CiiJb d^o€ Przedmiotem wynalazku jest aparat do odtwarzania dzwieków z obiegowego tasmowego nosnika dzwiekowego o kilku równoleglych zapisach dzwiekowych, prze¬ biegajacych w kierunku podluznym. Takie aparaty pozwalaja na bardzo dlugie od¬ twarzanie dzwieków z jednego tylko nos¬ nika dzwiekowego, tak iz czestokroc na tym samym nosniku dzwiekowym moga byc umieszczone rózne niezalezne od sie¬ bie zapisy dzwiekowe.Jezeli sie uwzgledni, ze na filmowych tasmach dzwiekowych z rowkowym zapi¬ sem dzwiekowym mozna wykonac sto row¬ ków dzwiekowych o odleglosci wzajemnej 0,25 mm, to staje sie rzecza zrozumiala, ze prowadzenie nosnika dzwiekowego, a zwlaszcza odbiornika dzwiekowego, posia¬ da wielkie znaczenie. Aby prócz doskona¬ lego wykonania konstrukcyjnego osiagnac jak najprostsza obsluge aparatu, pozada¬ ne jest polaczenie w jedna calosc urzadzen spelniajacych rózne zadania.Zagadnienie to rozwiazuje wynalazek niniejszy w stopniu bardzo zadowalaja¬ cym. Wedlug wynalazku przepona, która w takich aparatach moze byc nastawiana nie recznie, lecz mechanicznie na zadany rowek dzwiekowy, jest osadzona na prze¬ gubie kardanowym i w swym ruchu jest ograniczona-jednostronnie za pomoca na¬ stawnej recznie powierzchni oporowej, sprzezonej z urzadzeniem do wskazywania rowków dzwiekowych.Na rysunku przedstawiono schematy¬ cznie przyklad wykonania wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia aparat we¬ dlug wynalazku w widoku perspektywicz¬ nym, a fig. 2 — wal przelaczajacy.Do napedzania nosnika dzwieków slu¬ zy silnik elektryczny 1, na którego wale poziomym 2 osadzony jest beben 3. Obie¬ gowy nosnik filmowy 6 jest dociskany za pomoca sprezynujacych krazków docisko¬ wych i i 5 do bebna 3 pokrytego guma.Nosnik dzwiekowy 6 jest pociagany wsku¬ tek tarcia. Krazek dociskowy 5 jest pola¬ czony z masa bezwladna. Na wyjsciowej stronie bebna 3 znajduje sie prowadnica 7, przez która przebiega nosnik w stanie lekko naprezonym wskutek dzialania spre¬ zyny 8 i hamulca filcowego 9. Z krazkami dociskowymi U i 5 polaczone sa prowadni¬ ce 10 i 11, które prowadza nosnik dzwie¬ kowy od zwoju lezacego na talerzu 13 lub do tego zwoju. Krazek dociskowy 5 i pro¬ wadnica ii sa osadzone obrotowo na osi 12 tak, iz przy odchylaniu krazków docisko¬ wych od nosnika dzwiekowego zostaja je¬ dnoczesnie oddalone od niego prowadnice 11 i 10. Na prowadnicach 10 i 11 znajduja sie wystepy 18, które przy docisnieciu krazków U i 5 zaczepiaja o trzpienie nie¬ ruchome 19.Talerz 13 jest napedzany silnikiem 1 za posrednictwem walu pionowego 1U i za- bieraka 15 oraz trzpieni 16 i 17 znajduja¬ cych sie na talerzu. Nosnik dzwiekowy jest w znany sposób zwijany tak, iz jest od- wijany z zewnatrz zwoju, a nawijany od wewnatrz, dzieki czemu odwij anie go nie wymaga stosunkowo duzej sily, tak iz wy¬ starcza slaby mechanizm do równomierne¬ go napedu bardzo dlugiego nosnika dzwie¬ kowego, o dlugosci np. 100 m.Wobec luznego sprzezenia pomiedzy silnikiem i talerzem 13 mozna talerz wraz ze zwojem nosnika dzwiekowego odlaczyc od aparatu, zdjac nosnik dzwiekowy po od¬ chyleniu krazków dociskowych k i 5 z be¬ bna napedowego 3 i zastapic go innym zwojem.Wszystkie czesci aparatu sa umocowa¬ ne na sciance pionowej 22 utrzymywanej za pomoca wsporników 21.Odtwarzanie dzwieków z nosnika dzwiekowego jest uskuteczniane za pomo¬ ca puszki dzwiekowej 23 z igla 2U, która ze wzgledu na jej dlugotrwala prace jest wykonana z szafiru szlifowanego. Puszka dzwiekowa 23 jest podtrzymywana ramie¬ niem 36, osadzonym za pomoca przegubu kardanowego na sciance 22. Do odciazenia puszki 23 sluzy sprezyna srubowa 26, na¬ winieta na tulei 