Dotychczas uzywane, recznie urucha¬ miane kasy kontrolne maja te wade, ze ich obsluga jest stosunkowo klopotliwa, co po¬ ciaga za soba strate czasu i zatrzymywanie klienta.Wynalazek niniejszy skraca czas obslu¬ gi wyzej wymienionych kas kontrolnych dzieki temu, ze upraszcza sie mechanizm rejestrujacy i liczacy i ze kwoty, jakie ka¬ sa przyjmuje, sa kazdorazowo rejestrowa^ ne za pomoca dziurkowanej tarczy reje¬ strujacej, oddzielnej dla kazdego miejsca wartosci. Te tarcze rejestrujace moga sie swobodnie obracac w jednym kierunku, przy czym nie powracaja one jednak do pierwotnych polozen, tj. do zerowych. Za¬ zebiaja sie one z jednej strony z urzadze¬ niami wskaznikowymi, sluzacymi do na¬ stawiania kwot, po dokonanym zarejestro¬ waniu ii samoczynnie powraicajacymi znów do polozenia zerowego, z drugiej zas strony z mechanizmem liczacym, sumujacym kwoty stale po sobie nastepujace. Zastoso¬ wany mechanizm liczacy stanowi znana przekladnia planetarna, umozliwiajaca re¬ jestracje wyzszych jednostek szeregów do¬ dawanych równiez wówczas, gdy narzady mechanizmu liczacego sasiednich szeregów liczbowych sa w ruchu.W celu rejestrowania kwot, wkladanych do kasy, obraca sie dziurkowane tarcze re¬ jestrujace, otaczajace nieruchome wycinki liczbowe, a mianowicie o taka ilosc otwo¬ rów, jaka odpowiada danej kwocie, przy czym tarcze w kazdym nastawionym polo¬ zeniu sa samoczynnie zaryglowywane.Ruch poszczególnych tarcz rejestrujacych, jak juz wspomniano, jest przenoszony na tarcze wskaznikowe i tarcze mechanizmu liczacego, powodujac u góry kasy nasta¬ wienie wplaconej kwoty, uwidocznionej w okienku przednim i tylnym kasy, u dolu zas kasy dodawanie kwoty do ogólnej sumy, po¬ kazujacej sie w oddzielnym okienku.Po dokonanym obrocie tarcz rejestru¬ jacych wzglednie po zarejestrowaniu pe¬ wnej kwoty naciska sie guzik lub klawisz, wskutek czego szuflada z pieniedzmi zosta¬ je odryglowana i, jak w kasach elektrycz¬ nych, wysuwa sie samoczynnie. Mechanizm rejestrujacy zaryglowuje sie przy tym sa¬ moczynnie, wskutek czego obracanie tar¬ czy rejestrujacej przy otwartej szufladzie jest niemozliwe. Wsuniecie szuflady do ka¬ sy jako dalsza manipulacja powoduje sa¬ moczynny powrót tarcz wskaznikowych do polozenia zerowego, przy czym nastepuje równoczesnie scisniecie sprezyny, umiesz¬ czonej w tyle szuflady, umozliwiajacej! sa¬ moczynne jej wysuwanie. Szuflada moze równoczesnie uruchamiac urzadzenie tasm rejestrujacych oraz urzadzenie sygnalowe, np. dzwonek. Obsluga kasy kontrolnej we¬ dlug niniejszego wynalazku polega wiec tylko na rejestrowaniu kwoty, co wobec stosowania luznych tarcz odbywa sie bar¬ dzo wygodnie i szybko, oraz na naciskaniu klawisza, zwalniajacego szuflade, i w kon¬ cu na wsuwaniu szuflady do kasy.Przyklad wykonania kasy wedlug ni¬ niejszego wynalazku, sluzacej do rejestro¬ wania trzech biezacych szeregów wartosci nastawnych, jest uwidoczniony na zalaczo¬ nym rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok z przodu wnetrza kasy przy odjetej oslonie przedniej, przy czym niektóre cze¬ sci isa iprzedstawione w przekroju podluz¬ nym, fig. 2 — jej