Pyl cynkowy, zawierajacy kadm, do¬ tychczas przerabiano w piecach do reduk¬ cji cynku na cynk ubogi w kadm i pyl cyn¬ kowy bogatszy w kadm. Takie wzbogaca¬ nie pylu w kadm prowadzono, az do otrzy¬ mania pylu cynkowego, zawierajacego ty¬ le kadmu, ze oplacala sie jego przeróbka na kadm metaliczny lub sole kadmowe.Przy ponownym ladowaniu pylu cyn¬ kowego, zawierajacego kadm, do mufli de¬ stylacyjnej trzeba zawsze dodawac pewna ilosc wegla jako srodka redukcyjnego.Wprawdzie ilosc dodawanego wegla jest nieco mniejsza miz przy destylacji rudy cynkowej, jednakze jest ona tak znaczna, ze przy dalszym ogrzewaniu kadm meta¬ liczny czesciowo zostaje utleniony na tle¬ nek kadmu zawarta w weglu wilgocia i in¬ nymi skladnikami utleniajacymi. Tlenek kadmu przechodzi do gazów uchodzacych z mufli, z których mozna go uzyskac z po¬ wrotem tylko z trudem i niecalkowicie.Droga posrednia obróbki pylu w mufli w celu wzbogacenia pylu w kadm prócz duzych strat kadmu wymaga duzego zuzy¬ cia materialu, ppalu i pracy. Przy tym tyl¬ ko w najrzadszych przypadkach istnieje mozliwosc odzyskania wiecej niz 60% ka¬ dmu zawartego w rudzie.Unikniecie powyzszych strat kadmuprzy destylacji i skraplaniu jest celem wy¬ nalazku niniejszego. Jesli bowiem uda sie kadm, zawarty w pyle cynkowym lub po¬ dobnym, odzyskac w postaci stopu z cyn¬ kiem, wówczas odzyskanie kadmu zostaje znacznie ulatwione. Na przyklad przez de¬ stylacje w prózni lub destylacje frakcjo¬ nowana i skraplanie mozna przeprowa¬ dzic daleko idace rozdzielenie tego stopu na cynk i kadm wzglednie na cynk ubogi w kadm i kadm ubogi w cynk.Obecnie stwierdzono, ze przez wytapia¬ nie, np. ogrzewanej z zewnatrz mufli ob¬ rotowej, pylu zawierajacego kadm, np. py¬ lu cynkowego, mozna wytworzyc z dobra wydajnoscia ciekly stop kadmu i cynku bez dodatku srodków redukcyjnych. Prócz stppu kadmu i cynku powstaja przy tym tlenkowe pozostalosci, zawierajace kadm.Stop kadmu i cynku przerabia sie przez destylacje na cynk metaliczny i kadm me¬ taliczny wzglednie pyl bogaty w kadm.Produkty bogate w kadm, mogace zawie¬ rac mniej lub wiecej cynku, mozna jako takie w wielu przypadkach stosowac dalej, njp. do wytwarzania stopów lub do wyrobu farb. Z produktów dostatecznie bogatych w kadm mozna, np. na drodze mokrej przez rozpuszczanie ich w kwasach i stra¬ canie kadmu za pomoca pylu zawierajace¬ go kadm, uzyskac czysty kadm metaliczny lub czyste sole kadmu.Przy stosowaniu materialów wyjscio¬ wych ubogich w kadm uzyskuje sie we¬ dlug wynalazku niniejszego w niektórych przypadkach stop kadmu lub pyl kadmu zawierajacy stosunkowo duzo cynku. Te¬ go rodzaju stopy kadmu mozna poddawac nastepnej destylacji, przy której uzyskuje sie cynk metaliczny oraz — zaleznie od warunków skraplania — znacznie boga¬ tszy stop kadmu albo pyl o odpowiedniej zawartosci kadmu.Jesli obrabia sie pyl, otrzymany przy pierwszej (lub nastepnej) destylacji go, na pyl kadmu, co posiada te zalete, ze otrzy¬ muje sie pyl znacznie wzbogacony w kadm, wówczas pyl ten mozna ponownie poddac obróbce sposobem wedlug wynalazku ni¬ niejszego, to jest przetopic go w bebnie ob¬ rotowym lub podobnym, a otrzymany przy tym stop destyluje sie na cynk i kadm me¬ taliczny lub pyl kadmowy. W