W znanych lamaczach do kamieni stozkowy kadlub lamiacy, zewnetrznie u- zebiony, jest wprawiany w ruch obroto¬ wy za pomoca walu mimosrodu wewnatrz stozkowego kadluba wydrazonego, we¬ wnetrznie uzebionego. Na napedzajacy wal mimosrodowy i na inne narzady, podle¬ gajace tarciu, sa przy tym przenoszone stosunkowo duze sily odporowe, powodu¬ jace znaczne straty mocy i zmniejszajace spólczynnik sprawnosci lamacza. Wyna¬ lazek niniejszy polega na tym, ze stosun¬ kowo duze sily, potrzebne do lamania ka¬ mieni i innych materialów, sa wywolywa¬ ne w urzadzeniach drgajacych, przy czym przez zastosowanie tych drgajacych urza¬ dzen zmniejszone sa w znacznym stopniu szkodliwe cierne sily odporowe, jesli sily, potrzebne do lamania, przekazywane sa poprzez sztywne masy na narzady elasty¬ czne, które z kolei przekazuja z powrotem te sily prawie calkowicie bez strat po odjeciu od nich pracy uzytecznej lamania.Odpowiednio do tego lamacz stozkowy wedlug wynalazku jest tak wykonany, iz do osiagniecia dzialania lamiacego za po¬ moca mas drgajacych miedzy masa lamia¬ ca, skladajaca sie ze stozka wewnetrzne¬ go i z polaczonego z nim kadluba zewne¬ trznego lamacza, oraz druga masa, stano¬ wiaca oslone lamiaca, umieszczone sa na¬ rzady elastyczne, przy czym uklad ten, zlozony z dwóch mas, mogacy drgac z przesunieciem faz o kat 180°, zostaje po¬ budzany do drgan kolowych za pomoca luznego sprzegniecia,Na rysunku przedstawiono dwa przy¬ klady wykonania lamacza wedlug wyna¬ lazku. Fig. 1 przedstawia przekrój piono¬ wy lamacza stozkowego z walcowym ka¬ dlubem zewnetrznym, fig. 2 — widok z góry tego lamacza z czesciowo usunieta pokrywa i zewnetrznym stozkiem lamia¬ cym, fig. 3 — przekrój pionowy odmiany lamacza stozkowego ze stozkowym kadlu¬ bem zewnetrznym, fig. 4 i 4a przedstawia¬ ja szczegól wykonania napedu lamacza, fig. 5 i 5a — odmiane szczególu napedu, fig. 6 przedstawia urzadzenie do nasta¬ wiania elastycznych narzadów miedzy kadlubami lamiacymi, wreszcie fig. 7 — naped lamacza za pomoca obracajacego sie ciezarka niezrównowazonego.W lamaczu stozkowym, wykonanym wedlug fig. 1, wewnetrzny kadlub lamia¬ cy a wykonany jest w ksztalcie stozkowe¬ go z zewnatrz dzwonu, a zewnetrzny ka¬ dlub lamiacy b wykonany jest jako wy¬ drazony kadlub walcowy ze stozkowym w przyblizeniu wydrazeniem wewnetrznym, który wraz z wewnetrznym stozkiem la¬ miacym odgranicza rozszerzajaca sie ku górze wolna przestrzen, stanowiaca szcze¬ ke lamiaca. Scianka zewnetrzna kadluba lamiacego b otoczona jest pewna liczba elastycznych narzadów c, przymocowa¬ nych do walcowego kadluba d. Korzyst¬ nie jest gdy elastyczne narzady c wyko¬ nane sa z gumy lub podobnego materialu elastycznego i posiadaja ksztalt czaszy ku¬ listej, której opór elastyczny wzrasta szybciej niz liniowo, wskutek czego drga¬ nia, przenoszone przez te narzady prze¬ biegaja nieharmonicznie. Liczba narza¬ dów c jest dobrana odpowiednio do wiel¬ kosci sil, jakie maja byc przekazywane na te narzady. Poniewaz kazdy poszczególny narzad elastyczny moze przejmowac sile kilku tysiecy kilogramów, wiec wieksza ich liczba moze przejmowac setki tysiecy kilogramów.Kadlub d polaczony jest za pomoca ra¬ mion