowadza je do sluchawek lub glosnika.Na fig. 2 przedstawiono inny przyklad odbiornika wedlug wynalazku. W ukladzie wedlug fig. 2 napiecie wyjsciowe wzmac¬ niacza 3 posredniej czestotliwosci jest do- iprowadzane z jednakowa faza do osobnych siatek lamp 7 i 8. Samoczynne korygowa¬ nie strojenia miejscowego oscylatora 5 u- zyskuje sie dzieki temu, ze lampa regula¬ cyjna 6 jest przylaczona równolegle poprzez kondensator 15 do obwodu drgan oscylato¬ ra 5. Zmiana wewnetrznej opornosci lap- py 6 powoduje wskutek tego (pozorna zmia¬ ne pojemnosci, polaczonej rótonolegle z ob¬ wodem drgan oscylatora. Anoda lampy re¬ gulacyjnej 6 jest zasilajna poprzez dlawik 16. Bateria 26 jest bateria siatkowa lampy regulacyjnej.Napiecie wyjsciowe wzmacniacza po¬ sredniej czestotliwosci 3 jest doprowadza¬ ne poprzez transformator 23 do osobnej lampy prostowniczej 19. Obwód pradu sta¬ lego lamipy 19 przebiega od katody poprzez ziemie, opornik 21, dlawik filtru 20 i wtór¬ ne uzwojenie transformatora 23 — do ano¬ dy. Filtr 20 sluzy do odprowadzania drgan posredniej czestotliwosci. Na oporniku 21 powstaje wskutek tego ispadek napiecia ma¬ lej czestotliwosci, którego skladowa stala jest doprowadzana poprzez filtr 22 do wzmacniacza wielkiej czestotliwosci 1 w celu samoczynnej regulacji wzmocnienia.Ponadto spadek napiecia, powstajacy na oporniku 21, jest doprowadzany do roz¬ rzadczej siatki lampy 9 w szereg z tak do¬ brana bateria 28, iz lampa 9 przy amplitu¬ dach sygnalów powyzej okreslonej warto¬ sci granicznej jest zablokowana. Z chwila przekroczenia tej wartosci granicznej przekaznik 10 zostaje odlaczony i kontakty 11 i 12 zostaja zamkniete, wskutek czego — 3 —samoczynne urzadzenie do korekcji dostro¬ jenia jest wprawione w dzialanie.Nalezy zaznaczyc, ze nie jest rzecza ko¬ nieczna stosowanie lampy 9 w ukladzie we¬ dlug fig. 2. Na fig. 3 uwidoczniono odpo¬ wiedni fragment ukladu bez tej lampy. W tym przypadku przekaznik 10 zaopatruje sie w kontakty robocze, a nie w kontakty spoczynkowe, jak w ukladzie wedlug fig. 2.Dzialanie ukladu polaczen, którego czesc jest uwidoczniona na fig. 3, jest zgo¬ dne z dzialaniem ukladu polaczen wedlug fig. 2.Na fig. 4 przedstawiona jest inna od¬ miana urzadzenia do samoczynnego do¬ strajania oscylatora, rózniaca sie od ukla¬ du wedlug fig. 2 tym, ze lampa 6 jest po¬ laczona z lampa 5 poprzez cewke 80 i pola¬ czony z nia szeregowo kondensator przepu¬ stowy 32. PL