27, osadzonej obrotowo na poziomym walku obrotowym 25 prze¬ gubu kardanowego. W tulei 27 osadzony jest trzpien 29, o który opiera sie jeden koniec sprezyny i który moze byc nasta¬ wiany za pomoca dzwigni 28 osadzonej na tulei 27. Drugi koniec sprezyny jest przy¬ mocowany do dzwigni 31, za pomoca któ¬ rej mozna zmieniac napiecie sprezyny 26.W walku 25 osadzony jest trzpien 30, któ¬ ry opiera sie o jeden koniec sprezyny i od¬ ciaza w ten sposób puszke 23. Gdy nato¬ miast puszka 23 zostaje podniesiona, to sprezyna 26 nie moze podazac za trzpie¬ niem 30, gdyz zostaje przytrzymana za pomoca trzpienia 29. Wskutek tego w pod¬ niesionym polozeniu puszki 23 nie zacho¬ dzi odciazanie jej za pomoca sprezyny, tak iz dziala calkowicie ciezar wlasny puszki 23. Szczegól ten ma szczególne znaczenie w urzadzeniu opisanym ponizej.Na ramieniu 36 umocowany jest zagie¬ ty pod katem pret 35, zaopatrzony na swo¬ bodnym koncu w krazek 3^. Pod krazkiem znajduje sie listwa pochyla, której koniec dolny jest zagiety tak, iz tworzy sie po¬ wierzchnia oporowa 33, a koniec górny jest zespolony z zebatka pozioma 32. Ze¬ batka, 32 jest zazebiona z kólkiem zebatym 37, osadzonym na pionowym wale przela¬ czajacym 38, zakonczonym u góry galka pokretna 39. Na wale przelaczajacym 38 — 2 —osadzone jest poza tym kólko zapadkowe 40, w którego powierzchni bocznej wyko¬ nane jest wyzlobienie na linke 41 pod¬ trzymujaca wskaznik 42, ruchomy wzgle¬ dem podzialki 43. Podzialka 43 zawiera liczbe kresek, odpowiadajaca liczbie row¬ ków dzwiekowych, znajdujacych sie na nosniku, tak iz polozenie wskaznika 42 wzgledem podzialki 43 wskazuje, na który rowek nastawiona jest puszka dzwiekowa.Zebatka 32 jest osadzona przesuwnie w obsadzie .4-4, zaznaczonej linia przery¬ wana i osadzonej obrotowo za pomoca tu- lei na wale przelaczajacym 38, przy czym obrót obsady .4-4 jest uniemozliwiony za pomoca trzpienia 45. Za pomoca trzpienia 48, umocowanego w tulei 47 i wpuszczone¬ go w rowek w wale przelaczajacym 38, u- niemozliwione jest przesuniecie osiowe tu¬ lei 47 wzgledem walu przelaczajacego 38.Wal 38 przechodzi przez obsade -4-4 i przez tuleje 47, osadzona sztywno na tej obsadzie. Przenoszenie ruchu obrotowego walu 38 na obsade .4-4 praktycznie biorac w ogóle nie jest mozliwe. Gdyby jednak przypadkowo ruch obrotowy mial byc przeniesiony na obsade, to przeszkodzi te¬ mu trzpien 45. Natomiast w przesunie¬ ciach osiowych walu 38 uczestniczy rów¬ niez i obsada 4-4 dzieki temu, ze w rowek 46 walu wchodzi trzpien 48, przechodza¬ cy przez tuleje 47 umocowana na obsa¬ dzie.Wal przelaczajacy 38 wykonywa oprócz ruchu obrotowego równiez ruch posuwi¬ sto - zwrotny w kierunku zaznaczonym strzalkami H. Wtedy tez przesuwana jest obsada .4-4 zebatki 32.Do wywolywania wzmiankowanego ru¬ chu posuwistego umieszczone sa u góry na wale przelaczajacym dwie wchodzace jed¬ na w druga tuleje obrotowe 50 i 52, przy czym na tulei zewnetrznej 50 osadzona jest galka pokretna 49. Tuleja zewnetrzna 50 posiada ukosny rowek prowadniczy, w któ¬ ry wchodzi trzpien 51 umocowany w tu¬ lei wewnetrznej 52. Trzpien 51 przechodzi przez tuleje wewnetrzna 52 do rowka 53 walu przelaczajacego 38. Dzieki prowadze¬ niu trzpienia 51 pomiedzy obu trzpieniami 54, umocowanymi w ramie aparatu, trzpien ten moze posuwac sie tylko w pla¬ szczyznie pionowej. Trzpien 55, umocowa¬ ny w ramie aparatu i wpuszczony w po¬ ziomy rowek 56 tulei zewnetrznej 50, nie pozwala na ruch osiowy tej tulei. Przy ob¬ racaniu galki 49 w lewo wal przelaczajacy 38 zostaje przesuniety w góre w kierunku pionowym. W ten sposób zostaje równiez przesunieta w góre listwa pochyla, która pociaga za