Wynalazek niniejszy dotyczy elektrycz¬ nych obwodów drgan, przeznaczonych do odbierania lub do nadawania drgan szyb- kozmiennych. Znane jest w takich obwo¬ dach drgan wytwarzanie wiekszego tlu- mieinia drgan poza obrebem przepuszcza¬ nia w ten sposób, ze dobiera sie ksztalt krzywych rezonansowych obwodów drgan taki, aby obok minimów znajdowaly sie maksima. Próbowano przede wszystkim osiagnac taka krzywa rezonansowa przez wytwarzanie minimów z obwodów zaporo¬ wych, utworzonych z równolegle polaczo¬ nych pojemnosci i indukcyjnosci.Zjiane uklady obwodów drgan posiada¬ ja jednak rózne niedogodnosci, mianowicie szkodliwe zwiekszenie tlumienia- w zakre¬ sie zadanego pasma czestotliwosci, zmniej¬ szenie czynnej energii, brak ostrosci stro¬ jenia poza zadanym pasmem czestotliwosci rezonansowej i znaczna, zmiennosc szeroko¬ sci pasma przepuszczanego przy zmianie czestotliwosci.Wedlug wynalazku osiaga sie znacznie zwiekszone tlumienie drgan poza obrebem przepuszczania pr^y stosunkowo malym tlumieniu obwodu, przy czym minima krzy¬ wej rezonansowej wytwarza sie za pomo¬ ca dodatkowych opornosci urojonych.Wierzcholek zostaje wtedy utworzony nie przez sam obwód równolegly, lecz przez re¬ zonans pradowy tego obwodu z dodatko¬ wa opornoscia urojona, która moze byc utworzona z kilku pojemnosci lub kilku in-dukcyjnosci, przy czym bocznikujaca do¬ datkowa opornosc urojona ulatwia odpro¬ wadzanie drgan szkodliwych, jesli miedzy zaciskami doprowadzajacymi, jak równiez miedzy zaciskami odprowadzajacymi po¬ wstaje uklad szeregowy, utworzony z ob¬ wodu równoleglego i jednej z opornosci urojonych dzielnika napiecia, zaboczniko- wany druga dodatkowa opornoscia urojo¬ na.Przez zastosowanie dodatkowej oporno¬ sci urojonej nastepuje wprawdzie dzielenie napiecia, a tym samym pewne oslabienie napiecia czynnego. Jednakze przy jednako¬ wej czestotliwosci, odpowiadajacej wierz¬ cholkom, nastepuje znaczniejsze zmniejsze¬ nie sumy opornosci urojonych, przez któ¬ re odplywaja drgania szkodliwe, znajduja¬ ce sie poza pasmem przepuszczania, wsku¬ tek czego osiaga sie dostrzegalne polepsze¬ nie dzialania obwodu wedlug wynalazku w porównaniu z obwodem zwyklym. Gdy równolegle wlaczona dodatkowa opornosc stanowi pojemnosc, powinna ona wedlug wynalazku byc wieksza od pojemnosci mie¬ dzy anoda i katoda normalnych lamp wzmacniajacych, najlepiej wieksza niz 9 cm (10 [X|x F.).Przy wytwarzaniu minimów krzywej rezonansowej obwodu drgan za pomoca do¬ datkowych opornosci urojonych mozna osiagnac zwiekszone tlumienie drgan na ze¬ wnatrz pasma przepuszczania przy stosun¬ kowo mniejszym oslabieniu najpiecia czyn¬ nego w ten sposób, ze dodatkowo zastoso¬ wane opornosci posiadaja charakter induk¬ cyjny. Najtrudniej usuwalne niskie drga¬ nia szkodliwe sa najskuteczniej odprowa¬ dzane wlasnie za pomoca dodatkowych in- dukcyjnosci • Na fig. 1 — 5 uwidoczniono rózne po¬ stacie krzywych rezonansowych, przy czym na osiach odcietych odlozono czestotliwo¬ sci /, a na osiach rzednych — napiecia U, na fiig. 6 — 10 izas — przyklady obwodów wedlug wynalazku.Na fig. 1 uwidoczniono krzywa rezo¬ nansowa zwyklego obwodu drgan w zna¬ nym ukladzie, a na fig. 2 — niesyme¬ tryczna krzywa rezonansowa obwodu drgan wedlug wynalazku. Krzywa ta posiada ma¬ ksimum w punkcie B i minimum w punkcie A, lezacym w poblizu punktu B. Krzywa rezonansowa wedlug fig. 3 stanowi odbi¬ cie lustrzane krzywej wedlug fig. 2. Obie te krzywe, przylozone do siebie, dadza wy¬ padkowa krzywa rezonansowa wedlug fig. 4, w której