Wydano 16 kwietnia 1941 URZAD PATENTOWY w WARSZAWIE OPIS PATENTOWY Nr 29687 -M. 47 6, 5 Aktiebolaget Patrix, Maimo Podatne sprzeglo ''.glnaiono 15 marca 11)39 Idzirlono 'IM marca 1941 Pi*rwaz«natwo: 19 marca 1938 dla zaatrz. 1—3, 5-7 (Francja) Wynalazek' niniejszy dotyczy sprzegla do przenoszenia momentów obrotowych miedzy dwoma przyleglymi koncami wa¬ lów lub podobnych narzadów, skladajace¬ go sie z dwóch czesci, z których kazda osa¬ dzona jest sztywno na jednym koncu wa¬ lu, przy czym te czesci sa ze soba podatnie polaczone, azeby pozwolic na ruchy wzgle¬ dne we wszystkich kierunkach miedzy sprzezonymi walami i usunac lub zmniej¬ szyc szkodliwe dzialania, wywolane ude¬ rzeniami i wstrzasami, jak równiez nie- równoleglym lub ukosnym polozeniem wa¬ lów wzgledem siebie.W tego rodzaju sprzeglach do walów próbowano juz dawniej stosowac gumy dla podatnego polaczenia dwóch czesci sprze¬ gla, umieszczonych na dwóch koncach wa¬ lów. W znanej postaci wykonania stosuje sie pierscien gumowy, którego zewnetrzna cylindryczna powierzchnia jest polaczona przy pomocy wulkanizacji z pierscieniem, umocowanym na jednej czesci sprzegla, podczas gdy druga czesc sprzegla Jest w podobny sposób polaczona z wewnetrzna cylindryczna powierzchnia pierscienia gu¬ mowego. Wszystkie ruchy wzgledne mie¬ dzy sprzezonymi walami wytwarzaja przy tym natezenia scinajace miedzy wewnetrz¬ nymi i zewnetrznymi czesciami pierscienia gumowego, które to natezenia rozkladaja sie w masie gumowej na natezenia na cis-nienie oraz natezenia na ciagnienie. Gu¬ ma dobrze znosi natezenia na cisnienie, na- tomiast jest stosunkowo czula na nateze¬ nia, wywolywane przez ciagnienie. Tluma¬ czy to sie tym, ze przy poddawaniu gumy ciagnieniu nieznaczne pekniecia na po¬ wierzchni gumy wykazuja daznosc do po¬ glebiania sie i zmniejszania wskutek tego jej odpornosci. Oprócz tego wyrób podat¬ nych sprzegiel tego typu jest bardzo drogi i skomplikowany, poniewaz gume nalezy wulkanizowac na czesciach metalowych, a wymiana gumy jest z tych samych powo¬ dów równiez klopotliwa i kosztowna. .Na¬ stepnie natezenia scinajace w gumie, przy- wulkanizowanej trwale na czesciach meta¬ lowych, moga latwo wywolac miejscowe odlaczanie sie gumy-ud tych czeSci meta¬ lowych, która wskutek tarcia sie o czesc metalowa ulega nastepnie szybko zniszcze¬ niu.Próbowano równiez zaopatrywac jedna czesc sprzegla w tarcze/wpuszczona w pierscien gumowy, który przy pomocy wulkanizacji jest umocowany w rowku o odpowiednim ksztalcie w drugiej czesci sprzegla. Jasne jest, ze urzadzenie to oprócz zmniejszenia mozliwosci ruchu miedzy czesciami sprzegla nie usuwa powyzszych niedogodnosci.Inny znany typ podatnych sprzegiel jest zaopatrzony w plyty gumowe, które na obydwóch koncach sa przytrzymywane w jednej czesci sprzegla i pomiedzy swo¬ bodnymi czesciami srodkowymi chwytaja kly na drugiej czesci sprzegla. Kly te po¬ siadaja dostateczny luz miedzy plytami