ten sposób mozna dalej obrabiac tez pyl kadmowy o- trzymany przy drugiej lub dalszej desty¬ lacji. Destylacje pylu mozna tez przepro¬ wadzac tak, aby prócz cynku metalicznego otrzymywac równoczesnie stop kadmu z cynkiem i poza tym pyl kadmowy. Wzbo¬ gacanie pylu w kadm mozna przeprowa¬ dzac dowolnie przez powtarzanie tych pro¬ cesów.Destylacje stopu cynkowego zawiera¬ jacego kadm mozna przeprowadzac np. w urzadzeniu destylacyjnym znanego rodza¬ ju, zaopatrzonym w kilka nastepujacych po sobie skraplaczy. W pierwszym lub w pierwszych skraplaczach zbiera sie cynk ubogi w kadm, w ostatnim zas zbiera sie pyl bogaty w kadm. Albo tez stosuje sie frakcjonowana destylacje wedlug sposobu New Jersey, który polega w zasadzie na tym, ze roztopionym cynkiem spryskuje sie liczne plyty wykonane z weglika krze¬ mu o ksztalcie tac lub wanien, ulozonych np. w rodzaju znanych skraplaczy zwrot¬ nych. Temperatura przy tym odpowiada punktowi wrzenia kadmu w cynku. Urza¬ dzenie jest w dolnej swej czesci ogrzewa¬ ne, podczas gdy jego górna czesc chroni sie jedynie przed strata ciepla. Uwolniony od kadmu cynk zbiera sie w dolnej czesci urzadzenia, natomiast pary kadmu prze¬ prowadza sie do zwyklego skraplacza, w którym kadm osadza sie jako metal lub' pyl, nieznacznie tylko zanieczyszczony cynkiem. W nieogrzewanej czesci urzadze¬ nia panuje taka temperatura, ze równiez i pary cynku osadzaja sie tam, a uwolnio¬ ne przy tym cieplo parowania cynku po¬ woduje [ponowne (Oddestylowywaiiie osa¬ dzonego kadmu. — 2 —Jezeli pyl zawierajacy kadm podda sie dalszemu wzbogaceniu sposobem wedlug wynalazku niniejszego, a wiec, jezeli pyl ten ponownie przetopi sie, wówczas powstaja stop kadmu i cynku oraz pozostalosci o mniej wiecej równej zawartosci kadmu.Ze stopu cynku bogatszego w kadm przez nastepna destylacje uzyskuje isie znów pyl kadmowy lub stop kadmu i cynku o jeszcze wiekszej zawartosci kadmu. Dalsze wzbo¬ gacanie moze nastapic wedlug tego same¬ go sposobu.Po jedno- lub kilkakrotnym przetapia¬ niu i ewentualnie destylowaniu pylu uzy¬ skuje sie stop kadmu lub pyl kadmowy, za¬ wierajacy kadm w ilosci wystarczajacej do gospodarczo uzasadnionego odzyskiwa¬ nia z niego kadmu.Pozostalosci, które otrzymuje sie przy jedno- lub kilkakrotnym przetapianiu py¬ lu cynkowego, zawierajacego kadm, we¬ dlug wynalazku niniejszego, oddziela sie albo poddaje sie je obróbce w piecu do re¬ dukcji cynku lacznie z innym materialem, zawierajacym cynk, o mniej wiecej takiej samej zawartosci kadmu. Otrzymuje sie przy tym cynk ubogi w kadm i pyl bogaty w kadm. Pyl ten bezposrednio po jedno- albo kilkakrotnym przetapianiu, polaczo¬ nym z destylacja, mozna przerabiac na kadm metaliczny. Przy kilkakrotnym prze¬ tapianiu pylu i destylowaniu przetopione¬ go stopu na stop cynku i kadmu, pyl za¬ wierajacy kadm oraz poszczególne tlenko¬ we pozostalosci po poszczególnych proce¬ sach przetapiania, o ile wykazuja one zna¬ czne róznice w zawartosci kadmu, poddaje sie redukcji, najkorzystniej z osobna. Pyl wzbogacony w kadm, który sie przy tym otrzymuje, mozna oczywiscie poddawac przetapianiu lacznie z innym pylem, za¬ wierajacym mniej wiecej taka sama ilosc kadmu i pochodzacym z innego zabiegu postepowania