widok z boku wraz z przekrojem czesci szufladowej, fig. 3 — przekrój urzadzenia tarcz wskaznikowych dla sprzedawcy i konsumenta, fig. 4 — ich widok z boku, fig. 5 — przekrój mecha¬ nizmu dodajacego w czesciowym widoku, fig. 6 — rzut pionowy urzadzenia rygluja¬ cego tarcze rejestrujace, zas fig. 7 — rzut boczny szczególu, przedstawionego na fig. 6.Dla uproszczenia uwidoczniono na ry- isfunku przyklad wykonania kasy wedlug wynalazku, zaopatrzonej tylko w trzy tar¬ cze rejestrujace, to jest do rejestrowania dziesiatek koron, jednostek koron i dziesia¬ tek halerzy.Rejestrowanie kwoty odbywa sie za po¬ moca trzech, ewentualnie tez wiekszej licz¬ by tarcz rejestrujacych 1, mogacych swo¬ bodnie sie obracac na nieruchomym wale 2.Dla kazdego szeregu liczbowego, to jest do rejestrowania dziesiatek halerzy, jednostek koron i dziesiatek koron, przeznaczona jest jedna osobna tarcza, której wieniec jest za^ opatrzony w czterdziesci okraglych otwo¬ rów 3, umozliwiajacych obrót tarczy za po¬ moca palca, i w wewnetrzne uzebienie i, ustalajace je w polozeniu rejestrujacym.Jedna czwarta wienca kazdej tarczy, to jest dziesiec otworów 3, wystaje z przodu oslony 5 kasy. Od strony wewnetrznej kaz¬ dego wienca tarczowego jest przewidziany wycinek 6 tarczy, zamocowany równiez na wale 2, zaopatrzony w cyfry od zera do dziewieciu, przesuwajace sie podczas dzia¬ lania urzadzenia ponizej okraglych otwo¬ rów 3 tarcz rejestrujacych 1. Poszczegól¬ ne tarcze rejestrujace 1 zaryglowywa kra¬ zek 7, wchodzacy we wreby uzebienia tar¬ czy 10. Krazek ten jest osadzony na dwu- ramiennej dzwigni 8, pozostajacej pod dzialaniem sprezyny 9 (fig. 2). Zewnetrz¬ ne uzebienie 10 tarcz rejestrujacych 1, po¬ siadajace po osiemdziesiat zebów, zazebia sie z jednej strony u góry z kólkami zeba¬ tymi 111 — 113 tarcz liczbowych wskazni¬ kowych 12x — 123, posiadajacymi dwadzie¬ scia zebów, z drugiej zas strony u dolu z kólkami zebatymi 131 — 13z mechanizmu liczacego, posiadajacymi dziesiec ze¬ bów. — 2 —Mechanizm liczacy sklada sie z tarcz liczbowych H± — -U6 (fig. 1 i 5), zaopa¬ trzonych w ziwia przekladnie planetaama^ posiadajacych na swej cylindrycznej po¬ wierzchni plaszczowej szeregi cyfr od zera do dziewieciu i osadzonych na nieruchomej osce 15. Do zliczania dziesiatek halerzy slu¬ zy tu wiec tarcza U19 jednostek koron — tarcza H2 i wreszcie dziesiatek koron — tarcza lky Do zliczania wyzszych wartom sci, setek i tysiecy koron, sluza tarcze H± i lUh. Kazda tarcza mechanizmu liczacego jest w zasadzie urzadzona jak tarcza lkh uwidoczniona w przekroju na fig. 5, z ta róznica, ze tarcze, nie napedzane bezposre¬ dnio przez tarcze rejestrujace, to jest tar¬ cze 145 i 144 piasty kólek zebatych 165 i 164, sa na stale polaczone z nieruchomym walem 15, (podobnie jak ipiasty kólek zeba¬ tych 17\ pierwszego szeregu, podczas gdy pifa,sty kól zebatych innych tarcz moga sie luzno obracac na tym wale 15. U wszyst¬ kich t^rcz, z wyjatkiem pierwszej Hv na piascie kólka 17b jest osadzone kólko czolo¬ we 195, zazebiajace sie stale z kolem zeba¬ tym 20, mogacym swobodnie sie obracac na nieruchomym wale 21, którego