gu¬ mowymi* tak ze umozliwiaja zarówno pro¬ mieniowy, jak i osiowy ruch miedzy kla¬ mi i plytami gumowymi. Gdy waly nie sa dokladnie prostoosiowe lub tworza ze so¬ ba pewien kat, kly ocieraja sie o plyty gu¬ mowe i niszcza je szybko przez porysowa¬ nie.Nastepnie znane jest stosowanie tar¬ czy, w która sa wpuszczone cylindryczne klocki gumowe o równoosiowych otworach, przy czym w otwory te wchodza czopy, osadzone Yia przemian na jednej i ha dru¬ giej czesci sprzegla. W tego rodzaju urza¬ dzeniu natezenia na ciagnienie w masie gumowej nie sa zupelnie usuniete, przy czym powazna wada tego rodzaju sprze¬ giel jest zle wykorzystanie masy gumowej pod wzgledem iodatnego przenoszenia mo¬ mentów obrotowych miedzy sprzezonymi walami.W mysl wynalazku w sprzegle z nie¬ ruchomo osadzonymi na koncach walów i podatnie.ze soba polaczonymi guma czes¬ ciami sprzeglowymi guma ta posiada po¬ stac kilku gietkich klocków gumowych, najkorzystniej o okraglym przekroju po¬ przecznym, rozmieszczonych dokola osi sprzegla, osadzonych osobno swymi konca¬ mi w znajdujacych sie naprzeciwko siebie oprawach w poszczególnych tarczach sprze¬ gla i utrzymywanych przez nie w stanie scisnietym. W urzadzeniu tym guma jest bardzo dobrze wyzyskana dla zamierzone¬ go celu i jest w wysokim stopniu lub prak¬ tycznie biorac calkowicie zabezpieczona przed natezeniami na ciagnienie i tarcie o metal, tak ze guma wytrzymuje przez dluzszy czas, a sprzeglo posiada prosta i ta¬ nia budowe, umozliwiajaca wymiane cze¬ sci gumowych i latwy do nich dostep.Szczególniej korzystne jest stosowanie sprzegla, w którym gietkie klocki gumo¬ we, laczace ze soba podatnie czesci sprze¬ gla, sa promieniowo ustawione w stosun¬ ku do osi sprzegla. Poniewaz w tej posta¬ ci wykonania obsady wewnetrznych kon¬ ców promieniowo ustawionych klocków gu¬ mowych sa umieszczone na obwodzie tarczy sprzegla lub podobnej czesci, jak równiez obsady zewnetrznych konców klocków gu¬ mowych sa umieszczone po stronie, zwróco¬ nej ku osi sprzegla, w dajacych sie odej¬ mowac czesciach obwodowych na tarczy lub tej podobnej, tworzacej druga czesc sprzegla, przeto klocki gumowe daja sie ^ 2 —latwo wyjmowac, celem sprawdzania lub wymiany, oraz latwo wkladac bez koniecz¬ nosci przesuwania lub zmiany wzajemne¬ go polozenia odnosnych sprzegnietych wa¬ lów lub maszyn.Na rysunkach uwidoczniono kilka przy¬ kladów wykonania sprzegla wedlug wyna¬ lazku z wiencem obwodowych klocków gu¬ mowych.Fig. 1 i 2 przedstawiaja przekrój przez os sprzegla wzglednie sprzeglo w widoku bocznymw czesciowym przekroju; fig. 3 i 4 -_ IsprzegJo w przekroju osiowym wzgle¬ dnie poprzecznym o innej postaci wykona¬ nia z dwoma szeregami klocków gumo¬ wych, umieszczonych równolegle do osi sprzeglu; fig. 5 — schemat trzeciej po¬ staci wykonania sprzegla w przekroju osiowym o dwóch wspólsrodkowych wien¬ cach klocków gumowych, a fig. 6, 7 i 8 — schematy odmiennie wykonanych sprze¬ giel Wedlug wynalazku w przekroju osio¬ wym.W przedstawionej na fig. 1 i 2 posta¬ ci wykonania tarcza /, tworzaca jedna czesc sprzegla, zaopatrzona jest na swym cylindrycznym obwodzie.