Pierwszenstwo: 21 lutego 1936 r. (Stany Zjednoczone. Ameryki).Najdluzszy czas trwania patentu do 27 lipca 1953 r.W patencie nr 26965 jest opisany zbior¬ nik gajzpiwy z rozciagana i skladana po¬ wloka w postaci harmonii, w którym do budowy powloki stosuje sie faliste piers¬ cienie blaszane, przylegajaice do isieibile na przemian krawedziami wewnetrznymi i zewnetrznymi. Poza tym w tym patencie wskazano mozliwosc wykonania zbiornika, którego wierzch posiadalby mniejsza po¬ wierzchnie, niz dmo, tak iz ksztalt zbiorni¬ ka po napelnieniu gazem odpowiadalby ksztaltowi stozka scietego. Takiego wyko- nania zbiornika dotyczy wlasnie niniejszy wynalazek. Przede wszystkim wedjlug wy¬ nalazku kat nachylenia powloki i ksztalt zwoju jest tak dobrany, aby wówczas, gdy zbiornik jest zlozony calkowicie, zwoje powloki lezaly na dnie zbiornika w prze¬ strzeni pierscieniowej pomiedzy obwodo¬ wa linia przymocowania powloki do dna zbiornika i obwodem wierzchu zbiornika, lezacego na dnie zbiornika. W ten sposób martwa objetosc zlozonego zbiornika, wy¬ pelniona jeszcze gazem, jest zmniejszoma do objetosci mozliwie najmniejszej, dzie¬ ki czemu zapobiega siie niebezpieczenstwu wypadków, mozliwych w przypadku za¬ stosowania znanych zbiorników wskutekobecnosci przestrzeni martwych, wypel¬ nionych gazem. Poza tym ciezar zbiornika po opróznieniu i zlozeniu rozklada sie równomiernie na powierzchnie podstawy zbiornika, wobec czego dno zbiornika jest stosunkowo malo obciazone, a tym samym i fundament moze byc lzejszy.W polaczeniu z ta zaleta istnieje moz¬ liwosc budowania zbiornika bez zastoso¬ wania stosunkowo wysokich rusztowan.Wedlug wynalazku poszczególne odcinki pierscieniowe powloki laczy sie kolejno ze soba i wreszcie laczy ,sie je z wierzchem zbiornika, przy czym wszystkie te czesci w czasie budowy leza na dnie zbiornika lub na niskich wspornikach tuz ponad dnem.Poza tym wynalazek dotyczy zastoso¬ wania narzadów wzmacniajacych na zwo¬ jach powloki, które stanowia 'kratownice na podobienstwo szkieletu, pokrywajaca caly zbiornik i dostosowywujaca sie do wszystkich ruchów powloki, zapobiegajac niepozadanym znieksztalceniom zarówno poszczególnych zwojów, jak i calego (zbior¬ nika. W tym celu narzady wzmacniajace w ksztalcie pretów, umieszczone na zwo¬ jach w kierunku promieniowym, posiadaja na swych koncach przegubowe kablaki, opierajace sie na blasze powloki w odpowie¬ dnich miejiscach. W pewnych przypadkach narzady wzmacniajace moga byc polacizo- ne przegubowo ze zwojami powloki.Na rysunku przedstawiono skladany zbiornik gazowy w wykonaniu wedlug wy¬ nalazku.Fig. 1 przedstawia schematycznie w przekroju pionowym lewa polowe zbiorni¬ ka gazowego w stanie rozciagnietym, fig. 2 — przekrój pionowy tegoz zbiornika w stanie zlozonym, tak iz zwoje powloki i wierzch zbiornika leza na dnie zbiornika, fi|g. 3 —w wiekszej podzialee przekrój czesci rozciagnietej powloki izbiornika w poblizu dna, fig. 4 — tenze przekrój zlo¬ zonego zbiornika, wreszcie fig. 5 — iszcize- gól styku pomiedzy narzadem wzmacnia¬ jacym a powloka.Zbiornik gazowy sklada sie z dna 10 (fig. 