przedluzona piasta siega pod kolo zebate 'sasiedniej tar¬ czy liczbowej 1U i zakonczone kólkiem ze¬ batym 22. Przy jednorazowym obrocie tarcz H1 — 1U^ z kólkiem 22x — 22± opo¬ rek 23 (fig. 1) styka, sie stale, obracajac je wprzód o jeden zab. W opisanym (urzadze¬ niu kazda poszczególna tarcza liczaca 1U re¬ jestruje tez podczas wspólpracy sasiednich tarcz.Rejestrujace kólka zebate 112 i ll?t sa osadzone na wskaznikowych tarczach liczbowych 122 i 12s, które na swym wien¬ cu sa zaopatrzone w cyfry od zera do dzie¬ wieciu osadzone obrotowo na osce 25, pod¬ czas gdy wskaznikowa tarcza liczbowa 12 jest polaczona na stale z oska 25, podwie¬ szona na dzwigniach 48 i i9. Oporek 27 (fig. 4) ogranicza obrót wskaznikowych tarcz liczbowych i przeciwdziala dzialaniu sprezyn spiralnych 26, osadzonych we- wnatrz, przy czym oporek ten jest zamo¬ cowany na stronie wewnetrznej wienca tar¬ czy liczbowej w polozeniu miedzy zerem a dziewiatka i wspólpracuje z nieruchomym ramieniem 28, osadzonym na wale 29. Dzie¬ ki dzialaniu sprezyn 26 tarcze liczbowe 121 — 12s opieraja sie swymi oporkami 27 o ramie 28 (fig. 3 i 4). Wskazania tarcz licz¬ bowych 12i — 12s uwidocznione sa poprzez okienko 30 i odczytywane od strony sprze¬ dawcy (fig. 2). Aby równoczesnie i kupu¬ jacy mógl je sprawdzic, sa umieszczone na przeciwnym koncu walu 25 kontrolne tar¬ cze liczbowe Sl1 — 313 w postaci tancz wiencowych o takiej samej srednicy, co wskaznikowe tarcze liczbowe 121 — 12s.Kontrolne tarcze liczbowe 311 — 313 sa równiez zaopatrzone na powierzchni ze¬ wnetrznej wienca w cyfry od zera do dzie¬ wieciu. Poniewaz jednak wskazania kon¬ trolnych tarcz liczbowych po stronie kupu¬ jacego maja byc odczytywane poprzez okienko 32, wobec tego liczby na nich mu¬ sza byc odwrócone w stosunku do liczb tarcz liczbowych 12\ — 12d (fig. 1). Jest rzecza oczywista, ze przy tym ruch tarcz kontrolnych 31 musi byc zwiazany 0 ruchem przynaleznych tarcz wskaznikowych 12, co osiaga sie za pomoca polaczenia piast tarcz liczbowych wspólnie pracujacych, np. za. po¬ moca rurek, osadzonych wfspólasiowo wzgle¬ dem walu 25. Jak wynika z fig. 3, tarcze liczbowe 12si31s laczy rurka 32, tarcze licz¬ bowe 122 i 322 — rurka 33 i wreszcie tar¬ cze liczbowe 121 i 31 x — bezposrednio wal 25.Rejestrowanie otrzymanej kwoty od¬ bywa sie w ten sposób, ze odpowiednie tar¬ cze rejestrujace 1 obraca sie palcem o ilosc otworów 3, odpowiadajacych liczbie reje¬ strowanej w danym rzedzie. Z powyzszego wynika, ze równoczesnie na tarczach licz¬ bowych wskaznikowych 121 — 123 wzgle¬ dnie na kontrolnych tarczach liczbowych 311 — 313, jak równiez na tarczach licza- — 3 —cych 1U1 — 1U5 nastepuje zgodne rejestro¬ wanie. Na tarczach 12 i 31 jest ono tym¬ czasowe, gdyz nastepuje zatrzymanie tarcz rejestrujacych 1 przez krazki ryglujace 7, wchodzace we wreby zewnetrznego uzebie¬ nia U tarcz rejestrujacych 1, podczas gdy kwoty, zarejestrowane na urzadzeniu li¬ czacym, dolicza sie do wartosci rejestracji poprzedniej.Po przeprowadzeniu rejestracji w urza¬ dzeniu wedlug niniejszego wynalazku jako dalszy zabieg nastepuje nacisniecie guzika