«-' w wyciecia J z plaskim dnem. Tarcza •, tworzaca druga czesc sprzegla, posiada cylindryczny ob¬ wód 6 o promieniu nieco wiekszym od pro¬ mienia obwodu 2 tarczy 1 sprzegla. Obie tarcze 1 i 5 sprzegla osadza sie nierucho¬ mo na koncach sprzeganych walów w ten sposób, ze miedzy nimi powstaje odstep // dostateczny do zapewnienia elastycznego wspóldzialania miedzy czesciami sprzegla.Na cylindrycznym obwodzie 6 tarczy £ sprzegla sa umocowane dajace sie zdejmo¬ wac czesci obwodowe 7, które wystaja nad cylindrycznym obwodem 2 tarczy / sprze¬ gla. Czesci obwodowe 7 sa osadzone w po¬ przecznych rowkach 8 na obwodzie 6 i umocowane wkretami 9. Liczba czesci ob¬ wodowych 7 jest równa liczbie wyciec 3.Tak samo po stronie zwróconej ku 03i sprzegla w czesciach obwodowych 7, wy¬ stajacych nad obwodem 29 znajduja afe wyciecia ta. W tych wycieciach 3 i 10 umieszczone sa gumowe klocki .A z krótki¬ mi stozkowymi koncami, a tarcia posiada oddzielna czesc obwodowa dla kazdego klocka. Wymiary powyzej opisanych tarcz i dlugosc klocków sa tak obliczone, ze kloc¬ ki te przez przysrubowanie wkretami •'' ulegaja takiemu osiowemu naciskowi, ze rozszerzaja sie i tkwia nieruchomo swymi koncami w wycieciach równiez i przy naj¬ wiekszych ich natezeniach w masie gumo¬ wej w czasie pracy. Klocki sa ciensze w srodku niz na brzegach i w stanie odpre¬ zonym sa tak silnie wklesle od dolu i od góry, ze ten wklesly przekrój zachowuja przy osiowym scisnieciu io zestawieniu sprzegla. W ten sposób unika sie wszelkie¬ go natezenia na ciagnienie w masie gumo¬ wej, jak równiez wszelkich ruchów, wywo¬ lujacych tarcie miedzy guma i metalowy¬ mi czesciami sprzegla. Odpowiednio do wielkosci przenoszonych przez sprzeglo momentów mozna dowolnie zmieniac jego wymiary, jak np. odleglosc od osi obrotu do klocków, ich srednice, ilosc itd. Mozna np. na cylindrycznej powierzchni 2 umies¬ cic dwa lub kilka wienców klocków gumo¬ wych obok siebie, zapewniajacych wieksza sztywnosc sprzegla i umozliwiajacych prze¬ noszenie wiekszych momentów obrotowych.W przedstawionej na fig. 1 i 2 postaci wy¬ konania czesci obwodowe 7 klocków sa na zewnatrz tak zaokraglone, ze tworza razem dostatecznie gladki i ciagly obwód, bez ko¬ niecznosci stosowania osobnej okladziny ochronnej.Wyzej opisane klocki gumowe posiada¬ ja ze wzgledu na swa sprezystosc wieksza podatnosc w kierunku prostopadlym do ich osi niz w swym kierunku osiowym. Róz¬ nice te mozna odpowiednio do kierunku wystepujacych miedzy czesciami sprzegla ruchów w ten sposób wykorzystac, ze osie klocków gumowych umieszcza sie równole¬ gle lub prostopadle do osi obrotu. Ruchywzgledne miedzy czesciami sprzegla w kie¬ runku osiowym powstaja wlasciwie wie- dy, fdy sprzezone waJy nie sa dokladnie wyrównane, to