Najdluzszy czas trwania patentu do 6 lipca 1954 r.Wynalazek niniejszy dotyczy ukladów polaczen do zasilania odbiorników radio¬ wych.Zasadniczym, chociaz nie jedynym tyl¬ ko zastosowaniem ukladu polaczen wedlug wynalazku sa radiowe urzadzenia odbior¬ cze, w których antena odbiorcza jest umie¬ szczona w pewnej odleglosci od wspólpra¬ cujacego z nia radioodbiornika, przy czym dzieki zastosowaniu ukladu polaczen we¬ dlug wynalazku mozna uzyskac bardzo du¬ za wydajnosc anteny nawet w przypadku, gdy dosc dlugi kabel wielkiej czestotliwo¬ sci laczy ze soba antene i odbiornik.Uklad polaczen wedlug wynalazku o- pisany w patencie nr 28804 dotyczy apa¬ ratów wielkiej czestotliwosci, polaczonych ze soba za posrednictwem kabli o wzgle¬ dnie duzej dlugosci oraz urzadzen do na¬ stawiania z odleglosci i do zasilania takich aparatów. Uklad polaczen wedlug wyna¬ lazku moze byc uwazany jako rozwiniecie ukladu polaczen wedlug wynalazku opisa¬ nego w przytoczonym wyzej patencie.Wedlug wynalazku zródlo energii ra¬ diowej, np. antena odbiorcza, jest polaczo¬ ne z odleglym punktem, w którym energia ta jest uzytkowana, np. z radioodbiorni¬ kiem, umieszczonym w pewnej odleglosci od tego zródla energii, za posrednictwemkabla wielkiej czestotliwoscia w szereg z którym polaczony jest przyrzad do zmie¬ niania fazy. Przyrzad do zmieniania fazy posiada takie wlasnosci elektryczne, ze cal¬ kowita dlugosc elektryczna kabla wraz z tym przyrzadem dostrajaja zródlo energii wraz z obciazeniem, stanowiacym w danym przypadku ob\\iód wejsciowy odbiornika, do czestotliwosci roboczej. Innymi slowy, wlaczony przyrzad do zmieniania fazy jest wykonany wedliig wynalazku tak, aby cal¬ kowita dlugosc elektryczna, liczac od zró¬ dla do obwodu wejsciowego aparatu uzyt¬ kowego, byla badz równa w przyblizeniu jednej czwartej dlugosci fali roboczej lub jej wielokrotnosci nieparzystej, badz rów¬ na w przyblizeniu polowie dlugosci fali roboczej lub jej wielokrotnosci, przy czym obciazenie, utworzone z tego obwodu wej¬ sciowego, po sprowadzeniu go do tego zró¬ dla, dostraja to zródlo do rezonansu.W zwyklym przypadku odbioru radio¬ fonicznego, to jest w przypadku, w którym jest rzecza pozadana, aby antena odbior¬ cza byla strojona, przyrzad do zmieniania fazy jest wykonany tak, iz mozna zmie¬ niac jego wlasnosci elektryczne, a antena jest strojona za pomoca nastawiania te¬ go przyrzadu. W tym przypadku przyrzad ten moze byc umieszczony w tym samym punkcie nastawiania, w którym sa umie¬ szczone przyrzady strojeniowe odbiornika, przy czym najlepiej jest, aby przyrzady strojeniowe przyrzadu do zmieniania fa¬ zy i przyrzady strojeniowe odbiornika by¬ ly poruszane za pomoca jednego przyrza¬ du nastawczego.Nalezy zaznaczyc, ze w praktyce jest czesto rzecza pozadana umieszczac antene odbiorcza w pewnej odleglosci od wspól¬ pracujacego z nia odbiornika, oraz moze byc równiez rzecza pozadana umieszczac zarówno odbiornik, jak i antene odbiorcza w pewnej odleglosci od punktu nastawcze¬ go, w którym ma byc uskuteczniane stro¬ jenia anteny i odbiornika. Wynalazek u- mozliwia zastosowanie takiego nastawia¬ nia odleglego, zapewniajac jednoczesnie duza sprawnosc urzadzenia. W praktyce dlugosc stosowanych kabli wielkiej czesto¬ tliwosci moze wynosic okolo 100 m. Odle¬ glosc ta wystarcza, aby antene odbiorcza, wlasciwy odbiornik i ich odlegly punkt nastawczy mozna bylo umiescic w korzyst¬ nych miejscach ze wzgledu na zmniejsze¬ nie zaklócen, które moga powstac, gdy