1), umieszczonego na fundamencie 11, z powloki 12, która stanowi stozkowa scianke boczna zbiornika, oraz z wierzchu 13 zbiornika. Powierzchnia dna zbiornika gajzowego posiada stosunkowo znacznite wieksza srednice, niz wierzch, tak iz po¬ wloka przebiega od dna zbiornika ku jego górze rwizdluz linii, nachylonej wzgledem pionowej osi srodkowej, dzieki czemu zbiornik w stanie napelnionym jest podo¬ bny do stozka scietego lub scietego ostro¬ slupa wielobocznego. Zarys powloki moze posiadac ksztalt nieco wypukly, jak to przedstawiono na rysunku.Powloka 12 jest zamocowana na ob¬ wodzie wierzchu 13 zbiornika w miejscu li, a do dna 10 zbiornika — w miilejscu 15 (fig. 3 i 4) za pomoca scianki 16, szczel¬ nie polaczonej z dnem. Dno zbiornika mo¬ ze byc wykonane z betonu nie przepuszcza¬ jacego gazu lub moze byc pokryte blacha, lub tez wykonane w jakikolwiek inny od¬ powiedni sposób.Powloka zbiornika sklada sie z szere¬ gu zwojów 20 (fig. 1), wykonanych fali¬ sto z materialu sprezynujacego i pojdatme- go, aby mogla ona rozszerzac sie na podo¬ bienstwo harmonii. Wazna jest rzecza, ze¬ by powloka zbiornika calkowicie opróznio¬ nego lezala na dnie zbiornika, a zwoje u- kladaly sie kolejno obok siebie w ksztalcie lusek. Wierzch zbiornika znajduje sie przy tym na srodkowej czesci dna, a zwoje po¬ wloki zajmuja pierscieniowa przestrzen po¬ miedzy miejscem 15 przymocowania po¬ wloki do dna zbiornika i obwodem mifejsca 1U przymocowania powloki do wierzchu zbiornika. W celu umozliwienia tego kat nachylenia powloki powinien byc okreslo¬ ny tak, zeby pomiedzy wierzchem zbiorni¬ ka i miejscem polaczenia powloki z dnem pozostala przestrzen, wystarczajaca na po¬ mieszczenie zlozonych zwojów bez wybrzu- — 2 —szania lub zalamania powloki, a tztatem równijez i ksztalt zwojów musi byc odpo¬ wiednio do tego dostosowany.Zwoje scianki bocznej sa tej glebo¬ kosci i dlugosci, iz material powloki nie jest poddawany nadmiernym naprezeniipm.Najlepiej jest, gdy poszczególne czesci powloki sa wykonane tak, zeby mate¬ rial powloki nie byl poddawany napreze¬ niom zginajacym, gdy zbiornik jest napel¬ niony gazem do polowy, a wiec gdy po¬ szczególne zwoje isa rozciagniete mniej wiecej do polowy. Material poddawany jest naprezeniom stosunkowo najwiecej wtedy, gdy zbiornik jest calkowicie napel¬ niony lub calkowicie oprózniony. Prócz tego w takim wykonaniu zbiornika osiaga sie te zalete, ze powloka jego stosunków/O latwo poddaje sie rozciaganiu lub sklada¬ niu, a wiec wystarczaja male róznice cis¬ nien gazu do spowodowania ruchu po¬ wloki.Zwoje 20 moga miec rózne wielkosci i ksztalty. Najlepiej jest, gdy kazdy zwój sklada sie z mniej lub wiecej prostych cze¬ sci 21 i 2la (fig. 3), z wewnetrznej zgie¬ tej czesci 22 oraz zewnetrznej wygietej czesci 23. W kierunku obwodu zwoje mjoga miec zarys wieloboczny lub tez ksztalt ko¬ la.Zbiornik gazowy jest wzmocniony i usztywniony za pomoca kratownicy szkie¬ letowej, która musi byc tak wykonana, aby nie przeszkadzala swobodnym ruchom powloki. Wszystkie czesci kratownicy mo¬ ga znajdowac sie na zewnetrznej stronie zbiornika