e na stale z wewnetrznym kadlubem lamiacym a. Kadlub d wraz z wewnetrz¬ nym kadlubem lamiacym a ustawiony jest na podporach sprezynujacych /, umozli¬ wiajacych wychylanie lamacza, a tym sa¬ mym wykonywanie drgan. Kadlub lamia¬ cy a zawieszony jest na kulistych przegu¬ bach g, które umozliwiaja równiez wyko¬ nywanie drgan. Na kadlubie d za pomo¬ ca srub zamocowana jest pokrywa t, w której umieszczony jest srodkowy lej wsy¬ powy n i sworznie srubowe i. Za pomoca tych sworzni i, do których przymocowane sa przegubowo kuliste przeguby g, mozna podnosic i opuszczac kadlub lamiacy 6, regulujac w ten sposób szerokosc szczeki lamacza. Na powierzchniach, stanowia¬ cych szczeke lamiaca, kadlub lamiacy b lub tez obydwa kadluby lamiace a, b po¬ siadaja ksztalt falisty lub zebaty.Urzadzenie napedowe, stanowiace luz¬ ne sprzegniecie do wywolywania drgan, sklada sie, w wykonaniu wedlug fig. 1, z walu w, napedzanego para kól zebatych stozkowych r1 i r2 i zaopatrzonego na swym górnym koncu w korbe kv Za pomoca czo¬ pa z korba ta polaczona jest z druga kor¬ ba k2, umieszczona obrotowo w lozysku kadluba lamiacego a. Jesli wal w wpra^ wiony zostaje w obrót np. w kierunku, przeciwnym kierunkowi obrotu wskazó¬ wek zegara, zgodnie z kierunkiem strzal¬ ki /, zaznaczonej na fig. 2, to wskutek swej bezwladnosci wewnetrzny kadlub la¬ miacy a dazy do pozostawania w tyle wzglednie do przesuniecia sie na zewnatrz w kierunku zgodnym z kierunkiem strzal¬ ki //, czyli ze kadlub a jest zblizany do kadluba b w kierunku strzalki II. Jesli w lamaczu znajduje sie material, majacy podlegac lamaniu, to' sily dynamiczne we¬ wnetrznej czesci lamiacej a zostaja prze¬ niesione przez material na kadlub lamiacy b i sciskaja elastyczne narzady c z pewnym przesunieciem fazy. Poniewaz obydwa ka¬ dluby lamiace a, b sa umieszczone podat- — 2 —nie, wiec przesuniecie fazy miedzy kadlu¬ bami lamiacymi wewnetrznym i zewnetrz¬ nym powieksza sie stosunkowo szybko do kata 180°. W ten sposób wskutek swej energii ruchu kadluby lamiace a i b prze¬ nosza na material drgania o fazach, prze¬ sunietych wzgledem siebie o kat 180°, a przy odpowiednich wymiarach kadlubów lamiacych i narzadów elastycznych, po¬ czawszy od pewnej liczby obrotów, zaczy¬ naja material rozdrabniac. Kuliste prze¬ guby g zabezpieczone sa podatnymi oslo¬ nami przed dostawaniem sie do nich pylu, powstajacego podczas rozdrabniania ma¬ terialu.W lamaczu, wykonanym wedlug fig. 1 i 2, ruchy drgan przebiegaja w plasz¬ czyznach poziomych, powodujac napreze¬ nia narzadów elastycznych c, umieszczo¬ nych na pionowych sciankach kadluba d prostopadle do jego scianek. W odmianie lamacza, wykonanego wedlug fig. 3, ze¬ wnetrzny kadlub d' wykonany jest w ksztalcie stozka, do którego wewnetrznych scianek przymocowane sa elastyczne na¬ rzady c. Takze i w tym wykonaniu lama¬ cza naprezenia narzadów gumowych sa w przyblizeniu skierowane prostopadle do stozkowej powierzchni kadluba d', przy czym zewnetrzny kadlub lamiacy b' wy¬ konywa ruch wahadlowy, umozliwiony dzieki zastosowaniu podpór sprezynuja¬ cych /'. Wewnetrzny kadlub lamiacy a' po¬ laczony jest z kadlubem d( za pomoca srub e19 a naped jego odbywa sie za