Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu i urzadzenia do przenoszenia wykazowych opisów, zlozonych z tekstu liczb na po¬ szczególnych kartach, i sluzy zwlaszcza do ksiegowania, w którym odbywa sie prze¬ noszenie z arkusza ksiegi glównej na luz¬ ne karty kontowe.Celem wynalazku jest np. ksiegowanie w ten sposób, ze przy kazdym zaksiego¬ waniu karta kontowa wstaje mechanicz¬ nie zamknieta sumarycznie, zarówno na stronie „Ma" jak i na stronie „Winien", zas oprócz tego zostaje ona jednoczesnie przygotowana do nastepnej mechanicznej czynnosci ksiegowania tak, iz czynnosc do¬ dawania poprzedzajacej sumy zamykaja¬ cej z nowa dodawana kwota moze odby¬ wac sie od razu.Nowy sposób polega zasadniczo na przestrzeganiu okreslonej kolejnosci uzy¬ cia urzadzen, sluzacych do wykonywania sposobu i wspólpracujacych w okreslony sposób.Urzadzenia te stanowia kilka grup, a mianowicie: a) maszyna do pisania i wybijania dziurek zespolone w jedna calosc lub zlozone z dwóch oddzielnych czesci; b) maszyna powielajaca, pracujaca na zasadzie odbijania pisma odwróco¬ nego;c) urzadzenie badawcze lub czujniko¬ we; d) mechanizmy rachunkowe; e) zespolony mechanizm drukujacy i wybijajacy; f) urzadzenia laczace i przenoszace, które zapewniaja czesciowo bezpo¬ srednio od siebie niezalezne prace wspomnianych urzadzen.Wazna jest przy tym rzecza, zeby otrzymywanie oryginalu z pismem odwró¬ conym odbywalo sie na maszynie do pisa¬ nia, zaopatrzonej w mechanizm do dziur¬ kowania lub polaczonej z takim mechaniz¬ mem. Poza tym jest korzystne, by podlo¬ ze, podtrzymujace oryginal z pismem od¬ wróconym, np. walec drukujacy powiela¬ cza rotacyjnego, moglo byc uzyte jako elektroda przy badaniu dziurkowania li¬ sty zbiorowej.Oprócz tego wazne jest wspóldzialanie z jednej strony urzadzenia czujnikowego z mechanizmem rachunkowym, z drugiej zas strony wspóldzialanie tegoz mechaniz¬ mu ze skombinowanym mechanizmem drukujacym i wybijajacym, co moze od¬ bywac sie na drodze elektrycznej, mecha¬ nicznej lub pneumatycznej. Wszystkie wspomniane wyzej urzadzenia moga byc znane i dowolnego rodzaju, gdyz nie cho¬ dzi tu w takim stopniu o szczególy kon¬ strukcyjne, co o kolejnosc ich zastosowa¬ nia wzglednie rodzaj ich wspólpracy.Na maszynie do pisania sporzadza sie najpierw znanym sposobem liste zbiorowa, która na odwrocie posiada wszystkie wpi¬ sy tekstowe i cyfrowe, wykonane odbijal- nym pismem odwróconym. Jednoczesnie lub bezposrednio po tym w liscie zbioro¬ wej z wpisami i cyframi, najlepiej obok tych wpisów w osobnych lamach i za po¬ moca urzadzenia wybijajacego, nalezacego do maszyny do pisania, wybija sie dziur¬ ki synchroniczne z wypisanymi cyframi, po czym kazda dziurka odpowiada w swym polozeniu jednej z cyfr 1 — 0 tak, iz kaz¬ da liczba zaksiegowana jest utrwalona za¬ równo w cyfrach jak i w dziurkach.Tak wytworzona lista zbiorowa zosta¬ je napieta na beben drukujacy urzadze¬ nia powielajacego, przy pomocy którego tekst i cyfry zostaja odbite w znany spo¬ sób wierszami na karty poszczególne czy¬ li kontowe.Skoro oryginal i karta podlegajaca za¬ drukowaniu znajda sie w polozeniu odbi¬ jania, wówczas zaczyna dzialac urzadzenie czujnikowe. Za pomoca urzadzenia tego zostaja wyczute w dowolnej kolejnosci za¬ równo dziurki listy zbiorowej jak i dziur¬ ki karty kontowej, o ile konto jest juz otwarte, a mianowicie tylko dziurki sumy, otrzymanej z ostatniego ksiegowania. Jed¬ noczesnie nastepuje przenoszenie wyczu¬ tych kwot na mechanizm rachunkowy, zawsze z przestrzeganiem podzialu na Wi¬ nien i Ma, po czym przeniesione kwoty do¬ daje sie. Otrzymane w ten sposób nowe sumy zostaja wówczas jako ostatnia ope¬ racja przeniesione na mechanizm druku¬ jacy i wybijajacy, nalezacy do mechaniz¬ mu rachunkowego, przez który zostaja przeniesione znowu w cyfrach czytelnych i dziurkowaniach synchronicznych na kar¬ ty kontowe.W ten sposób otrzymuje sie karty kon¬ towe, z których moze byc odczytany osta¬ tni stan konta i które sa równoczesnie przygotowane przez odtworzenie dziurko- we dla nastepnej czynnosci ksiegowania.Sposób wyrobu takich kart wedlug wynalazku polega zasadniczo na uzyciu