an¬ tene, odbiornik i punkt nastawczy umies¬ cic w tym samym miejscu.Uklad polaczen wedlug wynalazku jest przedstawiony na rysunku.Wedlug fig. 1, która uwidocznia przy¬ klad przedmiotu wynalazku, antena od¬ biorcza 1 jest umieszczona w pewnej odle¬ glosci od pierwszej lampy 2 wspólpracu¬ jacego z nia odbiornika i jest sprzezona z nim kablem wielkiej czestotliwosci 3, w szereg, z którym jest wlaczony przyrzad regulowany U do zmieniania fazy kabla i polaczony z ewentualnie strojonym przy¬ rzadem dopasowujacym 5, polaczonym z kolei z pierwszym obwodem odbiornika.Przyrzad dopasowujacy 5 ma na celu do¬ pasowanie opornosci pozornej obwodu wejsciowego odbiornika do opornosci po¬ zornej kabla. Kabel wielkiej czestotliwo¬ sci 3 jest znany, przy czym najlepiej jest, aby posiadal srodkowa zyle, umieszczona wspólosiowo w rurowej zyle zewnetrznej, oraz, aby miedzy zylami tymi znajdowala sie jako izolacja gruba warstwa powie¬ trza, zyla srodkowa jest polaczona z jed¬ nym koncem anteny, natomiast zewnetrz¬ na zyla rurowa jest uziemiona.Przyrzad regulowany U do zmieniania fazy posiada takie wlasnosci elektryczne, ze calkowita dlugosc elektryczna L, mie¬ rzona od punktu przylaczenia anteny do punktu przylaczenia odbiornika czyli do konca przyrzadu U do zmieniania fazy, jest nieznacznie mniejsza od polowy dlu¬ gosci fali roboczej, przy czym przy dlu¬ gosci tej, równej polowie dlugosci fali, ob- — 2 —ciazenie, sprowadzone do anteny, bedzie dostrajalo antene do rezonansu. W tym przypadku nalezy zaznaczyc, iz opornosc pozorna radiowej anteny odbiorczej ma charakter pojemnosciowy przy wszystkich czestotliwosciach roboczych oraz posiada wzglednie duza wartosc w porównaniu z opornoscia charakterystyczna uzytego w danym przypadku kabla wielkiej czestotli¬ wosci. Prócz tego nalezy zaznaczyc jesz¬ cze, ze linia zlozona z kabla i przyrzadu do zmieniania fazy k, otwarta na koncu odleglym od punktu przylaczenia anteny i posiadajaca dlugosc elektryczna równa dlugosci pól fali, posiada znaczna wejscio¬ wa opornosc pozorna, jezeli zas dlugosc elektryczna tej linii bedzie nieznacznie krótsza od polowy dlugosci fali, wówczas linia ta bedzie posiadala charakter induk¬ cyjny, a jej pozorna opornosc wejsciowa bedzie wieksza od opornosci charaktery¬ stycznej tej linii. W zwyklym przypadku, gdzie chodzi o to, aby antena byla strojo¬ na w zakresie pewnego pasma czestotliwo¬ sci, przyrzad do zmieniania fazy powinien posiadac zmienne wlasnosci elektryczne, przy czym najlepiej jest, aby strojenie lub nastawianie tego przyrzadu bylo uskutecz¬ niane jednoczesnie z nastawianiem przy¬ rzadów strojeniowych odbiornika, a takze z nastawianiem przyrzadów strojeniowych przyrzadu dopasowujacego.W odmianie opisanego wyzej ukladu, przedstawionej na fig. 2, przyrzad regu¬ lowany k do zmieniania fazy posiada ta¬ kie wlasnosci elektryczne, ze calkowita dlugosc elektryczna L kabla i przyrzadu do zmieniania fazy jest równa w przyblize¬ niu jednej czwartej dlugosci fali, przy czym wypadkowe dzialanie kabla, przyrza¬ du do zmieniania fazy i kondensatora kon¬ cowego 6, rozpatrywane od strony anteny, daje efekt obciazenia indukcyjnego, które stroi antene. W zwiazku z tym ukladem polaczen nalezy zaznaczyc, ze wejsciowa opornosc pozorna linii o lU dlugosci fali, zlozonej z kabla i przyrzadu do zmienia¬ nia fazy k i zwartej na koncu, jest znacz¬ na, przy czym, jezeli zakonczenie kabla jest pojemnosciowe o wzglednie malej o- pornosci urojonej w porównaniu