po obu stronach punktu B przy¬ pada przynajmniej po jednym minimum (A1 i A2). Jezeli dwa obwody drgan, po¬ siadajace takie niesymetryczne wzgledem siebie krzywe rezonansowe, beda sprzezo¬ ne ze soba tak, aby utworzyly filtr pasmo¬ wy, wówczas ksiztalt krzywej rezonansowej takiego filtru bedzie odpowiadal w przybli¬ zeniu ksztaltowi krzywej wedlug fig. 5.W ukladach polaczen, uwidocznionych na fig. 6 — 10, literami + A i — A ozna¬ czono odpowiednio dodatnie i ujemne bie¬ guny baterii anodowej, przy czym biegun — A jest dolaczony jednoczesnie do dodat¬ niego bieguna baterii siatkowej, której biegun ujemny oznaczono litera — G.Na fig. 6 przedstawiono odbiornik z ob¬ wodami wedlug wynalazku. Napiecie szyb¬ kozmienne, wystepujace miedzy antena 1 a uziemieniem 2, jest doprowadzane po¬ przez kondensator 3 do obwodu drgan, zlo¬ zonego z kondensatora 5, cewki U oraz z pojemnosciowego dzielnika napiecia 6, 7, przy czym napiecie szybkozmienne jest do¬ prowadzane do tego obwodu jako spadek najpiecia na kondensatorze 6 dzielnika na¬ piecia. Napiecie z anteny mozna byloby do¬ prowadzac równiez (ewentualnie z pomin nieciem kondensatora 3) za posrednictwem tylko czesci kondensatora 6, gdyby kon¬ densator ten byl kondensatorem dzielonym.Napiecie szybkozmienne jest pobierane z obwodu drgan z tego samego kondensato¬ ra 6 dzielnika napiecia 6, 7. To napiecie uzyteczne jest doprowadzane do siatki lam- — 2 —py wzmacniajacej 9 poprzez kondensator 8.Wzmocnione napiecie szybkozmienne, od¬ prowadzane z opornika wyjsciowego 10 lampy 9, jest kierowane poprzez kondensa¬ tor 11 do obwodu drgan 12, 18, zlozonego z kondensatora 18 i cewki 12. Napiecie szylbkozmienne, powstajace na zaciskach tego obwodu drgan 12, 13, jest doprowa¬ dzane nastepnie poprzez kondensator 14 do lampy 15. Napiecie szybkozmienne, wzmoc¬ nione w lampie 15, jest odprowadzane z opornika wyjsciowego 16 poprzez konden¬ sator i7 do obwodu drgan zlozonego z cew¬ ki 18, kondensatora 19 oraz pojemnoscio¬ wego dzielnika napiecia 20, 21, przy czym napiecie jest doprowadzane do obwodu za posrednictwem kondensatora 20, a odpro¬ wadzane za posrednictwem kondensatora 21 dzielnika 20, 21. Lampa 23 prostuje i wzmacnia to napiecie tak, iz w sluchawce 24 odtwarzane sa dzwieki malej czestotli¬ wosci. Opornosci pojemnosciowe 6, 7 po¬ woduja pojawienie sie minimum krzywej rezonansowej obwodu drgan 4, 5, lezacego np. po stronie mniejszych czestotliwosci wierzcholka tej krzywej (odpowiednia krzywa wedlug fig. 2), opornosci zas po¬ jemnosciowe 20, 21 powoduja pojawienie sie minimum krzywej rezonansowej obwo¬ du 18, 19, polozonego po stronie wiekszych czestotliwosci wierzcholka tej krzywej (od¬ powiednia krzywa wedlug fig. 3).Rózne rozmieszczenia minimów wzgle¬ dem wierzcholka krzywych rezonansowych uzyskano dzieki temu, ze w obwodzie drgan 4, 5, 6, 7 tworzy sie obwód 4, 5, 7, posia¬ dajacy antyrezonans (rezonans napiec), a w obwodzie 18, 19, 20, 21 — obwód 18, 19, posiadajacy rezonans pradów. W obu przy¬ padkach wierzcholek jest spowodowany su¬ marycznym dzialaniem równoleglego ob¬ wodu strojonego 4, 5, 6, 7 lub 18, 19, 20, 21. Przy tego rodzaju sposobie laczenia ja¬ ko obwód wejsciowy nadaje sie szczególnie dobrze obwód drgan 4, 5, 6, 7, gdyz w ob¬ wodzie tym napiecie jest doprowadzane i odprowadzane za posrednictwem tej samej opornosci pojemnosciowej 6 dzifelnika na¬ piecia 6, 7, dzieki czemu powstajacy pnzy tym rezonans szeregowy (napiec) podlega mniejszemu tlumieniu niz rezonans równo¬ legly (pradów).Nalezy