wymienionych wyzej urzadzen w tej ko¬ lejnosci, iz najpierw wytwarza sie liste zbiorowa z tekstem i cyframi, jednocze¬ snie pismem czytelnym i odwróconym, da¬ jacym sie odbijac, jak równiez na liscie tej samej lub pobocznej wykonywa sie dziurkowanie synchroniczne z cyframi, na¬ stepnie zas tekst i cyfry listy zbiorczej zostaja przedrukowane w znany sposób wierszami na poszczególna karte kontowa, — 2 —przy-czym bada sie dziurki danego odbi¬ janego wiersza listy zbiorowej i ostatnie¬ go wpisu karty kontowej. Z kolei przy tym nastepuje przeniesienie wartosci na mechanizm rachunkowy, drukujacy i od¬ bijajacy, przydzielony do urzadzenia od¬ bijajacego. W mechanizmie rachunkowym kwoty zostaja zsumowane i zebrane, po czym przy pomocy tego mechanizmu na¬ stepuje przeniesienie tych sum najpierw na mechanizm drukujacy i odbijajacy, a nastepnie w cyfrach i synchronicznych dziurkach na karty.Urzadzenia, sluzace do wykonywania tego sposobu, wspomniane wyzej, przed¬ stawione sa na zalaczonych rysunkach.Fig. 1 przedstawia schematyczny u- klad czesci i drogi karty kontowej po wyj¬ sciu z urzadzenia powielajacego; fig. 2 — czesciowy widok z przodu maszyny do pi¬ sania z urzadzeniem do dziurkowania, po¬ laczonym z jej dzwigniami cyfrowymi; fig. 3 — widok z góry odpowiadajacy fig. 2; fig. 4 — uklad polaczen do urzadzen wedlug fig. 2 i 3; fig. 5 — schematyczny widok z boku urzadzenia do odbijania i wyczuwania; fig. 6 — czesciowy widok z przodu urzadzenia przedstawionego na fig. 5; fig. 7 — widok pojedynczego urza¬ dzenia czujnikowego; fig. 8 — widok z boku urzadzenia rachunkowego; fig. 9 — czesciowy widok z przodu oraz fig. 10 — czesciowy widok z góry tegoz mechanizmu rachunkowego. Fig. 11 — 14 przedstawia¬ ja mechanizm rachunkowy w róznych po¬ lozeniach roboczych; fig. 15 — czesciowy widok z góry plytki lacznikowej mecha¬ nizmu rachunkowego; fig. 16 — uklad po¬ laczen uradzenia czujnikowego i mecha¬ nizmu rachunkowego; fig. 17 — uklad polaczen mechanizmu wybijajacego, na¬ stawianego przez mechanizm rachunko¬ wy; fig. 18 — widok z boku oraz fig. 19 — widok z góry mechanizmu wybijajace¬ go i drukujacego; fig. 20 — schemat dziurkowania; fig. 21 — 24 — rózne po¬ stacie wykonania plytek wykrójowych do mechanizmu wybijajacego i fig. 25 —-, uklad stempla mechanizmu wybijajacego.W powyzszych przykladach wykonania przenoszenie z jednego urzadzenia na dru-, gie odbywa sie na drodze elektrycznej* Fig. 26 przedstawia odmiane urzadze-? nia w przekroju pionowym, zas fig. 27 -t^ czesciowy widok z przodu, w którym wy¬ czuwanie dziurek listy zbiorowej, jak rów¬ niez poszczególnych kart odbywa sie spo¬ sobem mechanicznym.Fig. 1 przedstawia przyklad wykona¬ nia karty kontowej A, zaopatrzonej w lam 1 do wpisu tekstu ksiegowania, lamy 2 i S do wpisu kwot „Winien" i „Ma" pismem czytelnym i poza tym w lamy | i 5 do wpisu tych samych kwot w postaci syn¬ chronicznych dziurkowan. Na karcie kon¬ towej tej wykonano juz ksiegowanie. Kar¬ ta jest wiec zamknieta sumarycznie dla tego sumowania po stronie „Ma" i „Wi¬ nien" i oprócz tego jest przygotowana za pomoca dziurkowania do nastepnego ksie^ gowania. Gdy karta kontowa swymi lama¬ mi U i 5 przejdzie pod mechanizm czuj¬ nikowy B, wówczas wartosci zostaja prze¬ niesione poprzez przewody elektryczne 6 do mechanizmu rachunkowego C, a mia¬ nowicie na mechanizm rachunkowy 7 strony „Winien" i takiz mechanizm 8 stro¬ ny „Ma". Mechanizm rachunkowy C po¬ woduje, poprzez przewody elektryczne 9, uruchomienie mechanizmu drukujacego D i mechanizmu dziurkujacego E, które z kolei przenosza znowu na taka sama kar¬ te kontowa A, juz zbadana przez mecha¬ nizm czujnikowy B.Urzadzenie piszace (fig. 2 i 3), sluza¬ ce do wykonania listy zbiorowej, moze byc zasadniczo maszyna do pisania dowolnego systemu. W przedstawionych na rysunku przykladach wykonania kazda z dzwigien cyfrowych 1 — 0 (fig. 2) jest polaczona poprzez dzwignie katowa 10 przegubowo z pretem 11, którego drugi koniec jest po- — 3 —laczony równiez przegubowo poprzez dzwignie katowa 12 i pret 13 z trzecia dzwignia katowa H. Kazdy pret 11 posia¬ da wystep 15, który przy uderzeniu kla¬ wisza