soba swobodny dotychczas kra¬ zek 34 i unosi puszke 28 z nad nosnika dzwiekowego. Jednoczesnie krazek 34 to¬ czy sie po listwie pochylej w dól, az /lo o- parcia sie o powierzchnie oporowa 33, dzieki czemu puszka zostaje nastawiona na inny rowek odpowiednio do polozenia powierzchni oporowej, a wiec w niniej¬ szym przykladzie na rowek dwunasty, jak wskazuje wskaznik 42 na podzialce.Wal przelaczajacy 38 w swym poloze¬ niu dolnym naciska kontakt sprezynujacy 57, wlaczony w obwód silnika. Prad robo¬ czy plynie z sieci 58 przez przewody 59 i kontakt 57 do silnika. W polozeniu podnie¬ sionym walu przelaczajacego 38, tj. gdy puszka 23 znajduje sie nad nosnikiem, kontakt sprezynujacy 57 jest zwolniony od nacisku walu 38. Kontakt ten jednak jeszcze nie jest otwarty, gdyz jest przy¬ trzymywany w swym polozeniu zamknie¬ cia za pomoca preta 60 ruchomego w kie¬ runku poziomym. Pret 60 jest dociskany sprezyna 61 za posrednictwem prowadni¬ cy dociskowej 62 lekko do krawedzi bocz¬ nej nosnika dzwiekowego, wskutek czego nosnik ten jest równomiernie dociskany do wienca 63, znajdujacego sie z jednej strony powierzchni obwodowej bebna na¬ pedowego 3. Dopiero gdy prowadnica do¬ ciskowa 62 wpada w wyciecie boczne 64 nosnika, otwarty zostaje ostatecznie kon- — 3 —takt 57 przy podniesionym wale przelacza¬ jacym 38, tak iz w ten sposób silnik na¬ pedowy 1 nie otrzymuje pradu i nosnik dzwiekowy 6 zatrzymuje sie. Urzadzenie to posiada znaczenie nastepujace.Gdy na nosniku dzwiekowym znajduja sie rózne niezalezne od siebie zapisy dzwie¬ kowe, to zaczynaja sie one zawsze na linii wyciecia 64- Po zalozeniu nosnika do apa¬ ratu puszka 23 jest podniesiona, a krazek 3U jest przesuniety az do powierzchni o- porowej 33. Kontakt 57 pozostaje otwar¬ ty, az nosnik dzwiekowy zostanie zalozony i docisniety do wienca 63 w sposób po¬ przednio omówiony. Nastepnie pret 60 o- pada pod dzialaniem sprezyny na kontakt 57. Po odtworzeniu jednego zapisu dzwie¬ kowego przesuwa sie wal przelaczajacy 38 znowu w góre, przy czym kontakt 57 jest przytrzymywany teraz pretem 60 w polo¬ zeniu zamkniecia. Nosnik dzwiekowy bie¬ gnie dalej, az wyciecie 64 zblizy sie do prowadnicy 62. Prowadnica ta wpada wte¬ dy w wyciecie 64, przez co zostaje uwol¬ niony kontakt 57, a obwód silnika zostaje przerwany. W ten sposób uzyskuje sie na¬ stawienie puszki dzwiekowej na nastepny zapis dzwiekowy na nosniku. Chcac od¬ tworzyc dzwiekowo jakikolwiek inny za¬ pis dzwiekowy nastawia sie wskaznik 42 na zadana podzialke obracajac wal przela¬ czajacy 38 za pomoca galki 39. W ten spo¬ sób ustawia sie jednoczesnie powierzchnie oporowa 33 we wlasciwe polozenie. Naste¬ pnie przez obrócenie galki 49 w prawo na¬ klada sie puszke znowu na nosnik. Ponie¬ waz przy tym zamkniety zostaje jednocze¬ snie kontakt 57, przeto nastepuje rozruch silnika i rozpoczyna sie odtwarzanie dzwie¬ kowe utworu.Aby podczas tego odtwarzania nie mo¬ zna bylo przesunac recznie igly w poprzek nosnika, w aparacie znajduje sie nierucho¬ my zaczep 66 na poziomie polozenia robo¬ czego za sprezyna zapadkowa 65 wspól¬ dzialajaca z kólkiem zapadkowym 40, wskutek czego w polozeniu roboczym wal przelaczajacy 38 jest zabezpieczony przed obracaniem go.Poniewaz puszka 23 wykonywa ruch kolowy dokola osi poziomej, a ruch po¬ wierzchni oporowej 33 jest prostoliniowy, przeto powierzchnia ta nie moze byc pla¬ ska, lecz powinna byc ksztaltowana wedlug specjalnej krzywej, okreslanej doswiad¬ czalnie lub teoretycznie. W celu latwego dobrania powierzchni krzywej korzystnie jest, gdy punkt obrotu ramienia puszki lezy w plaszczyznie pionowej, przechodza¬ cej przez os podluzna nosnika. PL