Wynalazek niniejszy dotyczy przyrza¬ du do toczenia wzglednie szlifowania po¬ wierzchni cial obrotowych, zwlaszcza po¬ wierzchni kulistych i innych krzywych po¬ wierzchni, na tokarce. Przyrzady tego ro¬ dzaju .sa znane. Przy pomocy jednak jedne¬ go i tego samego znanego przyrzadu nie mo¬ zna wykonywac kul, powierzchni kulitetych, owalnych walców itd., jak równiez obrób¬ ka nie jest prosta i celowa. Stosowano przy takiej obróbce obsady nozowe, które np. nalezalo umieszczac na miejscu zwyklego suportu po srodku loza tokarki, przy czym nóz tokarski pracowal w poziomym kie¬ runku wahadlowo. Ponadto zarówno do ob¬ róbki zewnetrznej i wewnetrznej przed¬ miotu nalezalo uzywac oddzielnych, zasad¬ niczo rózniacych sie konstrukcyjnie i skom¬ plikowanych przyrzadów, co podnosilo koszty obróbki. Najwazniejsza jednak wa¬ da tych znanych przyrzadów bylo to, ze przy ich pomocy nie mogly byc obrabiane w szczególnosci powierzchnie kuliste, owal¬ ne i inne o najmniejszych rozmiarach, oraz to, iz jednoczesnie z krzywymi po¬ wierzchniami nie mogly byc obrabiane i in¬ ne powierzchnie, np. walcowe, poniewaz nie bylo mozliwe np. ze wzgledów konstruk¬ cyjnych przysuwanie noza tokarskiego bez¬ posrednio do uchwytu tokarki. Poza tym byly stosowane noze tokarskie i obsady no¬ zowe, które podlegaly mniejszym lub wiek¬ szym drganiom i wstrzasom, tak iz dokla¬ dna obróbka byla niemozliwa.Te najwazniejsze wady i braki usuwa przedmiot niniejszego wynalazku i umozli-wia obróbke powierzchni kulistych, owal¬ nych, walcowych i innych, nawet o naj¬ mniejszych rozmiarach przy pomocy tego samecra przyrzadu, zamocowywanego naj¬ lepiej w obsadzie nozowej suportu tokarki i nadajacego sie zarówno do obróbki ze¬ wnetrznej jak i wewnetrznej. Stosuje sie fctfzy tym specjalnie uksztaltowana obsa¬ de nozowa, która, obejmujac obrabiany przedmiot, waha sie w kierunku pionowym w góre i w dól i otrzymuje przesuw przez obracanie kólka pokretnego, umocowane¬ go na walku, osadzonym w oslonie przy¬ rzadu. Ta obsada nozowa jest wymienna, aby w razie potrzeby mozna bylo uskutecz¬ niac obróbke bardziej skomplikowanych lub wydrazonych (wkleslych) powierzchni kulistych, jak np. czasz, jak równiez i cy¬ lindrycznych lub innych. Oprócz tego obsa¬ da nozowa i narzedzie sa mozliwie niewiel¬ kiej dlugosci, azeby wylaczyc drgania i wstrzasy podczas obróbki.Wspomniana wyzej normalna obsada nozowa wedlug fig. 1, 2 i 5 posiada pewne szczególne uksztaltowanie w tym znacze¬ niu, iz odchyla sie ona ukosnie od kierun¬ ku podluznej osi klów tokarki, widzianej z góry; natomiast os obsady nozowej we¬ dlug fig. 8, 9 i 10 przebiega równolegle do osi klów tokarki. Do obróbki wspomnia¬ nych wkleslych powierzchni kulistych i in¬ nych stosuje sie obsade nozowa, zaopatrzo¬ na w dwa wygiecia, aby po pierwsze unik¬ nac stykania sie przedmiotu z nozem to¬ karskim podczas jego ruchu w góre i po wtóre, aby równiez po obróceniu noza o 90° mozliwe bylo przejscie przedmiotu. Taki iksztalt obsady nozowej nie powoduje drgan noza tokarskiego. Inna cecha wynalazku polega na tym, ze z obsada nozowa jest zespolony znany skadinad silnik z tarcza szlifierska do szlifowania przedmiotów. W razie potrzeby przedmiot o krzywej po¬ wierzchni jest wykonywany na przyrza¬ dzie w róznych wielkosciach z kazda osia¬ galna technicznie dokladnoscia i w znacz¬ nie krótszym czasie, niz to bylo mozliwe dotychczas przy obrabianiu za pomoca zna¬ nych nozy ksztaltowych. Przedmiot wyna¬ lazku przedstawiony jest na rysunku jako przyklad wykonania, a mianowicie: fig. 1 przedstawia przyrzad w przekroju podluz¬ nym, fig. 2 — w widoku z góry z czescio¬ wym przekrojem, fig. 3 — przekrój wzdluz linii A — B na fig. 1, fig. 4 — przekrój wzdluz linii C — Z) na fig. 2, fig. 