i spowodowanym tym przesunieciu preta 11 uderza o poprzeczke 16. Po¬ przeczka 1 £ dziala za pomoca ramion nos¬ nych 17 na ramiona 18, zaopatrzone w narzady stykowe 19. Przy kazdym uderze¬ niu narzady kontaktowe na krótko przed dotknieciem walka maszyny do pisania przez odpowiednia cyfrowa dzwignie czcionkowa zamykaja obwóid, za pomoca którego zostaje wzbudzony elektromagnes 20. Ramie Ha dzwigni H przy uderzeniu odpowiedniego klawisza cyfrowego srod¬ kowego uruchomia obrotowa dzwignie ka¬ towa 21, uwidoczniona na fig. 5, która z kolei swym ramieniem 2la sprowadza pret 22 w zasieg rdzenia 28 elektromagne¬ su 20. Wskutek wzbudzenia sie elektroma¬ gnesu 20 uderza popychacz o pret 22, po¬ wodujac w ten sposób wychylenie dzwig¬ ni dziurkujacej 25, osadzonej obrotowo na przegubie 24. Dzwignia dziurkujaca 25 uderza przy tym przebijakiem 26 o prze¬ dluzenie 27a walka 27 maszyny do pisa¬ nia, wykonane w ksztalcie metalowej tu- lei z materialu bardziej miekkiego anize¬ li material przebijaków. Liczba 28 ozna¬ cza prowadzenie dzwigni dziurkujacej 25, wchodzacej w nie swym wystepem 29. Ce¬ lem umozliwienia wytlaczania otworów bez matrycy, przebijak 26 jest wydrazo¬ ny i wspóldziala z trzpieniem 30, wcho¬ dzacym w przebijak po czynnosci wybicia otworu w celu usuniecia wybitych kraz¬ ków papieru. Skoro nacisk na dzwignie cyfrowa ustaje, wówczas wszystkie cze¬ sci powracaja w polozenie wyjsciowe za¬ równo na skutek przerwania obwodu, jak i pod wplywem sprezyn.Lista zbiorowa, przeznaczona do zapi¬ sywania, zostaje ulozona w znany sposób na kalce odbitkowej, której strona barwia¬ ca przylega do odwrotnej strony listy zbiorowej, gdzie przy pisaniu zostaje odbi¬ te pismo odwrócone farba odbitkowa. Jest oczywiste, ze dziurki oznaczajace pisane liczby sa zawsze dokladnie uzgodnione z ty¬ mi liczbami ze wzgledu na bezposrednie sprzegniecie z soba obydwu mechanizmów.Celem uzyskania pózniejszego niezawod¬ nego wyczuwania, nadaje sie dziurkowa¬ niu, w znany sposób, najlepiej ksztalt prostokatny (fig. 20). Nowy jest jednak uklad otworów przebitych tak, iz dziur¬ ki poszczególnych cyfr leza jedna nad dru¬ ga, równoczesnie zas unika sie pomiedzy poszczególnymi dziurkami specjalnych przedzialek. W ten sposób osiaga sie znacz¬ na oszczednosc miejsca, a przy tym dziur¬ kowane kwoty nie traca na wyrazistosci i pewnosci dzialania przy wyczuwaniu.Maszyna powielajaca jest na ogól zna¬ nej postaci. Wedlug fig. 5 maszyna ta po¬ siada beben drukujacy 31, zaopatrzony w matryce z pismem odwróconym. Wazna jest rzecza, by beben ten byl wykonany calkowicie lub czesciowo z materialu prze¬ wodzacego elektrycznosc. Prad jest do¬ prowadzany poprzez przewód 32 do osi 33, stamtad zas, przez przewód 3k na po¬ wierzchnie bebna. Liczba 35 oznacza zw zacz, którego filc zwilzajacy 35a moze byc wprowadzony pod dolny wierzcholek beb¬ na drukujacego, w celu zwilzania karty kontowej, przeznaczonej do zadrukowania na szerokosci wiersza. Przestrzen podle¬ gajaca zadrukowaniu lezy ponad paskiem 36 z miekkiego materialu. Beben druku¬ jacy i pas 36 sa dociskane w znany lub dowolny sposób do siebie tak, iz w miej¬ scu zwilzonym nastepuje odbicie zadane¬ go wiersza.W opisanej ponizej postaci wykonania urzadzenia badawczego i czujnikowego przenoszenie na mechanizm rachunkowy odbywa sie elektrycznie. Na stole 37 urza-' dzenia powielajacego (fig. 5) jest umiesz¬ czony przesuwnie wózek czujnikowy 38, pozostajacy pod wplywem sprezyny ciag- — 4 —nacej 39. Liczba 40 oznacza szyne prze¬ wodzaca lub podobny narzad, pozostajacy pod pradem doprowadzanym przez prze¬ wód ii. Wózek czujnikowy 38 jest zaopa¬ trzony w krazek prowadniczy 42, toczacy sie na krzywiku 43, bebna nastawczego UU, napedzanego za posrednictwem osi 45 z jakiegokolwiek miejsca maszyny.Na fig. 6 u dolu jest przedstawiony schemat z krzywikiem pokazanym na fig. 5. Wycinek a oznacza okres ruchu w przód wózka czujnikowego, b — polozenie spo¬ czynkowe, c okres wyczuwania dziurek listy zbiorowej, d — ponowne polozenie spoczynkowe, e — okres wyczuwania kar¬ ty pojedynczej, / — suw powrotny, w koncu g — znowu polozenie spoczynko¬ we.Wózek 38 (fig. 