zaznaczyc, ze obwody drgan, utworzone odpowiednio z równoleglych in- dukcyjnosci i pojemnosci 4, 5 lub 18, 19, sa doprowadzane przy pomocy dodatko¬ wych opornosci pojemnosciowych 6, 7 lub 20, 21 do rezonansu przy czestotliwosci rózniacej sie od wlasnej czestotliwosci re¬ zonansowej obwodu 4, 5 lub 18, 19. Jak wynika z krzywych wedlug fig. 2 i 3, rzed¬ ne wszystkich punktów krzywej rezonan¬ sowej, lezacych z jednej strony wierzchol¬ ka, sa wieksze od rzednych z drugiej stro¬ ny. Jak wynika z powyzszego, poszczegól¬ ne krzywe rezonansowe obwodów drgan powinny przecinac sie ze soba w zakresie krzywej, w którym rzedne sa wieksze. Od¬ nosnie wielkosci pojemnosciowych dzielni¬ ków napiecia stwierdzono, ze najlepiej jest, aby pojemnosci kondensatorów dzielnika róznily sie od siebife najwyzej o 500 cm.Najlepiej jest, aby stosunek pojemnosci kondensatora dzielnika, za posrednictwem którego odbywa sie doprowadzanie i od¬ prowadzanie energii, do pojemnosci drugie¬ go kondensatora dzielnika byl mozliwie maly. Natomiast w przypadku zastosowa¬ nia jednego kondensatora do doprowadza¬ nia, a drugiego do odprowadzania energii wartosc pojemnosci jednego z tych kon¬ densatorów nie powinna przekraczac dzie¬ sieciokrotnej pojemnosci drugiego konden¬ satora, przy czym w tym ostatnim przy¬ padku najwieksza wydajnosc uzyskuje sie przy mniej wiecej równych pojemnosciach obu kondensatorów. Oczywiscie, ze nalezy uwzglednic pojemnosci lamp i inne pojem¬ nosci, lezace równolegle do pojemnosci kondensatorów dzielnika. Obwód drgan 12, 13 umieszczono w stopniu o najmniejszym tlumieniu, w niniejszym przypadku miedzy — 3 —obydwoma obwodami drgan 4, 5, 6, 7 i 18, 19, 20, 21, których krzywe rezonansowe sa niesymetryczne, a to w celu wyrównania wierzcholka krzywej wzmocnienia odbior- nika. W celu otrzymania w calym zakresie strojenia jednakowej szerokosci pasma przepuszczanego przez obwody drgan, kon¬ densatory 7, 20 i 21 sa sprzezone mecha¬ nicznie z kondensatorami strojeniowymi 5, 13 i 19, przy czym dzieki temu sprzeze¬ niu mechanicznemu pojemnosci kondensa¬ torów 20, 21 sa zmieniane w takim samym stosunku jak pojemnosc kondensatora 19, czyli bedzie utrzymywana w przyblizeniu stala szerokosc przepuszczanego pasma. Ze wzgledu na latwiejsza konstrukcje tylko kondensator 7 dzielnika napiecia 6, 7 jest uruchomiany jednoczesnie z kondensato¬ rem strojeniowym 5. W celu uzyskania zu¬ pelnego wyrównania, zmiany pojemnosci kondensatora 7 odbywaja sie wolniej niz zmiany pojemnosci kondensatora stroje¬ niowego 5, W ukladzie polaczen, przedstawionym na fig. 7, odpowiednie elementy obwodu wejsciowego 4t 5, 6, 7 oznaczono tymi sa¬ mymi cyframi. Obwód ten jest polaczony bezposrednio poprzez kondensator 8 z ob¬ wodem drgan 18, 19, 20, 21, którego krzy¬ wa rezonansowa jest niesymetryczna i sta¬ nowi lustrzane odbiciejkrzywej rezonanso¬ wej obwodti wejsciowego. Obwód 18, 19, 20, 21 jest polaczony poprzez kondensator 22 z lampar 9, polaczona poprzez konden¬ sator 11 ze zwyklym obwodem drgan 12, 13, za którym nastepuje stopien malej cze¬ stotliwosci 23, 24- W tym ukladzie pola¬ czen oba obwody drgan 4, 5, 6, 7 i 18, 19, 20, 21, posiadajace krzywe rezonansowe niesymetryczne i stanowiace lustrzane od¬ bicie wzgledem siebie, sa sprzezone ze so¬ ba tworzac filtr pasmowy, za którym znaj¬ duje sie dodatkowy zwykly obwód drgan 12, 13.W ukladzie polaczen wedlug fig. 8 lam¬ pa 31 jest lampa wzmacniajaca posredniej czestotliwosci odbiornika z przemiana cze¬ stotliwosci. Lampa ta dziala