znaczy tworza ze soba pe¬ wien kat. Natomiast przesuniecie promie¬ niowe nastepuje wtedy, gdy osie sa rów¬ nolegle, lecz nieco wzgledem niebie prze¬ stawione, to znaczy wykazuja pewien od¬ step. W pierwszym przypadku ruchy osio¬ we sa najkorzystniej przejmowane przez klocki o promieniowo skierowanych osiach wedlug wyzej opisanej postaci wykonania wynalazku.Celem przejmowania ruchu, skierowa¬ nego zasadniczo promieniowo, klocki gu¬ mowe mog«j byc tak umieszczone, aby ich osie byly równolegle do osi obrotu sprze¬ gla. Taka ]ostac wykonania uwidocznio¬ no na fig. :V i 4. W tej postaci wykonania jedna czesc 12 sprzegla jest zaopatrzona w promieniowo wystajacy kolnierz 1-tf, po¬ siadajacy z obydwóch stron wyciecia /}» w których sa osadzone konce klocków gu¬ mowych 15. Kolnierz W i umieszczone po obu jego stronach klocki gumowe 15 sa zawarto miedzy dwiema pierscieniowymi czesciami lii i /~, któ^e zbiegaja sie w wierzcholku 18 % tworzac oslone. Kazda z czesci //; i 17 oslony jest zaopatrzona po stronb wewnetrznej w wyciecia ///, które, gdy sprzeglo znajduje sie w stanie zlozo¬ nym, znajduja sie naprzeciwko wyciec /l i w których sa osadzone zewnetrzne kon* ce klocków gumowych 15. Aby przy skla¬ daniu sprzegla klocki gumowe 15 mozna bylo scisnac przez sciagniecie czesci 16 i 17, zastosowano pewna ilosc sworzni 201 rozmieszczonych w równych wzgledem sie¬ bie odstepach dokola osi sprzegla, przecho¬ dzacych na wylot przez obie czesci 16 i 17 i zaopatrzonych w nasrubki 20a. Kolnierz 1S jest zaopatrzony w duze otwory 21 na sworznie 209 które sluza równoczesnie do dociskania za pomoca nasrubków 20b jed¬ nej czesci 16 oslony do kolnierza 23, wy¬ konanego na piascie 22 sprzegla.Obydwie wylej opisane odmiany sprze¬ gla, z których jedna jest zaopatrzona w klocki gumowe o osiach promieniowo skie¬ rowanych, a druga — w klocki gumowe o osiach skierowanych osiowo, moga sluzyc jako odmiany zasadnicze dla najrozmait¬ szych konstrukcji sprzegiel, które stosow¬ nie do wymagan, stawianych w rozmai¬ tych przypadkach, moga posiadac wieksza lub mniejsza elastycznosc i sluzyc do prze¬ noszenia wiekszych lub mniejszych mo¬ mentów. Do przenoszenia wiekszych mo¬ mentów mozna umiescic obok siebie dwa lub kilka wienców klocków gumowych, jak uwidoczniono na fig. 1 i 2. Fig. 5 — 8 po¬ daja schematy kilku ukladów klocków w sprzegle.Fig. S przedstawia postac wykonania, w której klocki sa umieszczone promienio- wo.-w dwóch ws|ólsrodko\yych wiencach 21* i 25 miedzy cylindrami 26 i 27 sprzegla.Fig. 6, 7 i 8 podaja schematy rozmaitych odmian, w których w mysl wynalazku miedzy osadzonymi na koncach walów tar¬ czami 2(1 i ir1 sprzegla a tarczami 28 sa osadzone elastyczne klocki gumowe 2U w dwóch lub kilku wiencach, tak ze klocki w kazdym wiencu pracuja równolegle do sie¬ bie, a poszczególne wience pracuja badz szeregowo, badz równolegle przy przeno¬ szeniu momentów obrotowych miedzy sprzezonymi walami. PL