5) posiada czujniki 46 i 47, wlaczone do zródla pradu poprzez przewody 48. Czujniki 46, 47 sa osadzone obrotowo na osi 49, przy czym czujniki 46 sa przeznaczone do wyczuwania dziur¬ kowania listy zbiorowej, czujniki zas 47 do wyczuwania dziurkowania karty kon¬ towej. Wszystkie czujniki sa pod dziala¬ niem sprezyn, tak iz opieraja sie o liste zbiorowa wzglednie karte kontowa, rów¬ noczesnie zas w miejscach, gdzie sa dziur¬ ki, opieraja sie równiez o sluzace jako plytki stykowe nosniki listy zbiorowej wzglednie karty kontowej, wskutek czego w miejscach tych, gdzie sa dziurki, nasta¬ pi zamkniecie obwodu elektrycznego me¬ chanizmu rachunkowego. Podczas ruchu w przód wózka czujnikowego 38 zostaja zwolnione zaryglowania 50 wzglednie 51 (fig. 7) czujników 46 i 47, za posrednic¬ twem trzpieni zderzakowych 52, wskutek czego czujniki zostaja zwolnione, moga przeto wykonywac swe zadanie.Na fig. 8 — 17 jest przedstawiony me¬ chanizm dodawczy, wykonany w znany sposób, jako licznik o bezposrednim prze¬ laczaniu dziesietnym. Naped licznika od¬ bywa sie za pomoca walka 53, na którym jest osadzone na zewnatrz skrzynki liczni¬ ka kólko zebate, poruszane za pomoca ze¬ batki osadzonej na wózku mechanizmu czujnikowego. Polaczenie takie licznika z mechanizmem czujnikowym jest oznaczone na fig. 6 litera R. Na walku 53 sa luzno osadzone kola zebate 54, których liczba zalezy od wymaganej liczby miejsc dzie¬ sietnych. Do kazdego kólka licznikowego nalezy polaczone z nim kólko zebate za- trzymowe 54, na którym jest umocowany trzpieniek 54b przelaczania dziesietnego.Oprócz tego z kazdym kólkiem zebatym 54 (fig. 9, 10) jest sztywno polaczony wie¬ niec sprzegajacy 55, wspólpracujacy z wiencem sprzegajacym 57 sprzegla 56, osadzonego na walku 53. Tarcza sprze¬ gla 56 jest przesuwna wzdluz klinów 58 (fig. 9) osadzonych na walku 53. Tarcza ta jest przesuwana za posrednictwem ra¬ mienia 60 dzwigni trójramiennej 59, osa¬ dzonej obrotowo na osi 61, która z kolei jest umocowana na listwie 62. Ramie 63 tej dzwigni wspóldziala poprzez sworzen 64 z plaskim pretem 65, zaryglowanym za pomoca kotwiczki 66 elektromagnesu 67 przez wystep 68 (fig. 8 i 10). Ramie 63 wspólpracuje swym wystepem 69 z wyr stepem 70 preta 71, pozostajacego pod wplywem sprezyny ciagnacej 72, polaczo¬ nej z nim przez wystep 73 (fig. 8 i fig. 10). Na trzecim ramieniu 74 dzwigni 59 (fig. 8 i 10) jest osadzony trzpien 75, znajdujacy sie w zasiegu zebatego preta 76, pozostajacego pod wplywem sprezyny i majacego za zadanie wlaczanie za pomo¬ ca trzpieni 75 sprzegla 56, osadzonego na osi 53.Poprzeczki 77 (fig. 8) lacza dwie jed¬ nakowo uksztaltowane plytki 78 w jedna rame przechylna na wale 79. Wal ten jest osadzony w sciankach bocznych 80_ liczni¬ ka, na nim zas jest równiez osadzona ob¬ rotowo dzwignia dwuramienna 81 (fig. 8 i 12) oraz przesuwna wzdluz swego otwo¬ ru zebatka dla przelaczania miejsc dzie- — 5 —sietnych. Jedno ramie 8 U dzwigni 81 jest polaczone ze sprezyna 85, podczas gdy drugie ramie 86 jest zaopatrzone w dwa zeby przelaczajace 87 i 88. Zab 88 posia¬ da zderzak zagiety pod prostym katem (fig. 11 — 14). Zebatka 82 do przelacza¬ nia miejsc dziesietnych jest osadzona prze¬ suwnie w dwóch poprzeczkach 77 i posia¬ da wystep 90 zagiety pod prostym katem, który w czasie ruchu w góre zebatki 82 uderza o dzwignie 95 (fig. 11), która z kolei zwalnia poprzez sprezyne 85 dzwi¬ gnie 81, wracajaca do polozenia poczatko¬ wego. Wystep 91 (fig. 13) sluzy jako za¬ czep obrotowej dzwigni 92, pozostajacej pod dzialaniem sprezyny. Zebatka 82 jest pod dzialaniem sprezyny ciagnacej 93, przytwierdzonej do poprzeczki 77 (fig. 11 — 14). Dzwignia 92, bedaca pod dzia¬ laniem sprezyny, jest osadzona na osi 9J, podtrzymywanej przez przechylne scian¬ ki 78, wykonywujacej wraz z nimi ruch wahadlowy okolo osi 79 (fig. 8). Dzwi¬ gnia 92 wedlug fig. 8 i 13 posiada najle¬ piej ksztalt litery U. Dzwignia 95 (fig. 11) osadzona na osi 96 jest umocowana w sciankach bocznych 80 i posiada wraz z dzwignia 81 wspólna sprezyne 85. Dzwi¬ gnia 95 posiada wystep 97 (fig. 8, 11 i 12), wspóldzialajacy z wystepem 90 ze¬ batki 82. Na