wedlug wynalazku niniej¬ szego.Zuzytkowywanie materialu dostatecz¬ nie wzbogaconego w kadm, np. pylu cyn¬ kowego wzglednie stopu wytopionego z te¬ go pylu, moze nastepowac wedlug znanych sposobów, np. sposobem wedlug patentu nr 26 230, wedlug którego z materialów wyjsciowych, zawierajacych kadm, przez naweglanie wytwarza sie gabke kadmowa, z której przez odwirowywanie usuwa sie glówna ilosc zawartej w niej wody wzgle¬ dnie glówna ilosc roztworu, po czym na wilgotna jeszcze gabke kadmowa dziala sie zasadowym stopem potasowców w celu przetopienia kadmu i utlenienia zawar¬ tych jeszcze w kadmie metali zanieczysz¬ czajacych, które nastepnie, w postaci tlen¬ ków, rozpuszczaja sie w zasadowym sto¬ pie potasowcowym. Pyl wzglednie stop do¬ statecznie bogaty w kadm roztapia sie i przerabia na zólcien kadmowa, np. przez stracanie oczyszczonego roztworu za po¬ moca siarkowodoru lub podobnego odczyn¬ nika.Przyklad I. Pyl cynkowy, zawieraja¬ cy 88% cynku i 4,2% kadmu metaliczne¬ go, przetopiono w bebnie obrotowym i uzy¬ skano przy tym stop zawierajacy 94,5% cynku i 4,5% kadmu.Stop ten poddano destylacji, przy czym otrzymano: 1) cynk, zawierajacy tylko 0,25% ka¬ dmu, 2) stop kadmu z cynkiem, zawieraja¬ cy 26% kadmu i 74% cynku i 3) pyl, zawierajacy 37,5% kadmu i 62,5% cynku.Stop kadmu i cynku, wymieniony pod 2), poddano powtórnie destylacji frakcjo¬ nowanej i otrzymano: 4) stop cynku i kadmu, zawierajacy tylko 0,4% kadmu, 5) stop kadmu z cynkiem, zawierajacy 68% kadmu i 32% cynku, oraz 6) pyl, zawierajacy 69,3% kadmu i 30,7% cynku.Istnieje przy tym mozliwosc powtór¬ nego przetapiania w bebnie obydwóch ro- — 3 —dzajów pylu, wyszczególnionych pod 3) i pod 6), i nastepnie przerabiania otrzyma¬ nego stqpu na kadm metaliczny bezposre¬ dnio lub po powtórnym przedestylowaniu.W wielu przypadkach korzystniej jest rozpuscic stop wymieniony pod 5) w kwa¬ sie mineralnym i przez dzialanie nan py¬ lem wymienionym pod 3) i 6) stracic gabke kadmowa, która w przypadku powyzszego przykladu po przetopieniu, np. wedlug pa¬ tentu nr 26 230, wykazala zawartosc ka¬ dmu = 99,6%.Wedlug dotychczas stosowanych spo¬ sobów uzyskiwania kadmu z rudy cynko¬ wej w polaczeniu z uzyskiwaniem cynku trzeba bylo liczyc sie ze strata kadmu, wy¬ noszaca mniej wiecej 40 — 50%, podczas gdy przy stosowaniu sposobu wedlug wy¬ nalazku niniejszego strata kadmu wynosi tylko mniej wiecej 10 — 12%.Przyklad II. Taki sam pyl cynkowy, jak w przykladzie I, przetapiano najpierw w podobny sposób, a mianowicie w bebnie obrotowym, ogrzewanym z zewnatrz, w którym mozliwie suchy pyl podgrzano nie¬ znacznie ponad punkt topienia cynku. 0- trzymany w ten sposób przez przetapianie stop kadmu poddano wedlug sposobu New Jersey przedestylowaniu w urzadzeniu dzialajacym na podobienstwo skraplaczy o chlodnicy zwrotnej. Otrzymuje sie cynk wolny od kadmu i pyl kadmowy, zawiera¬ jacy do 70% kadmu.Pyl ten, o ile jest on jeszcze zbyt ubogi w kadm do zamierzonej dalszej przeróbki go na kadm metaliczny lub sól kadmowa, przetapia sie powtórnie i po powtórnym przedestylowaniu otrzymuje sie pyl kad¬ mowy, który jest zwykle tak bogaty, ze bez trudu mozna go przerabiac na gabke kadmowa i kadm metaliczny lub zwiazki kadmu. PL