pomoca podatnego sprzegniecia, wykonanego w postaci dzwonu k, napedzanego stozkowy¬ mi kolami zebatymi rx i r2 i wykonuja¬ cego ruch wahadlowy wokolo przegubu ku¬ listego wv W celu umozliwienia wykony¬ wania tego ruchu wahadlowego czop kuli¬ sty v, zamocowany w srodku poprzeczki tlf umieszczony jest w lozysku mimosro- dowym l, zamocowanym na zebatym kole stozkowym r2. Elastyczne narzady c1 sa przy tym okresowo sciskane przez waha¬ jacy sie dzwon k, wskutek czego obydwa kadluby lamiace a i b wykonuja drgania o fazach przesunietych wzgledem siebie o kat 180°. W postaci wykonania lamacza wedlug fig. 1 i 2 naprezenia wstepne ela¬ stycznych narzadów c regulowane sa za pomoca urzadzen do wstepnego napreza¬ nia, natomiast w lamaczu, wykonanym we¬ dlug fig. 3, naprezenia te sa wywolywa¬ ne samoczynnie przez ciezary obydwu stozkowych kadlubów a' i d(. Wskutek ru¬ chu wahadlowego lamacz w wykonaniu wedlug fig. 3 jest o tyle korzystniejszy w porównaniu z lamaczem, wykonanym we¬ dlug fig. 1 i 2, ze material lamany wyko¬ nywa ruch toczny, przy czym zostaje la¬ many do pozadanego ksztaltu w przybli¬ zeniu na kostke.Na fig. 4 i 5 przedstawiono dalsze po¬ stacie wykonania luznego napedu sprzeg¬ niecia, nadajacego sie szczególnie do la¬ maczy, w których wywolywane sa drga¬ nia. W ukladzie wedlug fig. 4 i 4a sprzeg¬ niecie to sklada sie z przegubu Cardana, umieszczonego we wnetrzu dzwonu nape¬ dowego k. Cztery oski xv x2, x3, x± tego przegubu posiadaja w przekroju poprze¬ cznym ksztalt eliptyczny i sa otoczone eliptycznymi pierscieniami gumowymi uv u2, uv uv przytrzymywanymi w odpowied¬ nich lozyskach y19 y2, y3, yv Jesli przez wprawianie w obrót za pomoca mimosro- du czopa zx o ksztalcie walcowym, becz¬ kowym lub kulistym, umieszczonego w srodku tego napedu, umozliwione jest wy¬ konywanie przezen wahadlowych drgan, wtedy eliptyczne pierscienie gumowe uv u2, u3, u4 przeciwdzialaja temu ruchowi, podczas doprowadzania energii do urza¬ dzenia lamiacego. Ruch wahadlowy dzwo¬ nu k umozliwiony jest dzieki temu, ze jest zawieszony na narzadzie w19 wykonanym jako lina stalowa, lancuch lub przegub stalowy, zaopatrzony w kule.Odmiana napedu, przedstawiona na fig. 5, sklada sie z kadluba stozkowego k, — 3 —zaopatrzonego na swym dolnym koncu w poprzeczke q z przegubem kulistym vv Na zebatym kole stozkowym r2 umiesz¬ czona jest prowadnica jarzmowa h, w któ¬ rej moze sie poruszac promieniowo w o- bydwu kierunkach kamien jarzmowy *S, tak iz dzwon k za pomoca pary zebatych kól stozkowych rx i r2 oraz czop kulisty i\ zostaja wprawione w ruch wahadlowy.Fig. 5a przedstawia w przekroju widok boczny na czop kulisty vv umieszczony w kamieniu jarzmowym S.Na fig. 6 przedstawiono urzadzenie do regulacji naprezen wstepnych elastycz¬ nych narzadów c lamacza w wykonaniu wedlug fig. 1. Elastyczne narzady c sa za¬ mocowane na plytkach dzwigniowych p, które sa przymocowane przegubowo do kadluba d i za pomoca srub o moga byc dociskane do kadluba lamiacego b.Na fig* 7 przedstawiono luzne sprzeg¬ niecie, skladajace sie z dzwonu k, we¬ wnatrz którego umieszczona jest masa m, wprawiana w znany sposób w obrót, pod¬ czas którego dzwon k zostaje wychylany. PL