swobodnym koncu dzwigni 95 znajduje sie tez zaczep 98 (fig. 8, 11 i 12), sluzacy do chwilowego oparcia zeba 88 dzwigni 81. Obydwie dzwignie katowe 99, z których na fig. 8 jest uwidoczniona tyl¬ ko jedna, sa osadzone obrotowo na osi 100, osadzonej na stale w sciankach bocz¬ nych licznika. Górne ramie tej dzwigni katowej znajduje sie nawprost trzpienia 101, podczas gdy dolne ramiona wszyst¬ kich dzwigien 99 sa polaczone poprzecz¬ ka 102.Poprzeczka 102 opiera sie o jedno ra¬ mie dzwigni 103, osadzonej obrotowo na osi 10U (fig. 8) podtrzymywanej przez jedna scianke boczna 80 licznika, podczas gdy drugie ramie tejze dzwigni opiera sie o trzpien 105, znajdujacy sie na ramie 112, na której sa tez zebatki 106 przesuw¬ ne wzdluz swych szczelin 107.Zebatki 106 pozostaja pod wplywem sprezyn ciagnacych 108 i posiadaja na swym jednym koncu sprezysty styk 109 slizgowy po stykach 110 plytki stykowej 111. Sprezysty styk 109 jest przymocowa¬ ny do ramy 112. Zebatki 106 slizgaja sie prócz tego dzieki szczelinom 113 na osi lik, przechodzacej przez rame 112, przy czym os lik jest osadzona w sciankach bocznych licznika. Z obu stron osi 11U sa umocowane dzwignie 115, polaczone z kolei poprzeczka 116. Zebatki 106 opieraja sie o poprzeczke 117 utrzy¬ mujaca je w ich polozeniu zasadniczym.Odnosi sie to samo do poprzeczek 116 w stosunku do preta 82 przelaczania dzie¬ sietnego.Liczba 118 (fig. 10) oznacza listwe, na której sa umocowane narzady prowadni¬ cze 119. Narzady te sluza tylko do zapo¬ biegania bocznemu przesuwaniu kól zeba¬ tych 5U licznika, osadzonych na wale 53, oraz kól zatrzymowych 5ka.Przyklad wykonania urzadzenia dru¬ kujacego i dziurkujacego podany jest na fig. 18 i 19 oraz fig. 20 — 25. Na osi 120 mechanizmu drukujacego (fig. 18 i 19) jest umieszczona dzwignia 121, o ramie¬ niu w ksztalcie wycinka kola, na którego obwodzie znajduja sie czcionki cyfrowe 9 — 0. Os 120 jest osadzona w pionowych szczelinach 122 scianek bocznych 123 me¬ chanizmu drukujacego i przebijajacego.Jedna lub kilka sprezyn 12U podtrzymu¬ je os w jej najwyzszym polozeniu. Dzwig¬ nia 121 zostaje przy pomocy preta 125 nastawiona na zadana cyfre, ponad pod¬ kladem drukujacym 126. Opuszczenie dzwigni 121 na tasme barwiaca, prowa¬ dzona ponad podkladem drukujacym 126, powoduje dzwignia katowa 128 napedza¬ na pretem 127. Tasma barwiaca 129, pro- — 6 —wadzona ponad podkladem 126, sluzy w znany sposób do drukowania cyfr.W mechanizmie przebijajacym, wedlug przedstawionego na rysunku przykladu wykonania, polozono szczególny nacisk na jak najbardziej oszczedne pod wzgledem miejsca umieszczanie mechanizmu dzwi- gien przebijakowyeh. W tym celu dzwig¬ nie te sa osadzone w tej samej poprzecz¬ ce 130 (fig. 18 i 19) tak, iz stykaja sie ze soba bezposrednio, lecz sa przesuniete wzgledem siebie w kierunku pionowym.Dzwignie przebijakowe 131 (fig. 18) za¬ opatrzone np. w parzyste cyfry 2, 4, 6, 8, 0 sa prowadzone w górnej czesci poprzecz¬ ki 130, natomiast dzwignie przebijakowe 132 cyfr nieparzystych 1, 3, 5, 7, 9 sa osa¬ dzone i prowadzone w dolnej czesci po¬ przeczki. Dzieki takiemu osadzeniu prze¬ grody staja sie zbyteczne. Osadzenie prze¬ bijaków opisane powyzej, lacznie ze spe- cjalnym uksztaltowaniem dziurkowania na liscie zbiorowej, posiada jeszcze te za¬ lete, ze wiersze na liscie zbiorowej i kar¬ cie kontowej moga byc niskie, gdyz nie ma przedzialek pomiedzy poszczególnymi dziurkami.Dzwignie przebijakowe 131 osadzone obrotowo na osi 133 sa uruchomiane za pomoca dzwigni 135, pozostajacej pod dzialaniem sprezyny 134. Dzwignia ta jest polaczona pretem 136 z kotwiczka 137 elektromagnesu 138. Przebijaki 132 sa uruchomiane za pomoca dzwigni 141 y osa¬ dzonej obrotowo na osi 139 i podlegajacej dzialaniu sprezyny 140. Dzwignia 141 jest polaczona poprzez pret 142 z kotwiczka 143 drugiego elektromagnesu 144. Kazdy z dwóch pretów 136, 142 posiada na swym koncu hak sprzegajacy 145 wzglednie 146.Skoro elektromagnesy 138 wzglednie 144 zostaja wzbudzone przez plytke stykowa 147 poprzez styki slizgowe 148, wówczas kotwiczki 137 wzglednie 143 obnizaja ha¬ ki sprzegajace 145 preta 136 wzglednie haki 146 