gazowego lub tez czesci te mo¬ ga znajdowac isie czesciowo z zewnatrz, a czesciowo wewnatrz zbiornika. W przed¬ stawionej na rysunku postaci wykonania oslone wzmacniajaca kratownicy stanowia prety 2U i 25 (fig. 3 i 4), zamocowane na zewnetrznej .stronie powloki, oraz iblacha 26 i pret 27, umieszczone wewnatrz po¬ wloki. Kazda para pretów 24 i 25 jest za¬ mocowana zwróconymi do siebie koncami w poblizu srodka kazdego ziwoju przez spawanie lub nitowanie. Najlepiej jest, gdy kazda blacha 26 jest umieszczona pod zlozonymi razem koncami pretów 24 i 25 i jest równiez polaczona z blachami przez spawanie lub nitowanie. Przedzial 2Ua po¬ miedzy koncami pretów ma na celu umo¬ zliwienie calkowitego zlozenia zwojów.Prety 2U i 25 moga byc polaczone w pret pojedynczy, przy czym w pewnych przy¬ padkach blacha 26 jest zbedna.Na zewnetrznym koncu kazdego preta 2U jest zamocowany za pomoca przegubu 28 kablak 29, obejmujacy zewnetrzny luk 28 powloki. Swobodny koniec kablaka 29 w miejscu 30 jest splaszczony i opiera siie na blasze 26 powloki w tym miejscu, gdzie znajduje sie równiez splaszczony koniec 31 preta 27, polozonego na wewnetrznej stro¬ nie krótszej czesci 21a kazdego zwoju. W ten sposób sily moga byc przenoszone z preta 27 na kablak 29 i odwrotnie.Pret 27 jest zampicowany za pomoca poziomego czopa 32 na katowniku 33, któ¬ ry jest przymocowany do powloki zbiorni¬ ka. W ten sposób pret moze dostosowywac sie do zmian lukowej linii czesci 2la po¬ wloki.Wewnetrzny koniec preta 25 jest zao¬ patrzony w przegub 37 wspornika 36, któ¬ rego splaszczony koniec 35 przylega do po¬ wloki mniej wiecej w tym miejscu, gdzie znajduje sie splaszczony koniec 3U preta 27. Równiez i w tym przypadku umozlir wione jest przenoszenie sil z jednego zwo¬ ju na drugi zwój powloki. Wspornik 36 usztywnia luk 22, tak iz uniemozliwila za^ lamanie go pod dzialaniem cisnienia gazu lub podczas skladania powloki. Kablak 29 chroni w podobny sposób luk 23 porzed nadmiernym rozciaganiem.W celu unikniecia tarcia konców 30 na blasze powloki i zapewnienia utrzymania kablaka 29 i wspornika 36 jednoczesnie w ich prawidlowym polozeniu, znajduja sie na ich koncach trzpienie 38 (fig. 5), — 3 —których lby 89 sa przymocowane do blachy powloki przez spawanie lub w inny spo¬ sób. Ciensza czesc hO trzpienia 88 wcho¬ dzi do rozszerzonego otworu UOa, znajdu¬ jacego sie na koncu kablaka 29 wspornika 86, tak iz czesciowo jest umozliwiany ruch trzpieni 88.Prety 2A, 25 i 27 moga posiadac dowol¬ ny przekrój poprzeczny, np. o ksztalcie ka¬ towym, ceowym, teowym, plaskim lub po¬ dobnym.Linia zygzakowa, przebiegajaca wydluz powloki, utworzona za pomoca narzadów usztywniajacych. 