z opor¬ noscia charakterystyczna linii, wówczas wejsciowa opornosc pozorna bedzie miala charakter indukcyjny oraz bedzie posia¬ dala wzglednie duza wartosc w porówna¬ niu z opornoscia charakterystyczna tej li¬ nii. Zgodnie z tym kondensator 6, wlaczo¬ ny miedzy punkt polaczenia przyrzadu k do zmieniania fazy i przyrzadu dopasowu¬ jacego 5 a uziemienie, stanowilby przy czestotliwosci roboczej mala opornosc u- rojona w porównaniu z opornoscia cha¬ rakterystyczna kabla.Przyrzady do zmieniania fazy, stoso¬ wane w ukladach wedlug wynalazku, mo¬ ga powodowac badz wzrost, badz zmniej¬ szenie sie dlugosci elektrycznej zgodnie z wymaganiami co do elektrycznej dlugosci kabla, jaka chce sie zastosowac. Na ogól jednak bedzie rzecza bardziej ekonomicz¬ na i dogodna uzywac takich przyrzadów do zmieniania fazy, które zwiekszaja cal¬ kowita skuteczna dlugosc elektryczna.Jako znane przez sie przyrzady do zmieniania fazy, zwiekszajace dlugosc elek¬ tryczna linii, znajduja zastosowanie filtry dolnoprzepustowe, uwidocznione na fig. 3.Filtr dolnoprzepustowy posiada jedna lub kilka sekcyj, z których kazda sklada sie z szeregowej cewki indukcyjnej U, leza¬ cej w przewodzie linii, i z kondensatora Ucy laczacego srodkowy punkt tej cewki z uziemieniem. Taki filtr dolnoprzepustowy w ksztalcie litery % moze byc skojarzony z zakonczeniem o opornosci urojonej, po¬ wstalym wskutek uziemienia wolnego kon¬ ca ostatniej cewki szeregowej U poprzez cewke Atl, uwidoczniona na fig. 3 liniami kropkowanymi, lub zakonczenie asyme¬ tryczne w ksztalcie litery tu moze byc uzy¬ skane za pomoca uziemienia wolnego kon¬ ca ostatniej cewki szeregowej (fig. 4) po- — 3 —przez kondensator btc, który w przypadku dobrania wartosci jego opornosci, znacz¬ nie wiekszej od opornosci pozornej linii, bedzie spelnial zadanie transformatora podwyzszajacego.Jako przyrzady do skracania dlugosci elektrycznej linii znajduja zastosowanie górnoprzepustowe filtry uwidocznione na fig. 5 i posiadajace po jednej lub kilka sekcyj zlozonych z szeregowych kondensa¬ torów Jfk, uziemionych w punktach pola¬ czen poprzez cewki indukcyjne J+V. Rów¬ niez w przypadku zastosowania filtru gór- noprzeptistowego moze byc przewidziane zakonczenie o opornosci urojonej takie, aby uzyskac dzialanie transformatora pod¬ wyzszajacego. Jak to uwidoczniono linia¬ mi kreskowanymi na fig. 5, zakonczeniem takim moze byc kondensator Utk lub, jak uwidoczniono na fig. 6, koncowa cewka bocznikujaca UV takiego filtru moze sta¬ nowic czesc autotransformatora, którego calkowite uzwojenie jest zabocznikowane odpowiednim kondensatorem tfk'.Nie jest rzecza konieczna, aby przy¬ rzad do zmieniania fazy w ukladzie pola¬ czen wedlug wynalazku znajdowal sie za¬ wsze na koncu kabla, w przypadkach bo¬ wiem gdy punkt nastawiania strojenia wi¬ nien znajdowac sie w pewnej odleglosci od anteny odbiorczej i odbiornika, przyrzad do zmieniania fazy moze byc umieszczony w posrednim punkcie dlugosci kabla. W takim przypadku sam odbiornik moze byc strojony z odleglosci za posrednictwem ka¬ bla wielkiej czestotliwosci zgodnie z zasa¬ dami, wylozonymi w patencie nr 28804, przy czym przyrzad do strojenia odbior¬ nika i przyrzad do zmieniania fazy moga byc nastawiane jednoczesnie. Oczywiscie te przyrzady nastawcze beda znajdowaly sie na stacji kontrolnej, w której moze znajdowac sie równiez glosnik, zasilany z odbiornika za posrednictwem odpowied¬ niego kabla.Odnosnie przyrzadów dopasowujacych, które moga byc uzyte w