preta 142. Zaznacza sie, ze plyt¬ ka stykowa 147 jest polaczona elektrycz¬ nie z plytka stykowa 111 (fig. 8). Przez opuszczenie haków 145, 146 zostaja one sprzegniete, za pomoca pretów 149, z ra¬ ma sprzegajaca 150. Rama ta jest polaczo¬ na z kotwiczka 151 wspólnego elektroma¬ gnesu 152. Gdy elektromagnes zostaje wzbudzony, wówczas przyciaga rame 150, wskutek czego zostaja uruchomione dzwi¬ gnie przebijakowe 131 i 132.Liczba 153 (fig. 19) oznacza mecha¬ nizm przelaczajacy zwyklego rodzaju, który sluzy do bocznego przesuwania me¬ chanizmu przebijajacego w rytmie karet¬ ki maszyny do pisania. Do tego celu slu¬ zy równiez zebatka 154 wzglednie kólko zebate 155, uruchomiane za pomoca me¬ chanizmu przelaczajacego. Liczba 156 oznacza mechanizm regulacyjny znanego lub dowolnego rodzaju, który ma na celu zmniejszanie wstrzasów podczas pracy urzadzenia. Urzadzenie regulacyjne 156 (fig. 19) przeciwdziala stosunkowo silniej sprezynie 156a (fig. 18), która ma na celu ponowne sprowadzanie mechaniz¬ mu drukujacego i dziurkujacego w polo¬ zenie spoczynkowe.Zamiast rozrzadu elektrycznego po¬ szczególnych czesci urzadzenia dziurkuja^ cego mozna stosowac równiez rozrzad me¬ chaniczny ewentualnie równiez pneuma¬ tyczny; jednak rozrzad elektryczny ze wzgledu na prostote konstrukcji i oszczed¬ nosc miejsca jest najkorzystniejszy.W polaczeniu z mechanizmem przebi¬ jajacym moze byc zastosowana matryca 157 (fig. 18), która moze byc wykonana w rozmaity sposób wedlug fig. 21 — 26.Fig. 20 przedstawia pola dziesietne 158 z dziurkowaniem. Rubryka 159 wska¬ zuje schemat podzialu cyfr 9 — 0, które maja byc wybite w polach dziesietnych.Na fig. 21 — 23 liczba 160 oznacza, szcze¬ line odpowiadajaca wysokosci dziesieciu dziurek. Jezyczki 161 i 162 wchodza do tej szczeliny, dzielac ja, tworza w ten — 7 —sposób dziurki matrycy liczb parzystych (fig. 22) i liczb nieparzystych (fig. 23).Fig. 24 przedstawia uklad, w którym dziurki matrycy cyfr parzystych sa prze¬ rwane podzialka 163 w kierunku piono¬ wym, zas w odstepie 16% w kierunku po¬ ziomym znajduja sie dziurki cyfr niepa¬ rzystych, przedzielone od siebie w kierun¬ ku pionowym równiez przedzialka 165.Fig. 25 przedstawia urzadzenie nastawcze 166, 167, 168, sluzace do uruchomienia je¬ zyczków 161, 162 (fig. 21 — 23) lub do przesuwania matryc wedlug fig. 24 i 25 w kierunku strzalek. Przesuw pretów 166, 168 odbywa sie za pomoca wystepu 169 preta 136 za posrednictwem osadzonych obrotowo dzwigien 170, pozostajacych pod wplywem sprezyn 171. Dziurki matryc 1, 3, 5, 7, 9 (fig. 24 i 25), przeznaczone dla liczb nieparzystych w czasie kiedy ma od¬ bywac sie dziurkowanie cyfr parzystych,, zostaja przesuniete tak, iz moga sluzyc równiez jako dziurki matryc dla dziurko¬ wania cyfr parzystych.Licznik dziala w nastepujacy sposób.Wózek mechanizmu czujnikowego (fig. 7) i walek 53 (fig. 16) poruszaja sie rów¬ nomiernie. Gdy dzwignia czujnikowa me- -chanizmu badawczego trafi w pewnym miejscu listy zbiorowej lub pojedynczej karty na dziurkowanie, wówczas przez plytke stykowa 111 i styki slizgowe 109 zostaje zamkniety obwód odpowiednich miejsc liczbowych mechanizmu dodawcze- go. Wskutek tego wzbudzony zostaje elek¬ tromagnes 67 sprzegajacy tak, iz naste¬ puje rozlaczenie odpowiednich kól zeba¬ tych (fig. 10). W polozeniu tym kolo ze¬ bate 5U jest zaryglowane za pomoca pre¬ ta 71. Gdy podczas obrotu walu 53 jedno z kól zebatych 5b przechodzi z dziewiatki na zero (fig. 9), wówczas czesci przela¬ czenia dziesietnego ustawiaja sie w pogo¬ towiu. Skoro walek 53 po wprowadzeniu calej kwoty do mechanizmu rachunkowe¬ go zatrzymuje sie, wówczas mechanizm dziesietny przelaczajacy opuszcza sie do¬ kola walka 79, przy czym nastepuje prze¬ laczanie dziesietne (fig. 9 i 14).Celem skasowania licznika, zostaje ra¬ ma 112 (fig. 8) z zebatkami 106 wychy¬ lona w góre. Wskutek tego zebatki 106 zazebiaja sie z kolami zebatymi 5k- Gdy teraz poprzeczka 117 zostanie usunieta, wówczas zebatki 106, pozostajace pod na¬ ciskiem sprezyny 108, przesuwaja sie, po¬ dazajac za poprzeczka 117 tak dlugo, do¬ póki kazde z kól zebatych 5U nie osiagnie polozenia zerowego, wracajac