2U, 25 i 27, powtarza isie mniej wiecej w odstepach od 1 do 1,5 m.W wiekszych zbiornikach narzady te mo¬ ga byc polaczone za pomoca poziomo przy¬ legajacych narzadów wzmacniajacych, np. pretów Ul, przymocowanych do ha¬ ków 29. Podobne narzady laczace moga byc równiez zastosowane do pozostalych pretów.Kratownica narzadów wzmacniajacych stanowi usztywnienie zbiornika gazowe¬ go, tak iz zbiornik moze wytrzymywac stosunkowo pewne parcie wfiatiru. Prócz tego blacha zwojów powloki opiera sie na narzadach usztywniajacych, które unie¬ mozliwiaja nadmierne wygiecie blachy.Narzady usztywniajace moga równiez stanpwic podpore czesci ciezaru obciaze¬ nia, sluzacego do wywolywania w zbiorni¬ ku potrzebnego cisnienia gazu. W przy¬ kladzie wykonania zbiornika kloce beto¬ nowe Jf2 i U8 isa umocowane na pretach 2U i pod pretami 25, do których sa przy¬ mocowane za pomoca palaków UU. Kloce betonowe moga byc zastapione ciezarami zelaznymi.Najlepiej jest, gdy kloce, znajdujace sie pod pretami 25, sa tak wykonane, iz przy zbiorniku zlozonym opieraja sie one na dnie 10 zbiornika, podpierajac zwoje powloki Wierzch 18 zbiornika jest wykonany z blachy i przymocowany szczelnie do po¬ wloki. Obciazenie wierzchu moze stanowic warstwa betonu lub tez moze skladac sie z poszczególnych ciezarów. Niekiedy jest mozliwe umieszczenie calego obciazenia na wierzchu zbiornika, tak iz ciezary na zwojach powloki sa zbyteczne.Kazdy zwój powloki zbiornika isklada sie z dwóch pierscieniowych odcinków blachy, z których pierwszy zaczyna sie w miejscu U9 (fig. 3 i 4), a w miejisou 50 lezy pod lub nad drugim odcinkiem, drugi zas odcinek blachy jest zakonczony w miejscu 51, gdzie wystaje ponad nastepny odcinek blachy powloki. Konce niektórych odcinków blachy moga byc odgiete od po¬ wierzchni powloki w celu wykonania kol¬ nierza 52, który stanowi usztywnienie od¬ cinków blachy powloki w kierunku po¬ przecznym. W celu usztywnienia innych czesci zwojów, blachy ich moga byc wy- oblone, jak w miejscach 58. W ten sposób zwieksza sie wytrzymalosc blachy na zgi¬ nanie w kierunku obwodowym.Zbiornik gazowy wedlug niniejszego wynalazku moze byc calkowicie zmonto¬ wany na ziemi bez koniecznosci uzycia wysokich rusztowan. Kolejne odcinki pierscieniowe powloki montuje sie i laczy wówczas, gdy wszystkie czesci spoczywa¬ ja na dnie zbiornika gazowego lub tez znajduja sie na niskich podpórkach tuz nad dnem zbiornika, dzieki czemu montaz jest ulatwiony. Pierwszy czyli zewnetrzny odcinek 55 blachy powloki zostaje przy¬ mocowany do dna zbiornika, a nastepnie Pjrzymocowywa sie do niego drugi odcinek 56, przy czym odcinki 55 i 56 nie sa na- irazone na jakiekolwiek naprezenie ze¬ wnetrzne. Nastepnie zamocowuje sie pre¬ ty 2U, 25 i Ul oraz zaklada sie wzglednie zawtesza sie kloce U2 i U8, przy czym zo¬ staje scisniety zewnetrzny lewy luk 28 blachy, który przyjmuje ksztalt, przed¬ stawiony na fig. 4. Górna czesc odcinka 56 (fig. 3) wraz z lukiem 22 pozostaje stosunkowo niemaprezoina. Wreszcie przy- — 4 —lacza sie odcinek 55' do odcinka 56, a na¬ stepnie naklada sie odcinek 56' i laczy ,sie z odcinkiem 55'. Po umieszczeniu pretów 27 przymocowywa sie kloc U2 do górnej czesci odcinka 55( i kloc U3 dolnej czesci odcinka 56', tak iz zewnetrzny luk 28 te¬ go zwoju zostaje scisniety, podczas gdy tak samo, jak i przed tym, wewnetrzny luk 22 w miejscu 56 jest stosunkowo wol¬ ny od naprezen, dzieki czemu swobodny koniec odcinka 56' wystaje na wewnatrz.Przy dalszym montazu zbiornika kolejne zwoje przyjmuja polozenia, przedstawio¬ ne na fig. 2 i 4, a w koncu przymocowywa sie wewnetrzny zwój powloki do wferzchu zbiornika.Najkorzystniej jest, jezeli naprezenia blachy powloki isa równe zeru wtedy, gdy zbiornik gazowy jest napelniony w przy¬ blizeniu do polowy, a wiec gdy zwoje ,sa rozciagniete mniej wiecej do polowy. Wa¬ runek ten jest spelniony wtedy, gdy pod¬ czas montazu wszystkie czesci odcinków blachy powloki, a zwlaszcza luki 22 i 23, maja taki ksztalt, jaki odpowiada zbior¬ nikowi, rozciagnietemu do polowy. Gdy zbiornik gazowy jest zlozony, to zwoje isa najsilniej wygiete w jedna strone, a gdy zbiornik gazowy jest calkowicie napelnio¬ ny, to sa najwiecej wygiete w druga stro¬ ne wzgledem polozenia normalnego, a wiec sa stosunkowo najwiecej napre¬ zone.W celu unikniecia niedopuszczalnego rozszerzania sie zbiornika gazowego w kierunku jego wysokosci mozna zastoso¬ wac zabezpieczenia np. w postaci pretów 57 i lancuchów 58. Czesci te moga byc za¬ mocowane na jakichkolwiek narzadach wzmacniajacych powloke zbiornika, np. na hakach 29. Zabezpieczenie to moze miec jednoczesnie ksztalt drabinki do wchodze¬ nia na zbiornik.Zawór bezpieczenstwa 59 (fig. 1), u- mieszczony na wierzchu 13 zbiornika, za¬ pobiega zwiekszeniu cisnienia gazu w zbiorniku ponad cisnienie dopuszczal¬ ne.Dzieki duzej sprezystosci zwojów po¬ wloki wystarczaja do napelnienia lub opróznienia zbiornika stosunkowo male róznice cisnien gazu. Gdy do calkowicie zlozonego zbiornika wpuszcza sie gaz, to unosi sie najpierw nieznacznie wierzch 13 zbiornika, nastepnie pod dzialaniem cis¬ nienia gazu pod powloka podnosza sie rów¬ nomiernie wszystkie zwoje powloki. W ten sposób wierzch i powloka sa unoszone ga¬ zem, zawartym w zbiorniku, dzieki czemu gaz poddany jest od razu cisnieniu caJego zbiornika, a gdy zbiornik jest napelniany w dalszym ciagu gazem, cisnienie jego niemal nie wzrasta, poniewaz obciazenie zbiornika pozostaje niezmienione. Dzieki temu, pominawszy nieznaczne róznice sprezystosci zwojów powloki, cisnienie gia^ zu pozostaje prawie stale przy wszelkich warunkach napelnienia zbiornika, przy czym kat nachylenia powloki powinien byc tak okreslony, izby wyrównal w przybli¬ zeniu obciazenie i ciezar powloki z par¬ ciem gazu w góre, wywieranym na po¬ wloke.Przestrzen, zajeta przez zbiornik ga¬ zowy, jest stosunkowo mala dzieki temu, ze w stanie zlozonym zwoje powloki zbior¬ nika leza plasko na ziemi. Przestrzen ta moze byc zmniejszona jeszcze wiecej przez zastosowanie pierscieniowych narzadów 61 (fig. 4), wykonanych z betontu lub po¬ dobnego materialu o takim ksztalcie, zeby wypelniamy soba mozliwie calkowicie prze¬ strzenie 60. Pozostajaca praktycznie zni¬ komo mala .szkodliwa przestrzen moze byc calkowicie usunieta w ten sposób, ze po- nad dnem znajduje sie ciecz, jak to jest znane w budowie (podobnych zbiorników gazowych.Do wykonania powloki moze byc uzy¬ ta przede wszystkim blacha zelazna lub stalowa wzglednie moze byc wykonana równiez z jakichkolwiek innych materia- — 5 —lów, jfck z aluminium, stopów itd., o ile tylko materialy te sa w dostatecznym sto¬ pniu sprezyste i gietkie. PL