ukladach pola¬ czen wedlug wynalazku, przyrzady te mo¬ ga posiadac znana postac, np. linii o zmie¬ niajacej sie jednostajnie jednostkowej o- pornosci pozornej. W ukladzie polaczen, przedstawionym na fig. 7, przyrzad dopa¬ sowujacy stanowi kabel wielkiej czestotli¬ wosci, którego wewnetrzna ,zyla 5ic jest zwinieta srubowo, przy czym srednica zwojów wzrasta w jednym kierunku. We¬ wnetrzna zyla 5ic jest umieszczona syme¬ trycznie wewnatrz stozkowej zyly 5ocy której srednica wzrasta odpowiednio do srednicy wewnetrznej zyly. Dobierajac od¬ powiednio kat wierzcholkowy i dlugosc te¬ go przyrzadu dopasowujacego, mozna u- zyskac dobre dopasowanie opornosci po¬ zornych obwodów, które maja byc przyla¬ czone do obu konców przyrzadu dopasowu¬ jacego 5.Fig. 8 przedstawia uklad polaczen, w którym antena odbiorcza 1 jest umieszczo¬ na w pewnej odleglosci od odbiornika 2, przy czym miejsce, w którym odbywa sie strojenie odbiornika i anteny, równiez znajduje sie w znacznej odleglosci od tej anteny 1 i odbiornika 2. Wedlug fig. 8 przyrzady strojeniowe RT odbiornika znajduja sie tam, gdzie znajduje sie przy¬ rzad do zmieniania fazy U i glosnik LS.Polaczenia miedzy antena, odbiornikiem i przyrzadami strojeniowymi sa uskutecz¬ nione kablami wielkiej czestotliwosci 3, Sa, 3b, przy czym literami LSC oznaczono kabel zasilajacy glosnika. Przyrzad U do zmieniania fazy jest regulowany, przy czym, jak to uwidoczniono linia kresko¬ wano kropkowana G, nastawianie tego przyrzadu jest uskuteczniane jednoczesnie z nastawianiem opornosci przyrzadów stro¬ jeniowych RT.Co sie tyczy zalet uzyskanych przy sto¬ sowaniu ukladów polaczen wedlug wyna¬ lazku, to nalezy zaznaczyc, ze przy uzyciu znanych ukladów odbiorczych, w których antena jest bezposrednio polaczona z od- — 4 —biornikiem, trzeba pogodzic sie ze zmniej¬ szeniem sie wydajnosci anteny, jezeli na¬ stawianie strojenia odbiornika ma sie od¬ bywac jednym przyrzadem nastawczym, np. jezel wejsciowy obwód odbiornika jest strojona opornoscia indukcyjna, wów¬ czas jest rzecza konieczna (jezeli ma byc zastosowane nastawianie jednogalkowe) dolaczyc antene do bardziej dolnego punk¬ tu opornosci indukcyjnej, niz w przypad¬ ku, gdyby nie trzeba bylo stosowac pola¬ czen nastawiania jednogalkowego. Uklad polaczen wedlug wynalazku, podobnie jak i uklad wedlug wynalazku opisanego w patencie nr 28804, umozliwia znaczne zre¬ dukowanie tej trudnosci, a ponadto umoz¬ liwia stosowanie dlugich kabli bez powo¬ dowania strat w przekazywaniu energii tymi kablami; mozna uzyskac zwiekszenie wydajnosci, przy czym stwierdzono, ze dzieki ukladowi polaczen wedlug wynalaz¬ ku mozna otrzymac na siatce pierwszej lampy odbiornika od 3 do 10 razy wieksze napiecie sygnalu w porównaniu z urzadze¬ niem, w którym antena jest przylaczona bezposrednio do odbiornika.Na ogól przez zastosowanie ukladu po¬ laczen wedlug wynalazku do odbioru ra¬ diofonicznego uzyskuje sie pozadany efekt, gdy wypadkowa dlugosc linii jest równa w przyblizeniu polowie dlugosci fali odbie¬ ranej przy kablach o dlugosciach od 50 do 100 m, podczas gdy przy dlugosciach ka¬ blowych, dochodzacych do okolo 50 m u- zyskuje sie zwykle pozadany, efekt w przy¬ blizeniu przy jednej czwartej dlugosci tej fali.W ukladzie polaczen wedlug wynalaz¬ ku moga byc przewidziane srodki, umozli¬ wiajace zmienianie dlugosci elektrycznej kabla w granicach od cwierci do polowy dlugosci fali, np. przy przechodzeniu z je¬ dnego do drugiego zakresu dlugosci fali. PL