5 — ustawienie przyrzadu na tokarce klo¬ wej, fig. 6 — obróbke powierzchni kuli¬ stej, fig. 7 — obróbke powierzchni elip¬ tycznej, fig. 8 — obsade nozowa, przezna¬ czona glównie do obróbki zewnetrznej, pa¬ trzac na wysokosci klów koziolka wrzecio¬ nowego tokarki, fig. 9 — zacisk obsady no¬ zowej wedlug fig. 8 w widoku z boku, fig. 10 — obsade nozowa wedlug fig. 8 w wi¬ doku z góry, fig. 11 — obsade nozowa, przeznaczona przede wszystkim do wszel¬ kich mozliwych powierzchni wkleslych, w widoku z góry z nozem tokarskim, znajdu¬ jacym sie w polozeniu poczatkowym, a wiec posrodku klów przy wykonywaniu czaszy kulistej, i fig. 12 —ten sam uchwyt nozowy, lecz przekrecony o 90° dokola swej osi w porównaniu z polozeniem, uwidocz¬ nionym na fig. 11.Przyrzad wedlug wynalazku do tocze¬ nia i szlifowania sklada sie z oslony 1, która moze byc przesuwana w prowadnicy 2 o przekroju w ksztalcie jaskólczego ogo¬ na (fig. 2) na lozu 3 w kierunku piono¬ wym przy pomocy wrzeciona -4. Loze 3 jest zaopatrzone w katownik 5, za pomoca któ¬ rego jest zamocowane w suporcie 6 (fig. 5) tokarki, przy czym wystepem 7 loza 3 opiera sie o suport (fig. 3). Przyrzad swo¬ ja osia podluzna I, II (fig. 5) jest skiero¬ wany stale prostopadle do podluznej osi przedmiotu W. Na przodzie oslony przy¬ rzadu jest osadzona glowica 8 uchwytu no¬ zowego, która przy pomocy szyjki 9 jest prowadzona w lozyskach kulkowych 10, 11 (fig. 1).*W prowadnicy pryzmatycznej 12, — 2 —osadzonej na wrzecionie 1U glowicy, jest umieszczona obsada nozowa 13, która przy pomocy tego wrzeciona lk moze byc prze¬ suwana w glowicy za pomoca klucza wtycz¬ kowego i nastawiana wedlug podzialki 15 (fig. 2). Koniec szyjki 9 jest zaopatrzony w kólko zebate 16 o uzebieniu wewnetrz¬ nym, zazebiajace sie z kólkiem zebatym 17, które za pomoca kólka recznego 19, osa¬ dzonego na walku 18, moze byc obracane w celu przechylania glowicy 8 przy wyko¬ naniu powierzchni kulistej lub innej na obracajacym sie wzgledem tej glowicy przedmiocie obrabianym W. Walek 18 (fig. 2) jest osadzony i prowadzony w pokry¬ wie 20 oslony 1 tak, iz mozliwy jest latwy obrót glowicy 8 za pomoca kólka recznego 19. Na szyjce 9 jest poza tym wyfrezowa- ny rowek prowadniczy 22 wzdluz polowy obwodu szyjki (fig. 4), sluzacy do prowa¬ dzenia i ograniczania ruchu glowicy obsa- cly nozowej 8 podczas wykonywania kuli wydrazonej. Ten rowek prowadniczy 22 posiada na koncach wglebienia 23, 24,, slu¬ zace do krancowego nastawiania noza to¬ karskiego przy toczeniu ksztaltu kuli, aby po wykonczeniu kuli lub pólkuli obrabiac przedmiot W dalej np. walcowo. Wglebie¬ nie nastawcze 25 na srodku rowka pro- wadniczego 22 sluzy do szybkiego i do¬ kladnego nastawiania glowicy obsady no¬ zowej 8 w polozeniu zasadniczym. Swo¬ rzen nastawczy 26, umieszczony w oslonie 1 i zaopatrzony w sprezyne dociskowa 27, wchodzi do rowka prowadniczego 22 tak, iz ostrze sworznia 26 przy nastawianiu glowicy obsady nozowej 8 zapada samo¬ czynnie we wglebienie nastawcze, przewi¬ dziane dla danego nastawienia, zabezpie¬ czajac to polozenie. Sworzen nastawczy 26 jest wykonany tak, ze moze byc podnoszo¬ ny i opuszczany za pomoca nakretki na- stawczej 26', umieszczonej w gwincie oslo¬ ny 1. Sworzen nastawczy 26 moze byc na¬ stawiany tak, ze nie dotyka wglebien na- stawczych, sluzy natomiast jako zderzak przy pólobrocie glowicy obsady nozowej 8, gdy jest ustawiony na taka wysokosc, ze moze oprzec sie na koncach rowka prowa¬ dniczego 22. Gdy glowica obsady nozowej 8 ma wykonac calkowity obrót, to sworzen nastawczy 26 z nakretka nastawóza 26* jest wysuniety o tyle, zeby nie dotykal tu¬ lejki 9. Do przytrzymywania nastawionej glowicy obsady nozowej 8 w zadanym po¬ lozeniu sluzy umieszczona w oslonie 1 sru¬ ba nastawcza 28, przy pokrecaniu której dociskana jest plytka dociskowa 29 na szyj¬ ce 9, unieruchomiajaca te szyjke.Gdy np. z przedmiotu W ma byc obto¬ czona kula, to najpierw przyrzad zostaje tak nastawiony, azeby ostrze noza tokar¬ skiego wypadlo dokladnie na osi podluznej przedmiotu W, tj. na wysokosci klów to¬ karki. Aby nastawic dokladnie wysokosc ostrza, glowica obsady nozowej 8 jest prze¬ stawiana wraz z oslona 1 za pomoca wrze¬ ciona i na lozu 3 tak, iz ostrze noza znaj¬ dzie sie na srodku przedmiotu. Przedmiot, któremu nalezy nadac ksztalt kulisty, zo¬ staje najpierw obtoczony z gruba, przy czym przesuw noza tokarskiego odbywa sie za pomoca wrzeciona H az do otrzymania przyblizonej pozadanej srednicy, cq moz¬ na odczytac na nastawionej tarczy podzial- kowej 15 za pomoca oznaczenia 15' (fig. 2). Nastepnie przedmiot juz o ksztalcie ku¬ listym zostaje obtoczony ostatecznie i wy¬ gladzony tak, iz jak widac na fig. 6, laczy go z pozostalym materialem przedmiotu W tylko maly walek, który nastepnie zostaje stoczony lub usuniety w inny sposób.Ostrze noza tokarskiego jest wykonane tak, ze zarówno przy ruchu noza w przód, jak i w tyl wykonywa skrawanie i dlatego nie ma posuwu jalowego.Gdy zachodzi potrzeba wykonania po¬ wierzchni eliptycznej lub innej, to przyrzad wraz z wrzecionem U przesuwa sie piono¬ wo i nastawia sie tylko o tyle, azeby ostrze noza tokarskiego znajdowalo sie pod lub nad linia klów i to o ile wynosi róznica po- — 3 —miedzy najmniejszym i najwiekszym pro¬ mieniem kolowym przekroju elipsoidy (fig. 7).Gdy natomiast potrzeba wytwarzac cze¬ sci o szczególnie skomplikowanych i róz¬ niacych sie miedzy soba powierzchniach zewnetrznych, to normalna obsada nozowa wedlug fig. 1 zostaje zdjeta przez wykre¬ cenie wrzeciona 1U z glowicy obsady nozo¬ wej 8 i zastapiona obsada nozowa wedlug fig. 8, 9, 10.Wszystkie obsady nozowe sa zaopatrzo¬ ne w prostokatny uchwyt V narzedzia, w którym umocowuje sie noze St za pomoca sruby S. Na poczatku obróbki powierzch¬ ni kulistych lub innych krzywych powierz¬ chni nóz tokarski St jest dokladnie nasta¬ wiony na wysokosc linii Sp klów i przesu¬ wany prostopadle do tej linii w góre, przy czym przedmiot W, obracajacy sie w u- chwycie tokarki w kierunku przeciwnym do wskazówek zegara, zostaje obtaczany.Chcac wytwarzac wklesle powierzchnie kuliste, czasze, panwie itd., stosuje sie ob¬ sade nozowa wedlug fig. 11, 12. Na fig. 11 obsada ta jest przedstawiona w widoku z góry, a ostrze noza tokarskiego w tym po¬ lozeniu znajduje sie dokladnie na wyso¬ kosci klów, a wiec na poczatku obróbki.Aby obsada nozowa 13 mogla wchodzic jak najglebiej do przedmiotów i nie stykac sie z nimi, posiada ona wygiecie K', widoczne na fig. 11. Aby wspomniana obsada nozo¬ wa równiez i w kierunku odwróconym o 90°, tj. w kierunku strzalki P (fig. 11) nie dotykala przedmiotu, zastosowane jest je¬ szcze drugie wygiecie K" (fig. 12). Taka konstrukcja posiada jeszcze te zalete, ze mozliwosc drgania noza i obsady nozowej jest zmniejszona do minimum. Ksztalt ob¬ sady nozowej jest zalezny od obrabianego w danej chwili przedmiotu. Aby przedmio¬ ty mogly byc oszlifowane dokladnie, prze¬ widziana jest tarcza szlifierska MS, osa¬ dzona w dodatkowym czworokatnym u- chwycie V, jak zaznaczono linia przery¬ wana na fig. 8, przy czym ta tarcza jest napedzana malym silnikiem elektrycznym.Przyrzady wedlug wynalazku nadaja sie oczywiscie do obróbki wszelkiego do¬ wolnego tworzywa. Czesci konstrukcyjne w ramach wynalazku moga sie równiez róznic od czesci, przedstawionych na ry¬ sunku. Przyrzad moze byc np. wykonany tak, iz nóz tokarski i urzadzenie szlifier¬ skie pracuja w plaszczyznie poziomej.Równiez i noze moga byc umieszczone zu¬ pelnie dowolnie. PL