w ten spo¬ sób do polozenia pierwotnego. Nastepu¬ je to wówczas, gdy trzpieniek przelaczenia dziesietnego 51tb natrafi na zab przelacza¬ jacy 87 ramienia 86 (fig. 12 i 13). Styk slizgowy 109, osadzony na zebatkach 106, zamyka poprzez trzpienie kontaktowe 110 plytki kontaktowej 111 obwody odpowied¬ nich miejsc, utrzymujac w ten sposób sumy, obliczone w liczniku mechanicz¬ nie.W mechanicznym urzadzeniu nastaw- czym licznika wedlug fig. 26 i 27 jest umo¬ cowana w oslonie 172 plytka prowadni- cza 173, na której sa prowadzone plytki 17b. Dla kazdego miejsca przewidziana jest jedna plytka. Plytki 17U sa odciaga¬ ne za pomoca sprezyn (nie przedstawio¬ nych na rysunku) w kierunku strzalki 175. Liczba 176 oznacza poprzeczke przed wszystkimi plytkami 17U, majaca na ce¬ lu sprowadzenie tychze znowu w poloze¬ nie spoczynkowe. Poprzeczka 176 porusza sie wraz z plytkami, posuwajacymi sie w kierunku strzalki 175. W przedstawionym na rysunku przykladzie wykonania plytki 17U znajduja sie w polozeniu spoczynko¬ wym. Na plytkach 17U jest umieszczona zebatka 177, stopnie zderzakowe 178 i 179, wystep 180 oraz zespól czcionek 181. Ko¬ la licznikowe 182 sa wlaczane lub wyla¬ czane przy pomocy zebatek 177. W polo¬ zeniu wlaczonym wchodzi pomiedzy zeby kól licznikowych 182 pret ryglujacy 183. — 8 —Kazde kolo licznikowe 182 posiada jeden kciuk dziesietny 184.W oslonie 172 znajduje sie równiez skrzynka 185 trzpienia czujnikowego ar¬ kusza ksiegi glównej i druga skrzynka 186 trzpienia czujnikowego karty kontowej.Skrzynki te moga byc podnoszone i opu¬ szczane. Ponad skrzynka 186 trzpienia czujnikowego i ponad karta kontowa znaj¬ duje sie poza tym skrzynka 187 trzpienia pomocniczego. Skrzynka stemplowa 188 jest umocowana na oslonie 172. W kazdej z tych skrzynek 185 — 188 Jest przewi¬ dziany rzad trzpieni dla kazdego miejsca dziesietnego. Karta kontowa 189 lezy na stole 190, który moze byc podnoszony i opuszczany w waskich granicach 2 — 3 mm. Na stole znajduje sie matryca dziur¬ kowana 191 i walek dociskowy 192. Be¬ ben 193 podtrzymujacy arkusz ksiegi glównej jest osadzony na walku 194. Pod¬ czas powielania oslona 172 wraz ze wszy¬ stkimi znajdujacymi sie w niej czesciami znajduje sie poza zasiegiem arkuszy ksie¬ gi glównej i karty kontowej, moze ona jednak byc wprowadzona w ich zasieg dla czynnosci dodawania, drukowania i dziur¬ kowania, a mianowicie przez przesuwanie w kierunku strzalki 195 (fig. 27).Dzialanie takiego mechanicznego na¬ stawiania jest nastepujace.Odbijanie z arkusza ksiegi glównej na karte kontowa odbywa sie w znany spo¬ sób przez naciskanie bebna 193 (fig. 26).Skoro tylko beben znajdzie sie znowu w pierwotnym polozeniu, przedstawionym na fig. 26, plytka 174 wraz z czesciami przy¬ mocowanymi do niej zjostaje przesunieta w lewo w kierunku strzalki 195 (fig. 27).Plytki prowadnicze 196 sa wygiete na przednich krawedziach w celu ulatwienia wprowadzania arkusza ksiegi glównej i karty kontowej. Zespól zostaje w swym polozeniu roboczym przytrzymany za po¬ moca srodków zabezpieczajacych znanego rodzaju, po czym skrzynka 186 trzpienia czujnikowego zostaje podniesiona. W miejscach, w których w karcie kontowej 189 znajduja sie dziurki, przechodzi trzpien czujnikowy. Trzpienie, które nie natrafily na dziurke, zostaja zatrzymane przez karte. Znajdujace sie powyzej pod¬ niesionych poprzednio trzpienków trzpien- ki pomocnicze skrzynki 187 zostaja rów¬ niez podniesione i wchodza na tor Tuchu plytki 174- Poprzeczka 176 porusza sie w prawo w kierunku strzalki 175 (fig. 26), przy czym podazaja i plytki 174 dopóki swym wystepem 178 nie trafia na trzpien- ki, wystajace ze skrzynki 187 trzpienków pomocniczych. W tym czasie zostaje wy¬ laczone kolo licznikowe 182, jak przedsta¬ wiono na fig. 26. Skoro poprzeczka 176 znajdzie sie w skrajnym prawym polo¬ zeniu, wówczas licznik zostaje wlaczony, zas poprzeczka 176 przesuwa sie w kie¬ runku przeciwnym, wskutek czego kwota wydziurkowana na karcie kontowej zosta¬ je nastawiona jednym ruchem w liczniku.Skrzynka 186 trzpienia czujnikowego zo¬ staje teraz ponownie opuszczona, a jedno¬ czesnie zostaje równiez opuszczona