na zwykly ob¬ wód drgan 33, 31*. Obwód ten spelnia role anodowego obwodu zaporowego. Napiecie szybkozmienne, powstajace na zaciskach tego obwodu, jest przenoszone poprzez kondensator 35 na kondensator 38 dzielni¬ ka napiecia 38, 39, bocznikujacego obwód drgan 36, 37. Spadek napiecia szybko- zmiennego, powstajacy na kondensatorze 39, oddzialywa na siatke 40 lampy 41, w której przewód anodowy wlaczono zwykly obwód drgan 42, 43. Spadek napiecia sizyb- kozmiennego, powstajacy na zaciskach te¬ go obwodu anodowego, jest doprowadzany poprzez kondensator .4-4 do obwodu drgan 45, 46, 47, 48. Spadek napiecia powstajacy na kondensatorze 47 dzielnika napiecia 47, 48 jest skierowany na siatke 49 lampy 23, prostujacej drgania wielkiej czestotliwosci i wzmacniajacej jednoczesnie drgania ma¬ lej czestotliwosci, odtwarzane w sluchaw¬ ce 24. W tym ukladzie polaczen w jednym stopniu jest obwód drgan 36, 37, 38, 39, którego krzywa rezonansowa jest niesyme¬ tryczna, oraz zwykly obwód drgan 33, 34 o symetrycznej krzywej rezonansowej. Po¬ niewaz obwód drgan 33, 34 lezy w obwo¬ dzie anodowym lampy 31, przeto lampa ta pracuje ze zwiekszona wydajnoscia. To sa¬ mo dotyczy równiez obwodu drgan 42, 43, lezacego w obwodzie anodowym lampy 41.W ukladzie (polaczen wedlug fig. 9 od¬ powiednie elementy obwodu wejsciowego oznaczono tymi samymi cyframi, jak w ukladach wedlug fig. 6 i 7. Doprowadza¬ nie i odprowadzanie napiec odbywa sie przy pomocy opornosci indukcyjnej 54 in¬ dukcyjnego dzielnika napiecia 54, 55, bocz¬ nikujacego obwód drgan 52, 53. Napiecie pobierane z tego dzielnika jest doprowa¬ dzane przez kondensator 56 do lampy 23, która prostuje to napiecie oraz wzmacnia jednoczesnie drgania wyprostowane, od¬ twarzane nastepnie w sluchawce 24. W ukladzie tym strojenie odbywa sie przez — 4 —zmienianie indukcyjnosci cewek 4 i 52 ob¬ wodów drgan 4, 5, 6, 7 i 52, 53, 5U, 55.Dzieki temu uzyskuje sie liniowa w przy¬ blizeniu zaleznosc od czestotliwosci zmia¬ ny odstepu miedzy minimum a wierzchol¬ kiem krzywej rezonansu. W dzielniku na¬ piecia 6, 7 przewaza reakcja pojemnoscio¬ wa, a w dzielniku 54, 55 indukcyjna. Dzie¬ ki temu wspomniana wyzej zaleznosc li¬ niowa jednego obwodu przebiega w od¬ wrotnym kierunku do przebiegu liniowej zaleznosci drugiego obwodu, przez co praktycznie znosza sie ze soba obie te za¬ leznosci, czyli szerokosc wypadkowej krzy¬ wej rezonansowej pozostaje stala. Prócz tego osiaga sie jeszcze te korzysc, ze zmie¬ niajac tylko rodzaj dzielnika napiecia uzy¬ skuje sie lustrzane odbicie niesymetrycz¬ nych krzywych rezonansowych poszczegól¬ nych obwodów drgan przy zachowaniu te¬ go samego sposobu polaczen i pobierania napiecia.W ukladzie polaczen wedlug fig. 10 za¬ stosowano te same oznaczenia, jak w ukla¬ dzie wedlug fig. 9. Róznica miedzy tymi ukladami polega na tym, ze dzielnik napie¬ cia 6', 7' obwodu drgajacego 4, 5, 6', 7' posiada równiez charakter indukcyjny, a obwód drgan 52, 53, 54, 55 nie jest stro¬ jony za pomoca cewki 52, lecz za pomoca kondensatora 53. Poza tym napiecie jest doprowadzane i pobierane z obwodu drgan 4, 5, 6', 7* nie poprzez te sama opornosc indukcyjna 6* dzielnika napiecia 6', 7', lecz poprzez rózne skladowe dzielnika, a mia¬ nowicie napiecie jest doprowadzane po¬ przez opornosc indukcyjna 6', pobierane zas jest z opornosci indukcyjnej 7'. Nale¬ zy zaznaczyc, ze w tym ukladzie, tak jak w ukladzie polaczen wedlug fig. 9, uzysku¬ je sie prawie te sama -szerokosc krzywej rezonansowej w calym zakresie strojenia. PL