SU, powodujace otwarcie szuflady 33, przy czym sprezyny 35, znajdujace sie w tyle szuflady, wysuwaja ja z kasy po uprzed¬ nim odryglowaniu. Zaryglowanie osiagia, sie za pomoca czopa 36, wystajacego z bocznej sciany szuflady i opierajacego sie o wystep 37 preta 38, przytrzymywanego w swym najwyzszym polozeniu za pomoca sprezyny 39. Przy opuszczaniu preta 38 wystep 37, wystajacy z boku przeskakuje czop, umoz¬ liwiajac w ten sposób wysuniecie szufla¬ dy. Otwarcie to zabezpiecza równoczesnie w sposób niezawodny w nastawionym poloze¬ niu tarcze rejestrujace, tarcze wskazniko¬ we polaczone z nimi oraz tarcze liczace przed niedozwolona manipulacja, zwlaszcza przed obracaniem wstecz mechanizmu licza¬ cego. Osiaga sie to za pomoca osadzonej na osce Ul jednoramiennej dzwigni UO, o- pierajacej sie o tylna sciane szuflady pod cisnieniem sprezyny spiralnej U2, osadzo¬ nej na osce Ul (fig. 6 i 7). Przy wysuwa¬ niu sie szuflady sprezyna U2 za pomoca dzwigni UO obraca oske Ul, wskutek czego jej trzpienie U3 podpieraja silnie lewe ra¬ mie dzwigni 8, ustalajac w ten sposób dzwignie 8 w ich polozeniu rygluja¬ cym.Jak juz wspomniano, rejestrowanie me¬ chanizmu liczacego jest trwale, jednak dla nastepnej rejestracji otrzymanej kwes¬ ty tarcze liczbowe 12x — 123 nalezy spro¬ wadzac do polozenia zerowego. Zadanie to spelniaja plaskie sprezyny spiralne 26, u- mieszczone w tarczach liczbowych 121 — 12^, ipo uprzednim usunieciu zebów kólek 11 z polozenia zazebiania sie z zewnetrz¬ nym uzebieniem 10 tarcz rejestrujacych 1 (fig. 2 i 4). Usuniecie to nastepuje przez zamkniecie szuflady dzieki temu, ze skosne sciecie bocznej scianki UU szuflady podsu¬ wa sie pod krazek U5, przymocowany u do¬ lu dzwigni U6 przesuwnej w góre. Dzwig¬ nia ta jest przymocowana przegubowo do przesuwnego preta U7, którego górny ko¬ niec jest przegubowo polaczony z dzwignia U8, obracajaca sie okolo walu 29 i pod¬ trzymujaca wraz z dzwignia U9 wal 25 (fig. 3).Krazek U5 po przejsciu sciecia i czysci poziomej scianki szuflady wpada do wgle¬ bienia 50. W tym czasie tarcze liczbowe 12, wykonawszy wymuszony obrót, musza wrócic w polozenie zerowe, po czym ich kólka zebate 11 zazebiaja sie ponownie z zewnetrznym uzebieniem 10 tarcz rejestru¬ jacych 1. Zbyt gwaltownym uderzeniom podczas wlaczania kólek zebatych 11 o uze¬ bienie 10 tarcz 1 zapobiega sie przez za¬ stosowanie tlumika 51, np. powietrznego, wspóldzialajacego z pretem U7.Podnoszenie preta U7 wykorzystuje sie równoczesnie do uruchamiania znanego tasmowego urzadzenia rejestrujacego 5U- Wreszcie otwieranie kasy jest sygnalizo¬ wane za pomoca dzwonka 55, którego mlo¬ tek 56 jest przymocowany do dzwigni 57, przyciaganej do dzwonka sprezyna 58, a która w polozeniu zaryglowanym przy¬ trzymuja wspóldzialajace ze soba zapadki 59 i 60, z których druga, zaopatrzona w sprezyne, moze sie wychylac okolo krazka 61. Uruchomienia dzwonka dokonywa po¬ laczony z szuflada mlotek 62, uderzajacy przy otwieraniu o dolne ramie zapadki 60, dzieki czemu nastepuje uderzenie o dzwo¬ nek.Opisana konstrukcje nalezy uwazac je¬ dynie jako przyklad wykonania wynalaz¬ ku. — 4 — PL