skrzyn¬ ka 185. Trzpienie skrzynki tej wchodza wówczas, odpowiednio do dziurkowania w ksiedze glównej, na tor stopnia 169. Licz¬ nik zostaje nastepnie wylaczony a po¬ przeczka 176 porusza sie w prawo dopó¬ ki sciana 174 nie trafi swym stopniem zderzakowym 179 na trzpienie czujniko¬ we skrzynki 185 ksiegi glównej. Nastep¬ nie, jak powiedziano wyzej, nastepuje wlaczenie licznika i cofniecie plytek 174 przez poprzeczke 176, wskutek czego rów¬ niez i kwota dziurkowana w arkuszu ksie¬ gi glównej zostaje odtworzona w liczni¬ ku. Skrzynka 185 trzpieni czujnikowych zostaje teraz znowu podniesiona.Do drukowania i dziurkowania sumy, licznik nie jest wlaczony na poczatku czynnosci. Poprzeczka 176 porusza sie jak i przed tym w prawo, plytki 17i podaza¬ ja i obracaja kola licznikowe 182 dopóki — 9 —ich kciuki 18U nie uderza o zapadki dzie¬ sietne 197, oznaczone linia przerywana.Skoro tylko poprzeczka 176 przesunie sie zupelnie w prawo, stól 190 zostaje pod¬ niesiony o 2 — 3 mm. W ten sposób zo¬ staje odbita suma wyznaczona polozeniem plytek 174. Wystepy 180 nie pozwalaja na odchylenie tych przebijaków, które sa potrzebne do wykonania dziurkowania su¬ my. Przebijaki te przebijaja dziurki w karcie kontowej 189. Stól 190 zostaje na¬ stepnie ponownie opuszczony, licznik wy¬ chylony i skasowany, poprzeczka 176 wraz z zespolem sprowadzona do pierwot¬ nego polozenia (fig. 27), po czym zostaje wyjeta gotowa karta kontowa 189.Do wykonywania sposobu nalezy po¬ slugiwac sie najlepiej specjalna kalka ko¬ piowa z podwójna warstwa odbijalna bar¬ wiaca, poza tym stosowane sa specjalnie uksztaltowane listy zbiorowe i karty po¬ jedyncze. Stosowanie kalki barwiacej, której szerokosc odpowiada szerokosci li¬ sty zbiorowej a pokrytej warstwa far¬ by na calej swej szerokosci stwarzaloby niebezpieczenstwo, ze przy wybijaniu o- tworu lepka masa farby powodowalaby przyleganie wybitych czesci papieru do brzegu. Celem unikniecia tego stosuje sie wedlug wynalazku kalke, której szerokosc siega tylko do rubryk przeznaczonych do dziurkowania lub tez przykrywa sie te ru¬ bryki specjalnym arkuszem. Najlepiej jest jednak stosowac kalke majaca pelna sze¬ rokosc listy zbiorowej, posiadajaca jednak na brzegu pasmo wolne od farby. Posiada to te zalete, ze miejsca wybite maja w kazdym razie jeszcze podloze papierowe, które z jednej strony ulatwia przecinanie papieru listy zbiorowej, zas z drugiej stro¬ ny tlumi uderzenie przebijaka. Brzeg wolny od farby mozna uodpornic np. przez nasycenie woskiem lub polakierowa- nie.Najkorzystniej jest jednak przygoto¬ wac arkusz, sluzacy do wykonania listy zbiorowej, w sposób pozwalajacy na umie¬ szczenie otworów w rubrykach. W ten sposób lista zbiorowa moze byc usztyw¬ niona w tych miejscach, tak iz nie tylko jest ulatwione wybijanie, lecz równiez osiaga sie niezawodne wypadanie wybi¬ tych czesci.Dalsza cecha wynalazku polega na tym, ze zarówno arkusze wzglednie karty listy zbiorowej jak równiez karty pojedyncze moga posiadac, oprócz rubryk „Winien" i „Ma" do wpisów cyfrowych, równiez ta¬ kie same rubryki do wpisów dziurkowa¬ nych. Okazalo sie bowiem w praktyce, ze jest korzystniej i bardziej przejrzyscie, jak równiez jest latwiejsze wyczuwanie, jezeli dziurki znajduja sie nie pomiedzy cyframi czytelnymi. Wspomniane rubryki listy zbiorowej i kart poszczególnych wy¬ rózniaja sie dalej tym, ze dla kazdej cyfry 1 — 0 jest przewidziane specjalne pole podzialu dziesietnego, przy czym kazde pole znajduje sie w innym poziomym rze¬ dzie wysokosciowym. Wyposazenie takie list zbiorowych i kart poszczególnych jest bezposrednio zwiazane z konstrukcja me¬ chanizmu do przebijania. Celem tego jest w kazdym razie otrzymywanie tak przej¬ rzystego dziurkowania, zeby przy pewnej warstwie moglo byc czytelne bez innych srodków pomocniczych, przy czym osiaga sie równoczesnie znaczna oszczednosc miej¬ sca.Aby ulatwic i zapewnic prawidlowe wkladanie, zwlaszcza kart pojedynczych, korzystnie jest przewidziec na jednym lub kilku brzegach tych kart dziurki, karby itd., odpowladajace przyrzadom poloze¬ niowym urzadzen sluzacych do wykony¬ wania opisanego wyzej sposobu. PL